Cuộc sống hiện tại hối hả và bận rộn, nhiều khi chúng ta lướt qua quá nhanh chẳng kịp lưu lại điều gì, ví dụ những ngày này hàng cây hai bên đường đã xanh hơn, những mầm non đã lớn thành cành nho nhỏ sau mùa bão lũ.
Chưa kịp ngoảnh nhìn lại thì ký ức đã chất chồng lẫn lộn. Nhớ na ná đâu đó điều này điều kia chắp vá như đã từng xảy ra, từng đi qua, thỉnh thoảng lại nôn nao khi bất chợt chạm những gì yêu thương cũ. Tất cả đó, đã là thuộc về.
Trong khu vườn trường sáng nay, nắng đã tràn lên mọi nẻo hành lang, những lối đi về phủ tràn đầy nắng, bất chợt làm cho con người ta nhớ về những ngày mưa dài rong rêu. Dọc theo khuôn viên, từng ô cỏ hình chữ nhật là những gốc cây đại thụ. Nào phượng, điệp vàng, xà cừ, những thân đước cao vút ngút ngàn dấu vết cuống lá đã từng xanh trên thân cây. Những thân cây sần sùi thời gian, trên một thân cây lại ký gửi, nương nhờ nhiều đời sống khác. Lan rừng, tầm gửi, bồ đề, rễ lơ lửng trong không khí, treo mình giữa gió, uống nắng dầm sương.
Sinh tồn đôi khi là chuyện bám được vào đâu đó giữa chênh vênh. Là học cách chịu đựng bóng râm khi chưa tới lượt mình đón nắng. Là biết chờ mùa mưa, dù tháng ngày đang khô khốc. Ngước nhìn lên tán cây, bầu trời bị chia thành nhiều mảnh bởi những đường gân chằng chịt nhưng luôn tạo ranh giới, nhường nhịn. Sự sống, vì thế, không phải lúc nào cũng tròn trịa và ngay ngắn. Nó có thể méo mó, ký sinh, chen lấn, thậm chí làm tổn thương lẫn nhau. Con người cũng vậy, có người sống vì có niềm tin, về một điều gì đó để vui, hạnh phúc. Có người bị những nỗi buồn quấn quanh như tầm gửi. Mọi thứ đang lặng lẽ sinh tồn. Như khi đứng dưới một thân cây đầy vết tích, chúng ta nhận ra rằng điều lặng lẽ mới là sự kiêu hãnh của đời sống.
Những thân cây già luôn mang dáng vẻ rất giống con người khi đã đi qua nhiều năm tháng. Mùa này, những thân cây khô khốc đứng lặng giữa trời không một chút gió. Ngước nhìn lên thật kỹ mới thấy trên sự khô khốc ấy đang có biết bao đời sống khác nương tựa vào. Sự sống đôi khi thật lạ, có thể nảy mầm ngay trên một thân cây cháy sém, một cành cây đã trụi lá, hay giữa khoảng không chẳng có gì để bấu víu.
Có lẽ con người cũng vậy.
Có những người nhìn bên ngoài rất mạnh mẽ vững vàng như thân cây lớn đứng giữa trời, sâu bên trong họ cũng đầy những vết thương. Họ vẫn đi qua cuộc đời với vẻ bình thản, vẫn che mát cho người khác dù chính mình đã có lúc chực gãy đổ. Và cũng có những người sống như dây leo. Họ không đủ mạnh mẽ để đứng một mình nên phải bám vào một điều gì đó, một niềm tin mong manh rằng rồi mọi chuyện sẽ tốt hơn. Người ta thường nghĩ dựa dẫm là yếu đuối nhưng thật ra đôi khi đó chỉ là cách để tồn tại. Giống như những rễ cây treo lơ lửng giữa trời kia, có lẽ chúng chẳng thích chênh vênh nhưng đó là cách duy nhất để chúng tiếp tục tồn tại.
Ngước nhìn lên một lần nữa, những tán cây đan vào nhau giữa nền trời xanh. Bên cạnh những nhánh cây chết khô vẫn bám víu vào đó một chùm lá của loài khác, xanh non và mềm mại. Sự sống luôn là như vậy, luôn tồn tại đồng thời với tàn úa, với mất mát, chia lìa. Hình như mọi thứ mùa này đều lặng lẽ như đang ngủ yên đâu đó đợi mùa mưa đến để hồi sinh. Tất cả vẫn còn đủ lòng tin để sống tử tế với cuộc đời.
Niềm vui sáng nay là tôi đã nhìn thấy một thế giới ấy. Thế giới nhiều tầng của các loài cây trong khuôn viên trường. Tôi là người thấp nhất bởi tôi phải ngước lên nhìn chúng. Tôi vẫn bình thản ngẩng đầu nhìn trời. Vẫn đủ dịu dàng để nâng niu một bông hoa, để nhớ đến bao con người đã sống và đi qua, nhớ từng câu thơ của tiền nhân để lại.
Ở Huế, buổi sáng bên con đường ven sông, những hàng cây đổ bóng dài xuống mặt đất. Người đi xe đạp lướt qua, mặt trời mắc lại giữa những tán lá, ánh sáng len qua từng khoảng trống nhỏ, lặng lẽ và kiên nhẫn. Xưa Cao Bá Quát đi trên sông Hương mà viết: “Trường giang như kiếm lập thanh thiên”. Sông Hương không còn mềm mại lững lờ, là một lưỡi kiếm dài dựng thẳng giữa nền trời xanh. Người ta thường nghĩ đến sông luôn là những gì yên ả như bến vắng, con đò, tiếng mái chèo khua nhè nhẹ. Nhưng với Cao Bá Quát, dòng sông lại mang khí chất mạnh mẽ và cô độc, một thứ gì đó vừa đẹp vừa sắc, tĩnh lặng và thiêng liêng. Có lẽ chỉ những người từng đi qua nhiều bão tố mới nhìn ra con sông như vậy. Họ không chỉ thấy nước là nước, cây là cây. Họ nhìn thấy trong đó số phận của chính mình. Một thân cây già đứng lặng giữa trời cũng giống như một lưỡi kiếm đã bị thời gian làm cùn đi nhưng vẫn còn nguyên khí phách. Chính trên thân cây ấy, lá non vẫn mọc, rễ vẫn buông, chim vẫn tìm về làm tổ. Cũng như dòng sông kia, bề ngoài những tưởng là tĩnh lặng nhưng bên trong đang sôi trào sức sống nên vẫn chảy mãi sông ơi.
Con người đôi khi không thể lúc nào cũng mềm mại xuôi theo mọi dòng chảy. Có những lúc phải biết giữ lấy phần cứng cỏi của mình giữ lấy một đường thẳng giữa rất nhiều cong vênh của cuộc đời. Sự dịu dàng là một vẻ đẹp, kiên cường mới là thứ giúp người ta đi qua giông gió. Sóng xô vào đá mới thấy mình trắng xóa, vạn vật trên đời luôn neo vào nhau, có thể như sóng và đá kia nhưng mắt người không nhìn thấy đó thôi. Nếu không có ghềnh đá đứng đó, có lẽ sóng chỉ lặng lẽ đi qua như một dải nước xanh vô danh không biết mình có thể tung bọt vỡ vụn rồi sáng lên dưới mặt trời đẹp đến thế.
Vạn vật gắn bó vào nhau, lặng lẽ sinh tồn như sóng và đá kia. Con người thường nghĩ mình tự do, tự đứng một mình giữa cuộc đời. Nhưng thật ra ai cũng đang được giữ lại bởi một điều gì đó. Đôi khi chúng ta chẳng để ý gì tiếng chim hót líu lo mỗi sáng, hay hàng cây trên một con đường quen thuộc đi qua, một góc quán xưa gợi nhớ thềm nhà cũ. Tự đứng một mình giữa cuộc đời chỉ là mắt người thường quen nhìn những thứ lớn lao mà quên mất những sợi dây nhỏ bé ấy. Cho đến một ngày nó đứt đi ta mới biết mình từng neo vào đó nhiều biết dường nào.
Âm thanh đều đều …thánh thót nhẹ tâng như tiếng đập nhẹ của con tim, âm thanh ấy rơi vào tai tôi biết bao buổi sáng khi giật mình tỉnh giấc, thân quen rơi vào không gian tĩnh lặng như một điệp khúc du dương mờ nhạt .
Gần hai tuần qua,,,trở lại nhà cùng những thân quen trong căn nhà mới đến, những cỏ cây trong vườn khô cứng tự bao ngày…
Sáng hôm nay vừa tỉnh thức, chùng chình trên chiếc giường cô quạnh …mở bàn phím định tìm ý viết một chút cho các học trò cũ tôi vào đọc mỗi ngày…
Nhìn qua khung cửa…sân sau ướt sũng vì những hạt mưa trút xuống vào tối hôm qua…
+++
Là những hạt mưa từ mái nhà chảy vào ống máng và thánh thót chảy xuôi vào cái thùng phuy lớn để giữ nước tưới vườn rau sau nhà, vườn rau đủ loại mà hàng ngày tôi chăm chút, di dời từ nơi này sang nơi khác, vun xới , tỉa tót từng cây non, lá úa ; và cũng chính là niềm vui duy nhất của tôi trong thời gian này.
Ôi những lá rau lang non mướt mới gieo trồng … những lá húng thơm, lá rau chua mượt mà và những tía tô tím thẫm, rau răm, rau quế, ngò gai, hành hẹ, ớt xanh, ớt vàng, ớt tím…
Những chậu và nhiều thứ khác khi trở về tôi đã bắt đầu mua về
chăm chút .
Hàng năm cứ vào cuối tháng ba khi tiết trời vẫn còn se se lạnh tôi đã mặc áo ấm , đeo bao tay, giang mình đào xới trên mảnh đất vẫn còn chút hơi lạnh của những ngày tháng đông giá chưa qua.
Không giống những cơn mưa ào ạt rơi , ồn ào trên mái tôn, lao xao chảy tứ tung vào những kẽ hở, những lỗ đinh hở hang của mái tôn xiêu trong những căn nhà mái tôn tạm bợ, bỡi chỉ là những vách mượn của nhà kế bên..
.Khi mưa xuống , nước chảy vào nhà không mời gọi, sau một trận mưa cả nhà thu dọn tàn cuộc mất hết cả nửa ngày, những mái tôn ngày ấy đã từng che mưa nắng cho cuộc đời đã qua của tôi trong những ngày xa xưa ấy…
Cũng là những cơn mưa …nhưng hạt mưa bây giờ làm mát mẻ những cây lá khu vườn nhà tôi bây giờ, giọt mưa rơi bây giờ chỉ làm cho người nghe cái cảm giác gợi nhớ, chỉ làm người nghe trở mình lười biếng muốn nằm thêm , không muốn di dời thân xác bên trong chiếc mền còn ấm hơi người qua một chặng dài được ấp ủ…
lơ mơ nhìn lại quãng thời gian qua…
Rồi chợt buồn, chợt mãn nguyện hay chợt vui sao với chỗ của mình, tôi đã bằng lòng với chỗ của mình khi những hạt mưa bây giờ gợi nhớ chuyện năm xưa.
Cũng chỉ là những hạt mưa …những giọt nước từ trên trời đổ xuống nhưng những âm hưởng và lợi ích khác nhau qua bao nhiêu chặng đường dài của một kiếp làm người, những mơ ước không thành, những mơ ước lãng quên…
Những kiếp đời khổ ải cũng chỉ vì những hạt mưa cuồng nộ,
.
Sự trông đợi, sự cam chịu hay sự hờ hững không mong đợi ngóng chờ cũng chỉ là do tâm trạng và cuộc đời của mỗi con người cảm nhận và qua bao chặng thời gian và không gian trong cuộc đời mà ta không nhìn thấy .
Mưa luôn đi với nỗi buồn…mưa đến rồi đi, rơi rơi rồi tạnh…
Còn nỗi buồn thì luôn quắt quay ở lại bên mình, gậm nhấm nỗi riêng tư, tái tê, ủ ê và phiền não.
Nỗi buồn luôn dấy lên trong những lúc một mình nghe mưa rơi tí tách, đó là tâm trạng của rất nhiều người.
Mưa còn làm muôn sinh vật trở mình xanh tốt, đem lại cho khung cảnh quanh ta một màu xanh tươi sáng lạn…
Nhưng đôi lúc cũng làm ngập úng mọi nơi đem nước tràn bờ và nỗi đau mất mác, những trận mưa dai dẳng từ ngày này sang ngày khác mang bao khổ lụy cho những người dân nghèo không chỗ nương thân, những mái nhà xiêu đổ và những tàn phá vì mưa rủ theo bão táp phong ba.
Ôi những trận mưa dai dẳng nơi mảnh đất miền Trung khốn cực nơi chốn sinh ra tôi.
Ngày còn ở quê nhà mỗi lần nhìn mưa rơi nặng hạt trên mái tôn xiêu, hay những lần chạy mưa thôi làm ướt chiếu giường trong căn nhà ẩm thấp, dùng chậu thau hứng những giọt nước vô tình chảy xuống căn phòng, lúc ấy những hạt mưa không mời gọi đã làm khổ một quãng đời tôi.
Hay những lần đợi mưa trở lại để chực chờ hứng lấy những giọt nước trời ban , đủ dùng cho mọi sinh hoạt trong gia đình thay cho những thùng nước cáu bẩn múc từ mé sông tạp nhạp những vật thãi bẩn thỉu ..
.Thời gian gia đình tôi còn sinh sống tại miền Tây thuộc tỉnh Hậu Giang vào thập niên tám mươi nơi vùng đất xa mờ thuộc Kênh D vùng Cái Sắn ..
(.Gia đình tôi bị trục xuất khỏi thành phố, về đây tìm chốn nương thân,)
Mưa đem lại hy vọng và sức mạnh cho mẹ con tôi ngày ấy
Thời gian này mỗi lần nằm nghe cơn mưa đổ …lòng eo sèo “mơ ước chuyện tương lai”…
Mơ sao có được căn nhà đúc hai ba mê, khi cơn mưa đến không thon thót lo ướt giường thấm chiếu…
Mơ nhà mình có nước máy chảy phủ phê, chỉ cần đưa tay vặn là ngập tràn nước mát, không dùng thau , chum, can ,cóng chực chờ hứng giọt nước trời ban…
Mơ sao những đứa con tôi không “bụng ỏng đít beo” vì uống vào cơ thể những bợn nhơ bẩn thỉu…chỉ giọt nước của trời mới tinh khiết cho muôn người,
Mơ sao … cho đám con tôi được sởn sơ như cây xanh chóng lớn.
Và còn biết bao điều mơ ước khi con người ta gặp cảnh khốn cùng chỉ biết than thở cùng trời cao, tỉ tê cùng mưa bão.
Đôi lúc hận mình, hận nỗi gian truân, giọt nước mắt hòa vào giọt nước mưa rơi xuống, tinh khiết và chen phần não nuột, những giọt nước mắt buồn thương cho thân phận cũng đã bao lần hòa chung giọt mưa bao bận, mà mưa vẫn là nhân chứng cho tiếng nói tận con tim.
+++
Bây giờ mỗi sáng giật mình tỉnh thức nghe giọt mưa tí tách bên tai mà không sợ ướt chỗ nằm, không sợ thiếu nước dùng khi thức dậy,
Bây giờ những ước mơ đã thành tựu, giọt nước mưa đã làm chứng nhân bầu bạn, chính những giọt mưa cho tôi nhận biết sự bằng lòng với những gì mình có được…
( bỡi lòng tham của con người là vô hạn, được mấy người nhận biết mình đã hoàn thành những ước mơ…)
Uớc mơ bé nhỏ của những ngày mới lớn với ông xanh: Tôi chỉ cầu xin trời thôi mưa…
Chóng nắng cho mẹ tôi được buôn may bán đắt sau buổi chợ về không bị ướt cơn mưa…
Ước mơ sao cho chỗ nằm của mấy mẹ con tôi không bị sũng nước vì những lỗ đinh trên mái tôn tuôn đổ lấm ướt cả chiếu giường cho giấc ngủ được bình yên..
Mơ sao…ngày hôm sau tôi khỏi phải thu dọn tàn cuộc bỡi cơn mưa trong nỗi buồn lấm ướt…
Ước mơ cơn mưa xuống giữa ban ngày cho mẹ con tôi hứng được nhiều nước mưa đủ dùng cho những ngày kế tiếp, cho nguồn nước tinh khiết không đem bệnh tật đến cho đám con thơ.
Những ước mơ bé mọn theo tháng năm lớn dần theo bánh xe quay đều nhịp, tôi lăn xả vào cõi người với muôn vạn đắng cay khổ ải, quên mất những ước mơ bé mọn ngày nào, quên đi bao nỗi lo toan và những điều hằng mơ ước.
Những ước mơ lớn dần và trở thành vô tận, những tham vọng trở mình,..
Nếu không nhờ những hạt mưa thánh thót rơi tí tách bên tai khi giật mình trở giấc vào chặng đời của ngoài ” Bảy bó ,”
Những ước mơ trở lại trong buổi hoàng hôn… gợi nhớ trong tôi những mơ ước đã thành hình, khi tóc xanh đã đổi màu thì mới chập choạng nhận ra.
Bây giờ dẫu cơn mưa kéo dài bất tận, rả rích từ ngày này sang đêm nọ…tôi cũng chỉ đứng sau rèm nhìn ngắm hạt mưa rơi..
.Mỉm cười không chút buồn lo.
_ Hôm nay mình sẽ bình an … ngồi viết chuyện năm xưa..
_ Hôm nay mình sẽ gọi các con về ăn món bánh xèo chiên…vì là ngày mưa …
_phải vậy.
_ Hôm nay mình sẽ cám ơn những hạt mưa đã làm chứng nhân cho những mơ ước mình đã vuông tròn.
_ Cám ơn những giọt mưa bây giờ trút xuống làm tươi rói những cánh hồng mới nhú trong vườn nhà tôi bên kia khung cửa kính,
Làm đẹp khu vườn nhà tôi và tươi tắn nụ cười tôi.
_ Cám ơn những giọt mưa ngày mai sẽ trút xuống làm tươi rói những bông hoa trên mộ chí mà người thân và bạn bè trao tặng tôi buổi giã từ.
Trong hành trình khám phá Việt Nam, cô gái 19 tuổi đến từ London đã không may gặp tai nạn trên cung đường Hà Giang và không qua khỏi. Trong nỗi đau mất con, gia đình đã quyết định hiến tạng của con gái, cứu sống ba bệnh nhân Việt Nam. Câu chuyện buồn nhưng sáng lên một vẻ đẹp nhân văn, nơi sự sống được tiếp nối từ một chia ly. Xin gửi lời tri ân tới ông bà Andrew Wates vì nghĩa cử thật đáng kính trọng.
Như muốn đốt cháy ngàn điệu Ginang phía bên kia mùa
Rija Nưgar
Đất cởi trói mở triệu vạch nứt mang mang
Như ta cởi trói nhau bằng vũ điệu cuồng
Lá me khô lõa xõa rơi chồng lên nhau lớp lớp
Chờ thế hệ lá mới mở bung theo nhịp điệu Tamia Plong
.
Rija Nưgar
Mùa linh thánh Xứ sở
Rija Nưgar
Hãy cháy lên đi hỡi ánh lửa bi hùng
Cho khuôn mặt mẹ cha ta sáng rỡ
Cho tiếng cười em tôi không còn nghẹn lại nơi cuống họng
Cho anh nông dân gánh vạn nỗi nhọc nhằn thả trôi sông khát
Chờ mưa
.
Rija Nưgar
Cây cỏ, đất trời hòa tan vào nhịp Baranưng linh thánh
Lửa gọi mưa
Mưa đòi nước
Lửa đốt rụi buồn em, mưa làm đôi má em ửng đỏ
Hương nắng tươi non đang tràn khắp nẻo palei Chăm
Dang rộng cánh tay đón
Rija Nưgar… Rija Nưgar!
…….
Chỉ còn vài giờ đồng hồ nữa cộng đồng người Chăm sẽ bước sang năm mới.
Rija Nưgar không chỉ là nghi lễ tôn giáo mà còn là gạch nối giữa quá khứ và tương lai, nơi nhịp điệu của tổ tiên truyền năng lượng sống cho những đứa con Chăm.
*******
Happy Cham new year( Rija Nưgar) 2026
Năm ngoái nàng dự lễ Rija Nưgar ở Palei và tổ chức một buổi mừng lễ Rija Nưgar tại Hội An.
Năm nay, nàng cũng làm một buổi để mừng Rija Nưgar- năm mới Chăm tại xứ trời Âu Châu.
Kính chúc bà con Chăm đón một năm mới thật nhiều tuơi mới, An vui và tốt lành.
Xứ Nẫu 