Ngay từ cuối tháng 11 âm lịch tôi đã đi các chợ đầu mối để tìm mua củ kiệu làm dưa món. Đi khắp các chợ đầu mối các chủ sạp hàng đều bảo rằng phải qua tháng chạp kiệu mới về.
Không nản lòng, tôi ngược lên chợ Hóc Môn, may thay trong một hàng bán rau nằm khuất nẽo, những bó kiệu nguyên lá xanh um dành cho các bà nội trợ đang muốn làm món dưa kiệu chua đầu mùa. Bà cụ bán hàng bảo mùa này dưa kiệu chưa già, làm dưa món chưa thật ngon. Nhưng không sao, miễn là có kiệu, nguyên liệu không thể thiếu được để làm món ăn đậm vị tết miền trung: dưa món.
Ngay từ tháng 10 dương lịch, con trai tôi từ Đức đã gọi điện thoại bảo tôi: Ba, Mẹ ơi nhớ gửi dưa món cho con. Sợ tôi quên, chỉ ít phút sau trên zalo cũng hiện ra dòng chữ ” Nhớ gửi dưa món nghen ba, nhiều nhiều kiệu một chút, con thích ăn kiệu” Lời nhắn trên messenger như bảo tôi rằng tết đã đến rất gần.
Như những gia đình miền trung khác, dưa món là món ăn không thể thiếu được trong những ngay tết cổ truyền của nhà tôi. Có lần mẹ tôi nói tết thiếu gì cũng được, không thể thiếu hoa vạn thọ và dưa món. Cũng lạ, không phải trân châu mỹ vị gì, chỉ một ít củ kiệu, đu đủ, cà rốt, dưa leo xắt mõng phơi khô, thêm ít quả ớt đỏ rừng rực kèm ít lát thơm sấy trộn đều, dằn thật kỹ trong lọ nước mắm đường là đã thành vị tết.
Vì sao dưa món lại là món ăn tiêu biểu cho tết miền trung mà không phải bánh chưng, bánh tét, bánh tổ, hay thịt kho trứng vịt….? Có lẽ ở vị kiệu thơm nồng của dưa món. Thứ nguyên liệu rất đặc trưng mà mỗi năm nông dân miền trung chỉ trồng và thu hoạch duy nhất một mùa vụ tết. Không có kiệu thì không còn là dưa món ngày tết. Và như một logic, không có dưa món thì món ăn ngày tết thiếu hẵn vị tết cổ truyền
Dưa món hình như là món ăn liên kết giữa quá khứ và hiện tại. Hình ảnh tôi còn bé, chỉ đâu sáu bảy tuổi đã xúm xít ngồi chung quanh xem mẹ cắt tỉa đu đủ, củ cải, cà rốt thành những lát mỏng, với vô số hình vuông chủ nhật, hoa, ngôi sao. Rồi phụ mẹ phơi kiệu, lột kiệu, kể cả đứng canh nồi nước mắm đường sôi liu riu đến khi dẽo lại. Ba mươi năm sau, khi tôi có gia đình vào lập nghiệp tít phương Nam, dịp tết, khung cảnh ấy vẫn hiển hiện như mới ngày hôm qua. Con trai tôi, con gái tôi chỉ mới năm bảy tuổi vẫn xúm xít xem và phụ tôi làm dưa món. Chúng bu quanh cái thau men to hau háu nhìn những củ kiệu trắng nõn lẫn trong màu đỏ màu xanh và màu vàng óng ả của đu đủ cà rốt dưa leo củ cải và màu cánh gián của nước mắm nhỉ. Tất cả khi trộn lẫn vào nhau, những thứ nguyên liệu rau củ bình thường hằng ngày ấy bỗng dậy hương và trở thành một mùi vị vô cùng đặc biệt, mùi tết.
Hồi tôi học đại học ở Tp Hồ Chí Minh, thời kỳ bao cấp vô cùng khó khăn. Hai bữa ăn ở căng tin chủ yếu là khoai sắn ghé vài hạt cơm gọi là, kèm thêm ít rau xào cộng tô canh “toàn quốc”. Một hôm gần tết đi bộ ngang qua chợ Trương Minh Giảng, thấy bán ít kiệu Huế, tôi nảy ra ý định làm món dưa món. Miền nam rau củ quả nhiều, tháng 12 nắng oi ả , kiệu chỉ hai ngày là khô hanh. Còn cà rốt củ cải đu đủ thì rẻ ê hề. Duy nước mắm thì không tìm đâu ra. Nghĩ mãi rồi tôi cũng tìm ra công thức muối pha với đường, loại đường vàng tiêu chuẩn nửa kí mỗi tháng dành cho sinh viên. Đường sao vàng trên chảo cháy sem sém rồi đổ nước vào đun thật sôi cũng ra một thứ nước cũng tạm gọi nước mắm. Vậy là thành món dưa món biến tấu. Lũ bạn miền Nam của tôi ăn thử đều khen nức nỡ.
Dưa món tôi làm xong hồi đầu tháng chạp. Đợi dưa ngấu, thơm lừng tôi chắt bớt nước mắm, đóng kỷ trong hộp nhựa, gói vô số lớp bao bì gửi đi Đức theo đường chuyển phát nhanh cho con. Cách vài ngày tôi lại nhắn xem hàng đã đến chưa. Mãi đến sát tết con tôi mới vui mừng báo tin rằng hủ dưa món đã đến Đức sau hơn 20 ngày kèm theo lời phụng phịu ” Ba ơi sao ba gửi ít kiệu vậy ba? “
Tết này đúng trưa 30 khi nhà tôi quay cảnh mâm cổ gia đình với món ăn không thể thiếu là dĩa dưa món thì con tôi cũng chụp cảnh nhà nó chuẩn bị mâm cổ tết cũng với món dưa món gửi từ Việt Nam sang kèm thêm câu nhắn ” Cảm ơn ba mẹ đã gửi dưa món cho con. Có dưa món tự nhiên mới thật sự thấy tết về “
nhớ lời anh dặn hãy đi theo ánh sáng những vì sao đi theo tiếng hát anh chờ em ở đó nơi mặt trăng đang ngủ tại sao anh lại chờ em không phải nơi ghế đá công viên đầy lá rụng không phải bãi biển lấp lánh cát vàng không ven đê sông Trà thơm hương trầm quế không sông Hoài một thuở hẹn nhau
chiếc lá ngày xưa anh gửi chấp chới bay trong vầng sáng rực vàng tiếng hát nào bềnh bồng trên cánh mây xa giữa chúng ta, một màn voan trắng em vói hoài không chạm tới… “dòng sông nào đưa người tình đi biền biệt…” “từ nay mãi mãi không thấy nhau…”
vâng dù mười năm, hai mươi năm, ba mươi năm em sẽ đến nơi mặt trăng đang ngủ ttct
Trên khắp thế giới không một đất nước nào chuẩn bị đón Tết như đất nước tôi.., rộn ràng và trang trọng khắp mọi nhà , khắp cùng tổ quốc tôi.
Những ngày cận tết nơi này…Trong trí nhớ già nua của một lão bà ngoài ” Thất thập” …Ngẫm lại chuyện ngày xưa”’
+++Tiếng Pháo vẳng từ xa đã râm ran nổ từ sáng ngày 23 tháng Chạp, những ngày giáp Tết dậy lên từ ngày này, tục lệ này không biết có từ bao đời,
Chiều qua Mẹ tôi đã mua sẵn ba con cá chép rộng sẵn trong chậu, bộ áo giấy cúng”” Ông Táo”, mâm quả, giấy tiền vàng bạc cùng những thứ để nấu xôi chè và một cỗ pháo đỏ, trước khi đi chợ sớm người còn dặn tôi ở nhà đem bánh pháo ra phơi khi nắng lên để chiều nay khi đốt tiễn ông Táo tiếng nổ được kêu hơn.
Buổi chiều khi mâm cỗ được đặt lên chiếc bàn nhỏ đặt riêng giữa nhà, mùi hương bay ngào ngạt,
Mẹ tôi thắp nhang lên bàn thờ ông bà , sau đó đốt một bó nhang lớn và lâm râm khấn vái ..
“Xin ông bà Táo về chầu trời mang theo những ước nguyện của gia đình, xin cho thựợng đế ban cho gia đình này năm tới được những điều tốt đẹp, và nhắn Ông bà táo về trời mang đi những điều xui xẻo, những chuyện không vui của năm qua.
Xin cho ba đứa con gái của con được thành gia lập thất với người ” Ngồi bàn giấy” …( Những lời cầu xin của mẹ hàng năm…ba chị em tôi chưa có đứa nào tìm ra một chàng trai ” ngồi bàn giấy”…để mẹ tôi được an lòng )
Những lời cầu xin tôi chưa từng nghe trọn nhưng tất cả với tấm lòng thành mà mẹ tôi muốn gởi gắm cho ông bà Táo mang đi…hầu như ông bà Táo vẫn làm ngơ…
Sau khi khấn vái xong chờ cháy gần hết bó nhang, Mẹ tôi cho treo phong pháo dài trước cửa, màu đỏ thắm của những chiếc pháo kết xen nhau, điểm kèm những chiếc pháo tống to bằng cổ tay tôi, lủng lẳng trước cửa nhà.
Vẳng bên tai xa xa những tiếng pháo nổ râm ran…giờ phút chờ đợi nhất của bọn trẻ tôi.
Bọn trẻ chúng tôi đã âm thầm thông báo nhau biết nhà nào sắp nổ pháo, chúng tôi chầu chực sẵn bên hông nhà để chờ nhặt những chiếc pháo sót, quang cảnh thật là nhộn nhịp và háo hức.
Khi tiếng pháo bắt đầu rền vang, chúng tôi chen nhau lượm những viên pháo chưa nổ kịp, trộn lẫn trong những xác pháo hồng tung tóe sau tiếng đì đùng, những xác pháo vương vãi trên nền xi măng, những chiếc pháo còn dính chiếc tim màu trắng đục là niềm vui háo hức của bọn trẻ chúng tôi.
Hơi khói cay nồng xộc vào mũi , làm cay mắt, nhưng tất cả thật vui và hoạt náo trong lòng lũ trẻ.
niềm vui chúng tôi nhân lên khi đì đùng ở các nhà lân cận
Sau khi lượm ở nhà mình xong, xếp cứng trong túi áo, chúng tôi lại bương bả chạy sang những nhà khác, lại chen lấn, lại kiếm tìm và vui mừng đem về những chiếc pháo còn mới nguyên và đang hăng hắc mùi thuốc pháo, sau khi đã thu về một số phẩm vật đầu tiên cho mình, bọn trẻ bắt đầu đốt lẻ tẻ những viên pháo vừa nhặt được
.Tuy tìm kiếm và chất đầy hai túi áo nhưng chưa lần nào tôi dám cầm que diêm châm vào ngòi pháo vì sợ cháy tay và sợ tiếng nổ điếc tai, tôi thường chạy tìm thằng Ku , đứa bạn nhỏ xóm bên ( nó nhỏ hơn tôi vài tuổi nhưng gan dạ hơn tôi, vì nó là con trai), hay chạy kiếm các anh họ tôi đốt hộ, và sau khi đã tiêu pha hết chỗ pháo của mình, chúng tôi lại hăm hở đi nhặt ở các nhà đầu làng cuối ngõ.
Rồi đúng mười hai giờ đêm Giao thừa…
Lại một lần nữa tiếng pháo rộn ràng từ khắp mọi nhà nổ vang trong niềm vui rộn rã
+++
Ngày tháng vẫn cứ trôi…
Qua hai lần thế kỷ…và cũng gần “Bảy thập kỷ ” qua rồi…
Sau này khi lớn lên một chút, tôi đã trở thành cô thiếu nữ, biết ngồi phụ mẹ xếp mâm quả, thay mẹ nấu xôi chè, bắt ghế treo phong pháo đỏ trước nhà vào sáng mồng một .
Cái cảm giác nao nao nhớ lại những ngày xưa bé, mới hôm nào còn lượm pháo nhờ bạn đốt, bây giờ chúng tôi là những thanh niên nam nữ, mỗi đứa đi học một trường xa, vào những ngày giáp Tết, trở về nhà nhìn nhau thẹn thò nhớ về những ngày xa cũ cùng chen nhau trước cửa nhà ai lượm hoài những viên pháo sót.
Ôi, những viên pháo sót của tuổi thơ tôi…
Năm tháng …và cuộc đời vẫn cứ trôi, chúng tôi lớn dần theo bao mùa Pháo nổ, mỗi người rồi có một cuộc đời riêng, những ngày cuối năm ở một nơi xa xôi nào đó trên quê hương nhưng ở một thành phố lạ, nhớ quắt quay tiếng pháo buổi chiều xưa, bao công việc cuối năm với bao bộn bề, nhưng tôi cũng cố bương bả trở về nhà trên chuyến tàu đêm.
Trở về đoàn tụ trong căn nhà xưa bên gối mẹ.
Ngồi trên con Tàu lạnh buổi chiều Xuân, nhìn quang cảnh hai bên làng mạc khi con Tàu đi qua, nồi bánh chưng đang đưa hơi khói tỏa trong buổi chiều Xuân, của những mái nhà hai bên khung cửa sổ con tàu.
Những bước chân vội vã của khách bộ hành rảo chân trên đường cái quang rộn rã. ..
.Những mùng mền , chiếu gối đang giặt giũ tất niên trước những mái tôn xiêu
Tiếng gọi nhau rôm rả, bước chân những đứa bé vui rộn rã háo hức chờ đón chúa Xuân
Tất cả mọi nhà đang chuẩn bị chờ.đón giao thừa
Niềm vui của mọi nhà gói ghém trong từng mái ấm
Háo hức cùng nhau đón Xuân sang
Tiếng pháo xa xa nổ rộn ràng
Xáo xác mọi nhà hồng xác pháo
Lặng thầm sau cửa Mẹ chờ mong
+++
Rồi năm tháng vẫn lặng thầm đưa tiễn nhau qua bao mùa Xuân của cuộc đời, Bao thập kỷ qua đi trên mái tóc
Đã bao lần Tết đến mà không thấy người xưa trở về căn nhà cũ…
Bóng mẹ già mỏi mòn bên cánh cửa ngóng trông đứa con xa
Rồi cũng đã bao mùa xuân qua…Không còn nghe tiếng pháo…
Những buổi sáng mồng một trong căn nhà ngày xưa không còn thấy bóng dáng những đứa trẻ chen nhau nhật pháo sót,
Những mùa Xuân không tiếng pháo,..
Cô thiếu nữ ngày nào ra đi biền biệt khi tiếng pháo vu qui nổ vang lần cuối trước sân nhà …ngày xa xưa ấy…
Bóng mẹ già mòn mỏi những buổi chiều Xuân…
Không biết có ai còn nhớ ” Cô gái năm xưa cùng những viên pháo sót được mươn bạn đốt dùm”…
Qui kỳ hà nhật thị
Lão cận cố hương mai
Không biết bao giờ người xưa mới quay trở lại nhà , gốc mai già cỗi chỉ còn lại những bông hoa nở muộn, người con gái năm xưa đã bao năm trường biền biệt,
Từng năm khi Xuân về trên đất Mẹ, vẫn vọng nhớ về những ngày xưa xa lắc mà không sao trở lại bên mái nhà xưa mỗi năm vào ngày 23 tháng Chạp, ngồi sắp xếp mâm giấy tiền đưa ông Táo
Ở một nơi xa …bên kia nửa vòng trái đất xa mờ …
Khi mùa Xuân về trên đất mẹ.
Người con gái năm nao vẫn luôn lặng thầm nhớ hoài và thèm những miếng bánh chưng do chính tay mẹ gói.
Hương vị ấm nồng bên bếp lửa hồng của căn nhà mới sơn còn vương chút vôi mới,
Mấy chị em hăm hở chen chúc nhau trước chợ Hoa chỗ công viên của thành phố Quy Nhơn, trả giá mua cho được mấy chậu Cúc nở kịp ngày xuân, hay một cành mai vàng đúng độ,
Trang trọng giữa nhà , với những tấm thiệp chúc Xuân được viết bằng tay của bạn bè trao nhau ngày ấy…
+++
Những mái đầu xanh của ngày xưa ấy, nay đã thay màu theo tháng năm, những cuộc đời đã lật sang trang sách mới, chỉ nhớ lại tháng năm xưa trong nỗi nhớ lặng thấm, cành Mai cũ và những viên pháo sót.
Bây giờ tất cả chỉ còn là nỗi nhớ tiếc, trong cái lạnh căm của mùa Đông nơi đất khách, chỉ là chút nhớ nhung vọng tưởng mà thôi, ở đây mùa Xuân chỉ thấy những Bông Tuyết trắng lạnh ngập hồn, lạnh thấu tâm can, lạnh khô máu thịt, lạnh cứng tim hồng ,
Ngoài trời chỉ sót lại những cành cây trơ trụi lá và những bông tuyết phủ dầy …
Một người già …bên trong cánh cửa lặng thầm ngắm từng hạt Tuyết rơi…
Hồn lửng lơ… mơ về Xuân quê Mẹ.
Mơ về Tết cũ nơi quê Mẹ
Hoài niệm mà thôi đã ngậm ngùi…
Ở đây
Cũng có bánh chưng xanh
Dưa kiệu, dưa hành cùng bánh mứt
Không chút hương Xuân đến bên mành
Con tim
canh cánh hoài xuân cũ
Nỗi lòng vò võ suốt năm canh
Gởi theo gió thoảng bông hoa tuyết
Tiễn cả xuân qua đã bao niên
Rộn rã
Xuân sang sáng ngập nhà
Như người vừa tỉnh giấc nam kha
Một mình tĩnh lặng ngồi gõ phím
Trãi nỗi lòng đếm ngày mau qua…
Tết này
Ta trở lại quê ta
Bao nhiêu thập kỷ …bàn tay đếm
Lâu quá không còn nhớ bao niên…
Trong tĩnh lặng của mùa Đông tôi chợt nghe vài tiếng pháo vẳng lại từ xa, hình như là tiếng pháo nổ lẹt đẹt, những viên pháo sót tôi đang nhờ đứa bạn nhỏ xóm bên…
Châm ngòi rồi bịt tai chạy trốn trong xó cửa.
Ôi, những ngày Tết quê xưa…
Nhớ hoài những viên pháo sót.
Ngày trở về thành phố cũ..
.Không còn nghe tiếng pháo nổ đì đùng
Chỉ nghe nhịp đập con tim đang loạn nhịp vì nỗi háo hức của kẻ tha phương tìm về bến cũ, mái nhà xưa .
Atlanta ( Những ngày chờ mong một chuyến bay…2026)