Ngày mai ( ngày 11 tháng Năm là ngày lễ Mother’s day )
Chiều nay trên đường trở về nhà, lặng thầm bên tay lái, nỗi buồn và sự trống vắng chợt ùa về, đang thả trôi dòng tư tưởng giữa những chữ “Nhục, Vinh, Từ bi, Hỉ xả”…
Chính là những lời mẹ thường dạy con ngày xưa, những ngày còn có mẹ.
Cái nhục trong cuộc đời mà con phải hứng chịu : thì hãy lấy đó mà vươn lên trong cuộc đời, nhưng đừng bao giờ tự chuốc cái nhục vì đó là sự hèn mọn của con người…
Còn niềm vinh quang chỉ lấy đó làm niềm vui để tiến lên với người mà không nên lấy đó làm niềm kiêu hãnh.
Từ bi, hỉ xả là cái đức hạnh và là cái tâm mà ta phải tự có để sống đẹp với đời, không vì sự yếu hèn của tha nhân mà vướng vào chỗ sân si, làm nặng gánh cho cuộc đời con, con hãy nhớ.
Mẹ ơi, chiều nay bỗng chợt nhớ về những lời Mẹ dặn trong trăm ngàn lời bảo ban của Mẹ cho con….
Con ao ước thời gian này con vẫn còn có Mẹ, con sẽ chạy ào về nhà , ôm mẹ vào lòng, khóc thật to, thật lâu, tuôn tràn hết những ẩn ức trong tâm hồn…và sau khi hết cơn ẩn ức, con sẽ nói với Mẹ rằng :
Mẹ ơi, con yêu mẹ vô cùng.
Mẹ ơi ,con thương mẹ lắm
Mẹ ơi, con yêu mẹ vô biên.
Mẹ ơi , con muốn nói cùng mẹ…
Con vẫn thường viết thật nhiều cho tha nhân dày đặc những con chữ, con vẫn thường làm chán vạn những bài thơ tình ngút cháy yêu thương…
Nhưng mấy khi con làm thơ tặng mẹ, mấy khi con viết hết tâm tư cho mẹ của con..
Mẹ ơi,
Ngày tháng qua
Con chỉ làm thơ tình dấu ái
Mà quên viết thơ tặng mẹ…
Tay viết vội đôi dòng gởi mẹ
Nói lời yêu…Mẹ đã không còn
Khi cánh hoa trắng cài ve áo
Có nghĩa gì đâu
Mùa báo hiếu… với tạ ơn
Mẹ ơi, hàng đêm một mình trong căn phòng vắng lặng, con vẫn thắp trước mặt một ngọn nến,
ngày xưa con vẫn thường ví mẹ như ngọn nến cháy trong con, ngọn nến chỉ tỏa sáng cho con, lung linh huyền ảo, ấm áp thâm tình, xóa tan nỗi buồn và giàn trãi tâm tư bên bập bùng hư ảo, giây phút này con bộc lộ hết tâm tư, than thở những thăng trầm vinh nhục cùng mẹ, chỉ những phút giây bên ngọn nến cùng mẹ, khoảnh khắc thiêng liêng tĩnh lặng ấy con đã nhìn thấy mẹ trong con.
Sự ấm áp lan tỏa từ ánh nến, nồng ấm như tình mẹ cho con, hương nồng từ chút hương lan tỏa như hương thơm dấu ái của mẹ ngày nào.
Thời gian này nếu bên con có vài cành hoa hồng dâng mẹ, thì hạnh phúc biết bao…
Con chạy ra vườn hái mấy bông hoa hồng còn ướt hơi sương, những bông hoa màu đỏ, màu vàng và màu hồng pha lẫn, con không thích bông hoa hồng mang màu trắng, biểu thị cho sự chia xa…
Con muốn mẹ vẫn sống mãi trong con muôn thuở, con muốn sánh vai cùng những người may mắn còn có mẹ, để vui vầy bên cạnh mẹ trong ngày lễ , ngày trở về mái nhà xưa được thấy mẹ bên trong cánh cửa nhà mình….
.
Ngày vui của những đứa con còn có mẹ được tặng đóa hoa tươi màu và hoa trắng tinh khôi ban tặng người bất hạnh vì mẹ đã không còn (.Ngày lễ Vu lan ở xứ sở mình )
Ngày mai các con cháu của con cũng sẽ về thăm con trong tay những quà cáp gởi tặng con…trong niềm vui vì được gặp gỡ chúng. cùng nhau chia vài món ăn ấm nồng tình yêu dấu ái….
Rồi thoáng cái chúng sẽ lìa xa con, trở về với công việc bộn bề của chúng…Con lại trở về với không gian tĩnh lặng của riêng mình….
Con lại nhớ thương mẹ vô vàn….
Mẹ ơi, lặn hụp trong cuộc sống xứ người với bao nỗi trầm luân, gian truân khổ lụy, nếu không lấy điều mẹ dạy để đối đãi với tha nhân, không lấy cái tâm và xa lánh sân si…
Con đã bao lần gục ngã trước bao trận phong ba , bao gian dối cuộc đời mà tha nhân muốn nhấn chìm con thuyền nhỏ giữa dòng đời xuôi ngược..
Mẹ của con chỉ biết mấy chữ vở lòng, mấy con số và mấy bài tính nhẩm…nhưng suốt một kiếp người mẹ cũng mạnh mẽ hiên ngang nuôi sống các con mình, cho con biết đọc thông viết thạo, cho con bao lời bảo ban đúng mực, những lời mẹ dặn con vẫn thấy như một chân lý sống của cuộc đời, soi đường cho con bước, cho dù ánh sáng ấy chỉ phát ra từ một ngọn nến, cũng đủ chỉ đường con đi trong cõi vô thường ấm áp tình thương.
Mẹ ơi, trong đói khổ, trong nghèo nàn , túng cực…
Mẹ cũng đã nuôi nấng cho chúng con nên người hữu dụng với hai bàn tay chai sần và tấm lòng biển cả… nhịn ăn, nhịn mặc, quên hết thân mình, lo lắng cho các con no đầy mạnh mẽ bước vào đời.
Những công ơn trời biển ấy con đã nhìn thấy và vô cùng biết ơn và ngưỡng mộ, chuyện ngày xưa luôn sống mãi trong con, chỉ tiếc rằng khi mẹ bên con, con chưa nói được những lời mà con muốn nói…
Chỉ bây giờ…cô độc giữa xứ người, từng đêm lặng thầm thắp cho con ngọn nến, ngọn nến biểu trưng cho sự ấm áp của tấm lòng của mẹ vẫn mãi bên con…
Ngày xưa khi còn ờ quê nhà, khi con còn có mẹ, dẫu ở thật xa…khi mỗi lần làm kẻ chợ, con vẫn tìm mua những mét vải thâm đen, những mét vải hoa màu nhã nhặn, vuông vải đen cho mẹ may quần, vuông vải này cắt cho mẹ cái áo cánh đơn sơ…
Những kỷ niệm ấy luôn làm mờ mắt mẹ , ướt sũng mắt con khi nhìn mẹ miệng cười móm mém…tay xếp hoài vuông vải mãi không vuông.
Bây giờ lạc lõng giữa xứ người …mỗi khi một mình làm kẻ chợ , con chỉ tìm mua những cây nến thật xinh, ngửi hương thơm thật nhẹ, thật mỏng manh, đem xếp giữa bộn bề giấy viết, để đêm về thắp sáng những ưu tư.
Rồi từng đêm đốt lên bên bản thảo, soi ấm lòng con cùng tiếng thở lời than.
Con đã mất mẹ rồi, thế gian này không có nghĩa, không còn tình cho con nữa mẹ ơi.
Những ai còn có mẹ
Như hoa nở giữa ban mai
Như dòng sông mãi luân lưu
Con còn mẹ
Áo đủ đầy giữa mùa đông tuyết
Tình của mẹ
Như nắng ấm giữa mùa Xuân
Con vẫn biết
Mẹ trong con như thời gian còn mãi…
Mất mẹ rồi
Như hoa trắng giữa cuồng phong.
Mẹ ơi mẹ
Nơi chốn yên bình…Xin mẹ hãy:
Chớ bận lòng cho cõi nhân gian:
Yêu thương cũng chỉ là cửa ngõ
Cho thuyền tình vượt sóng ra khơi
Giữa biển rộng trời cao sóng cả
Thuyền nan trôi về bến sông xưa
Mẹ ơi mẹ,
Thân con vẫn muôn đời hạt bụi
Cõi vô thường…tan biến nhẹ tênh
Ngọn nến ấm từng đêm thắp sáng
Bóng mẹ về ru giấc cô miên.
Mẹ ơi mẹ…
Kính dâng lên hương hồn Mẹ tôi ( Nhân ngày lễ Mother’s day )
Những con đường quen thuộc mỗi ngày mà tôi đã đi qua, mấy hôm nay bỗng thay áo mới, những bụi cây trơ lá, run rẩy khi mùa đông đến..
.Chúng được che phủ bỡi những đám tuyết lạnh lùng cuồng nộ, mãnh liệt , ngang nhiên trùm kín vạn vật một cách lạnh lùng không nể nang, nay đã chìm sâu, tan biến vào lòng đất, nhường bước cho ánh nắng vàng chiếu rọi xuống bờ cây ngọn cỏ.
Những cơn gió lạnh muộn màng vẫn thỉnh thoảng ruổi rong như còn tiếc nuối chút dư hương của tiết đông, nhiệm vụ của gió đông đã hết hạn kỳ nhưng sao vẫn còn ham công tiếc việc với đất trời nên vẫn còn hơi hướm của cái lạnh se da , thổi tung làn tóc rối.
Buổi chiều thứ Bảy, ngày cuối cùng của tháng Hai, nam nay tháng hai chỉ có 28 ngày …
Những giọt mưa muộn màng còn vương dài trên kính xe mờ đục, che kín những chồi non mới nhú, xanh búp trên những cành cây tưởng chừng như chết khô khi mùa Đông tới…
Nhưng sau một ngày Chủ Nhật bận rộn với biết bao công việc phải làm chuẩn bị cho tuần lễ mới tiếp nối, tôi không để ý đến chúng, những chồi non đang âm thầm núp dưới những vỏ lụa xanh mềm, sẽ nở bung ra trên cành của ngày đầu tháng Ba nơi đây.
Sáng thứ Hai, trên những con đường quen thuộc mỗi ngày, những bông hoa trắng ngần nở bung ra khắp mọi cành trên con đường quen thuộc, những bông hoa bé li ti, chen kín nhau một cách thâm tình, trắng toát một cách tinh khiết, chụm vào nhau như những mái đầu bạc thù thì thủ thỉ bên nhau trong cái lạnh se da thịt còn mơn man tiếc nuối.
Những con đường mà tôi đã đi qua mỗi ngày, hôm nay đã khoác lên mình một màu trắng đục của hai hàng cây che kín những bông hoa đặc quánh cả đất trời,cảnh đẹp như trong giấc mơ..tôi lặng ngắm và mỉm cười…
Ôi đẹp quá.
.
Tiếp nối những ngày kế tiếp, mùa Xuân ở nơi này đến chậm sau quê tôi, khi quê hương tôi xong rồi nhũng ngày Mai vàng khoe sắc thắm, Hoa Đào chạm ngõ nhà ai, tàn dần trên cành cao cùng những cuộc vui tàn lụn , trả về nhũng ngày ngược xuôi ế ẩm sau Tết,
Khi những người quét đường bận rộn lại càng bận hơn vì phải chở những tàn dư sau Tết đi xa, trả phố phường về nhũng ngày bình yên tiếp nối.
Nhũng con đường và những lối đi quen thuộc này trước mặt tôi bây giờ …đẹp như trong thần thoại, những ngày mới đến, tôi vẫn thường tự đặt cho chúng những cái tên riêng cho dễ nhớ, ngày ấy những con đường này đều mang hai tên là số và tên riêng của chúng, tôi không hiểu vì sao lại phải phiền phức như vậy:
Con đường chính nơi tôi ở có tên là Jonesboro road thì đi kèm bên dưới là số 54, có nghĩa là đường 54, song song với nó là đường Old Didxi Hwy. lại đi kèm với số 19-41…Và nhiều nhiều những con đường như thế nữa, cùng một tên nhưng khác đàng sau những chữ Rd., Blv.PKw.hay nhiều chữ nữa , chỉ cần nhìn sai khi quẹo vào Exit là chạy xa vạn dặm…
Ôi những con đường đã làm khổ một thời cho tôi.
Nhưng việc gì rồi cũng quen theo thời gian và năm tháng, những cái cầu mà ngày xưa khi xe chạy phải chun qua tôi vẫn thường ghi trong đầu là ” cái cầu Hang” cho phân biệt và dễ nhớ khi đi qua, khi nào đi qua cái cầu này thì sắp quẹo vào con đường mà tôi sắp tới chỗ làm…
_ Sao Mẹ lại đặt tên cho nó là Cầu Hang??
_ Mẹ phải tự đặt cho chúng những tên riêng của Mẹ cho dễ nhớ từ những gợi nhớ nơi quê nhà
_ Tại sao lại gọi là Hang?
_Vì nó giống cái cầu Hang trên đường đi Biên Hòa ngày xưa nơi Mẹ ở.
Tôi phải giải thích thì những đứa bé con tôi mới hiểu tại vì sao.
Những nơi chốn mà tôi tự đặt tên cho dễ nhớ hay những sự việc mà tôi cố ghi nhớ vào trí nhớ mình, để đối phó khi cần , khắc ghi vào trí nhớ mụ mẫm của mình với hàng tá công việc phải nhớ mà không được quên để giúp mình đối phó với thời gian và cuộc sống xa lạ mà mỗi ngày tôi phải tự mình quán xuyến.
Bao năm trường đi qua, bao hệ lụy cuộc đời mà tôi hằng nếm trải, những vết xe lăn qua bao con đường, bây giờ thành quen thuộc mà không bao giờ tôi dám tách rời ra để tìm về một chân trời khác, cho dù bạn bè, bà con, rủ rê một cuộc dời đổi theo làn sóng người Việt, tìm về những chỗ có nhiều tiện nghi hơn, sống thuận lợi hơn bên những bạn bè, những tiện nghi trong đời sống mỗi ngày.
Bây giờ trước lối đi thân quen mỗi ngày và những quen biết trong công việc ăn sâu vào máu thịt, tôi không dám nghĩ là mình sẽ lìa xa chúng để bắt đầu lại một cái mới mẻ khác, tôi không có khả năng và sức lực để viết nên một trang sách mới
Cuộc sống tôi dừng lại ở những lối quen này.
Cho đến một ngày kia…Trong những con đường quen thuộc, trên những lối quen trong cuộc đời không thể tách ra trong cuộc đời tôi…Những tưởng tôi sẽ hàng ngày với những công việc đã thấm sâu vào từng công việc cũ, êm ả như dòng sông quê tôi vẫn chuyên chở nhũng phù sa làm thấm đẫm ruộng đồng miền quê Mẹ và những lối quê quen thuộc của ngày xưa.
Nơi đất trời xa lạ này, tôi cũng đã tạo cho cuộc đời mình một lối mòn quen thuộc, những ngõ ngách thân quen, tạo cho cuộc đời mình một chỗ ở, một việc làm thật nhỏ nhoi thật thân quen và ăn sâu vào máu thịt, một lối quen của riêng tôi, những cành cao bóng mát cuộc đời tôi, tôi đã đặt tên cho chúng.:
” Lối quen của cuộc đời”
Nhưng có những những mùa tôi không biết đặt tên, giữa cái mênh mông của đất trời, một mình tôi lặng ngắm: là gió, là nắng, là mưa, là những xúc cảm âm thầm ăn sâu vào máu thịt.
Những rặng thông xanh rì không thay áo, những bụi hoa dại run rẩy theo bước xe lăn mỗi ngày, tôi chẳng biết gọi chúng tên gì ???
Những lối quen và những công việc thân quen đã giúp mẹ con tôi ấm no trên xứ lạ…Một ân sũng mà thượng đế đã ban tặng cho mẹ con tôi có được giữa thế giới bao la này.
Mỗi sớm mai mở cửa sổ nhìn ra con đường nhỏ trước nhà, choáng ngợp trong nắng và gió, trong ánh nắng tưng bừng, chuyên chở ngọn gió về ve vuốt, đuổi nhau trên những con dốc, tưởng chừng như khung trời Đàlạt của những ngày xa xưa tôi yêu mến, có một mái nhà , có khu vườn đầy hoa do tôi chăm sóc, những đứa bé thơ và những bữa cơm chờ…
Hít hơi thở thật sâu, tôi lâng lâng cái ảo giác bước đi trong một sáng không mùa tinh khôi, bên ly cà phê nóng, mấy trái chuối luộc nóng hổi, vài chiếc bánh thơm lừng cho bữa sáng mỗi ngày …
Giọt cà phê nóng, đen màu, óng mượt nhỏ những giọt lạnh lùng tưởng chừng như quen thuộc…
Nhưng bỗng chợt lạnh lùng vì chỉ còn là một chiếc tách đơn côi.
Tay mân mê chiếc tách cà phê quen thuộc …tư tưởng trôi tuột giữa mười ngón tay run.
Mình đã sống đúng hay sai khi chọn cuộc sống đơn độc này…Bên những lối quen????
Mỗi ngày…, lặng thầm bên khung cửa…một mình tôi…Lo sợ chạm tay vào những tiếng phone reo….
Những ngày rỗi việc….Tôi thường chạy vòng xe qua con đường nhỏ ven hồ , chạm khẽ tay vào những giọt sương li ti trên bờ cỏ hít thở không khí trong lành no đầy lồng ngực….Xa xa là những kẻ không nhà nấp dưới những chiếc lều nhỏ mỏng manh…
Để nhận biết rằng : Mình quá ư là hạnh phúc …Mái nhà , công việc và những đứa con, đứa cháu chăm ngoan…
Tôi trở lại ngôi Giáo đường nhỏ thân quen…ngồi vào chiếc ghế thân thuộc khi mỗi lần tôi đến dự thánh lễ Chủ Nhật ..
.Rời Giáo đường…Bánh xe lăn qua những lối quen không định hướng…Trở về Chỗ của mình …Hít thở hương thơm từ những cánh hoa nở rộ trong vườn nhà …hòa trong nắng và gió…
Trong ngôi nhà thân thuộc của mình …do chính mình tạo nên với cách bài trí thân quen…ấm áp và thân thuộc…
Những lối quen trong cuộc đời mà tôi đã có được…Một ước mơ từ thuở còn bé thơ…Lối quen và niềm kiêu hãnh luôn là điều nhắc nhở mình : Sống bình an với những lối quen.
Một buổi chiều yên ả, tôi ngồi trước giá vẽ, tay cầm bút cọ, cảm nhận sự tĩnh lặng của không gian xung quanh. Ánh sáng nhạt nhòa từ ô cửa sổ len lỏi qua rèm, chiếu vào bể cá, tạo nên những vệt sáng lấp lánh trên mặt nước. Trong góc phòng, con mèo ngồi im lặng, đôi mắt vàng chăm chú dõi theo những chú cá lượn lờ. Chúng tự do bơi lội, không hề hay biết về ánh mắt đầy khao khát từ phía sau tấm kính. Con mèo như bị mắc kẹt giữa bản năng săn mồi và thực tại không thể vươn tới, đôi chân của nó cứng đờ trước rào cản vô hình.
Khung cảnh ấy khiến tôi liên tưởng đến bức tranh The Listening Room của René Magritte, nơi một quả táo khổng lồ bị giam cầm trong không gian chật hẹp. Quả táo, tuy chiếm trọn căn phòng, lại bị giam cầm bởi sự hiện diện của chính nó. Cũng như con mèo, nó cảm nhận sự gần gũi nhưng xa vời, giữa khao khát và thực tại. Chúng ta cũng vậy, nhiều lúc nhìn thấy những điều mong muốn ngay trước mắt, nhưng không bao giờ thực sự chạm tới.
Giữa sự tĩnh lặng, tiếng chim hót bất ngờ vang lên từ ngoài cửa sổ. Âm thanh ấy vang xa, không bị bất kỳ giới hạn nào ngăn cản. Nó làm tôi nhớ đến Twittering Machine của Paul Klee, những con chim cơ học phát ra âm thanh mỏng manh nhưng không bao giờ dứt, như tiếng vọng của khát vọng tự do. Tiếng chim hót ngoài kia cũng thế -biểu tượng cho một tự do không bị giam cầm, vượt qua mọi rào cản.
Trong không gian ấy, tôi vẫn ngồi vẽ, từng nét cọ trôi đi theo cảm xúc. Con mèo không ngừng dõi theo những chú cá, nhưng tiếng chim vang vọng lại khiến tôi nghĩ đến một sự tự do khác. Tiếng chim, không bị cản trở bởi tấm kính nào, là biểu tượng của sự tự do thực sự – một tự do mà con mèo, dù có cố gắng đến đâu, cũng không bao giờ đạt được. Con cá bơi lội trong bể của nó, con mèo có thể ngắm nhìn, nhưng chỉ có tiếng chim là hoàn toàn tự do – vượt qua mọi giới hạn của không gian.
Điều này khiến tôi nhớ đến Room in New York của Edward Hopper, nơi khoảng cách giữa những con người trong cùng một không gian tạo nên sự cô đơn vô hình. Cũng như giữa con mèo và bể cá, một tấm kính trong suốt nhưng không thể phá vỡ ngăn cách giữa khao khát và thực tại. Trong cuộc sống hiện đại, chúng ta cũng thường giống như con mèo, bị giam cầm sau tấm kính của những kỳ vọng, định kiến xã hội, và những giới hạn mà chính chúng ta tự đặt ra. Chúng ta nhìn thấy những gì mình khao khát, nhưng liệu có bao giờ thực sự chạm đến?
Salvador Dalí, trong The Elephants, đã vẽ những con voi khổng lồ đứng trên đôi chân mảnh khảnh đến nực cười. Cũng như sự tự do mà chúng ta tưởng mình có trong cuộc sống, mọi thứ đều mong manh và dễ vỡ. Con mèo trong căn phòng này, dù có cố gắng thế nào, vẫn không thể vượt qua tấm kính mỏng manh để chạm vào thế giới của những chú cá, giống như chúng ta khao khát một điều gì đó nhưng lại bị ngăn cách bởi những giới hạn vô hình của cuộc đời.
Trong cuộc sống, có bao nhiêu lần chúng ta tưởng chừng đã gần đạt được điều mình muốn, nhưng rồi lại thấy nó trượt khỏi tay? Mỗi chúng ta đều giống như con mèo, bị mắc kẹt phía sau tấm kính vô hình của mạng xã hội, của kỳ vọng xã hội, và của chính những ước mơ chưa thể chạm tới. Giống như quả táo trong tranh Magritte, chúng ta bị giam cầm trong chính không gian của mình, mặc dù tưởng chừng như mọi thứ đều ở ngay trước mắt. Như trong tranh Hopper, khoảng cách vô hình giữa người và người tạo nên một cảm giác cô đơn không thể diễn tả.
Và rồi, tiếng chim hót lại vang lên, nhắc nhở rằng tự do thực sự không đến từ việc chinh phục những gì ngoài tầm với, mà từ việc chấp nhận và buông bỏ. Tiếng chim ấy nhắc chúng ta rằng có những thứ không thể bị trói buộc, vượt qua mọi rào cản, và khi ta học cách buông bỏ, tự do mới thực sự hiện hữu.
Khi tôi ngồi trước giá vẽ, con mèo vẫn dõi theo những chú cá, căn phòng vẫn tĩnh lặng như lúc ban đầu. Nhưng tiếng chim hót thì vẫn ngân vang, như một lời nhắc nhở về sự tự do không bị giới hạn. René Magritte từng nói: “Mọi thứ chúng ta thấy đều che giấu một điều khác. Chúng ta luôn muốn thấy điều giấu sau cái thấy.” Để nhìn thấy điều ấy, ta phải học cách buông bỏ những gì không thể sở hữu và nhận ra rằng tự do không nằm ở việc kiểm soát, mà ở việc hiểu và chấp nhận.
Người nghệ sĩ trước khung tranh cũng vậy, mang trong mình tinh thần tự do không thua kém gì tiếng chim hót. Bức tranh là khung trời của họ, nơi họ không bị giới hạn bởi bất kỳ tấm kính nào hay bất kỳ quy chuẩn nào. Tự do của người nghệ sĩ không đến từ việc vẽ những điều hoàn hảo, mà từ việc dám vẽ những gì mình cảm nhận, dù là những hình ảnh vặn vẹo hay sắc màu không trọn vẹn. Trong thế giới của khung tranh, họ như tiếng chim ngoài kia – tự do bay xa, vượt qua mọi rào cản, để tạo nên một thế giới mới, nơi không còn giới hạn nào tồn tại.
Nguyễn Sông là con thứ năm trong một gia đình gồm mười anh chị em. Thường gọi Năm Sông. Thực ra là Xông với nghĩa xông pha chứ không phải là dòng hay con sông. Nguyễn Ngạn – chồng và cha – của bầu đoàn thê tử dài thòng lòng bảo rằng lỗi tại thằng làm khai sanh. Nó đánh máy nhầm xông pha ra sông hồ. Nhưng mà sông hay xông cũng chẳng chết ông chết cha chi với nghèo túng và đông con. Thực ra cái tên quan trọng lắm với đời một con người. Ông cha có câu “xem mặt đặt tên”. Lịch sử văn học Việt Nam viết rằng, thi rớt nên Trần Tế Xương đổi chứ lót là Tế thành Cao. Vẫn rớt nên ông than rằng: “ Tế đổi thanh Cao nên sự thế. Kiện trông ra Tiệp hỡi giời ôi”. Đó là mới chữ lót, đằng nầy cả cái tên là hệ lắm chứ chẳng chơi. Bằng chứng là đời của Năm Sông đúng là ba chìm bảy nỗi mười một cái linh đinh chứ chín chả bì được.
Học hành được một dúm chữ, lại dỡ ẹc. Ông Ngạn nói với Sông rằng mày có học bao nhiêu cũng chặt củi đốt than chứ, chả khá được khi cha mày là lính đánh thuê. Nghe vậy Sông lao ra sân ga bến tàu sống đời chợ búa. Theo chúng bạn vượt biên vượt biển chi đó bị lao cải hết hai mươi bốn tháng. Về đời được ba tháng lại bị thộp về tội phá đoản nhập nha. Đúng là ngựa quen đường cũ không tù là không được. Sau bảy năm cả tù cả lao cải Sông làm lại đời bằng cách lấy vợ. Vợ của Sông cũng đầu bờ cuối bãi có cái kém nhưng cũng có cái hơn Sông. Sông vượt biển bị thộp chứ cô thì thành công mỹ mãn. Cô có chồng, lúc bầu bì thằng khốn kiếp bỏ cô chạy theo con khác. Cha má cô nghèo chết ông bà cố tổ nhưng sĩ diện lắm. Họ không chấp nhận con gái bỏ cha bỏ mẹ đi theo tiếng gọi tình yêu. Cô vượt biển một mình, nuôi con một mình. Giang hồ tên Sông một ngày nọ gặp sương phụ bèn nói rằng thương ai cũng vậy thương anh anh cám ơn.
Vậy là ra một cặp.
Họ sống với nhau cho đến ngày Sông chầu trời vì bứt mạch máu não. Có với nhau ba đứa con chưa kể thằng con mà cô vợ vượt biển một mình. Đi qua tám tỉnh thành, mỗi lần đi là mỗi lần mua bán một căn nhà. Lưu lạc vậy nên nói Năm Sông chín linh đinh là phải quá. Lần cuối cùng nhà của Sông cao tốc chạy qua trụm lùm lụm. Vậy là được đền bù một mớ kha khá và một lô thổ trên tái định cư. Những tưởng thoát được cảnh “Cuối năm rót rượu ngay hẻm cụt. Nhà của ai chắn cuối đường đi…” ngờ đâu định mệnh của – những dòng sông – là muốn ra được biển xanh bát ngát phải qua thác qua ghềnh qua cheo leo khấp khểnh.
Định mệnh của Năm Sông là của những dòng sông.
Năm hai mươi tám tuổi thằng Bon – con riêng của Huệ – bà xã Sông, đem lòng đắm say một ngọc nữ. Dùng chữ ngọc nữ là bởi cô đẹp ơi là đẹp. Mặt đẹp và duyên thì chớ thể hình của cô cũng trên cả tuyệt vời. Trai theo cô gái tên Hạnh Thảo nầy cả một sư đoàn nhưng cô chỉ thích một anh Bon. Cặp kè được với người mình yêu là hạnh phúc. Đúng không? Chưa chắc đâu. Yêu và được yêu là môt chuyện còn hạnh phúc là chuyện khác. Để có được hạnh phúc phải hội tụ nhiều yếu tố. Hai yêu tố quan trọng vào bậc nhất là tiền và tình. Chả có hạnh phúc nào trong lều tranh với hai quả tim vàng đâu mà ham. Tình ở đây thì yêu là nhỏ. Giường chiếu mới lớn. Thằng đàn ông mà chưa tới chợ đã hết tiền thì hạnh phúc là cái con có tên “thôi rồi”.
Bon là thằng người như vậy.
Trước đó giang hồ lão luyện Năm Sông đã cảnh báo với Bon rằng con bé Hạnh Thảo có đôi mắt bén như dao cau, cặp giò mà “tướng mạo khảo lục” của Vũ Tài Lục bảo rằng “Trường túc bất tri lao” chân mày như thế thì “đa mi tắc đa mao” cái eo của nó dạng “tiểu yêu âm hộ đại” thì mày ba bảy hai mươi chứ không được hai mốt ngày đâu con.
Y như rằng.
Ở với Bon được ba tháng Hạnh Thảo tếch một hơi theo bồ cũ. Cô để lại cho Bon một lá thư tuyệt tình rằng “duyên trăm năm chẳng đặng, vương vấn làm chi cho mệt… quên em đi anh”. Bon ôm lá thư vào lòng khóc sướt mướt như Chúc Anh Đài nghe tin Lương Sơn Bá bị hộc máu. Khóc xong Bon ngồi ôn kỷ niệm bên chai ba xị. Nhìn thằng đàn ông sức có hạn, vai hẹp té đứng trước giai nhân chỉ ngắm chứ rán không nổi uống rượu ngâm thơ thấy mà tội. Bon thơ rằng: “Vòng tay hụt hẫng vòng tay. Rã rời đôi cánh, mỏi ngày, tháng, năm. Bóng và bóng, bóng âm thầm. Chờ người từ cõi trăm năm trở về… “ Mẹ cha ơi… chắc thằng nầy chết vì thất tình quá.
Vùi đầu trong rượu và thơ được hai tháng Bon tỉnh hồn khi nghe tin Hạnh Thảo trở về. Ra là thằng bồ cũ sau khi, lăn lóc đá mê mẫn đời cái sự chơi, nó phủi một cái không thương tiếc. Bon ta đúng là thiên hạ đệ nhứt si tình, nó ba chưn bốn cẳng chạy xuống nhà vợ. Sau đó ba chưn bốn cẳng về nhỏ to với má. Bà Huệ lại nhỏ to với chồng. Năm Sông bảo rằng cho nó về lại cái nhà nầy hả? Còn khuya. Nó đi được một lần thì sẽ có lần thứ hai. Tin tao đi.
Nhưng rồi Năm Sông buộc phải chấp nhận cho Bon đưa vợ về nhà bởi, sáu tháng sau thằng con nói ba ơi vợ con bầu được ba tháng rồi. Trên lô đất một sào tây Sông thượng lên một cái chòi lợp lá dừa nước cho đôi trẻ. Trong cái chòi ấy cô con dâu tên Hạnh Thảo cho ra đời một thằng cu giống… Năm Sông y tạc. Cũng đầu mình tứ chi trên đầu có tóc và trong đầu chắc chắn có não không giống mà được sao? Hai vợ chồng trẻ gửi con cho ông bà nội để làm ăn. Cô vợ xinh đẹp thuê nhà mở một quán cà phê sân vườn có võng. Năm thằng cháu nội được ba tuổi thì cao tốc chạy qua lô đất một sào. Năm Sông lại đùm túm lên tái định cư.
Cũng năm ấy Bon quả tang vợ cùng một trẻ trai trong nhà nghỉ Nhị Kiều.
Buồn tình buồn đời Năm Sông lăn ra chết vì cao máu.
***
Ca dao rằng “ Trèo lên cây trắc, ngắt ngọn Đinh Lăng. Nhớ trong sách xưa có chữ rằng: bần cư náo thị vô nhân vấn…” sao mà đúng quá, ít nhất là trong trong trường hợp của Năm Sông. Sau giải tỏa đền bù. Khố rách áo ôm kiếm ăn bằng sức chỉ duy nhất một hộ Nguyễn Sông là cư dân của tái định cư, những hộ khác bán thổ cư của mình từ trước khi bốc thăm nhận đất. Tái định cư kiểu mẫu ai cho phép anh cất nhà tranh vách lá, chí ít cũng cấp bốn tường tô kiểu cọ hoa lá cành. Bán mẹ nó cho rồi, kiếm chút đĩnh mua chỗ re rẻ làm cái nhà xoàng xoàng dư chút vốn làm ăn. Nghèo thì phải biết liệu cơm gắp mắm chớ. Đúng không?
Sông khác. Lô thổ ba trăm mét vuông Sông bán một nửa. Vậy là đủ tiền lên lầu một căn khá ngon cơm. Đằng trước nhà bà xã Sông làm một quán cà phê cóc kiếm ngày lon gạo và con khô đù một nắng. Hai vợ chồng ăn sáng một gói mì tôm chứ không hơn. Con cái đã lớn nên mạnh ai nấy lo. Cháu nội thì có cha má, vợ chồng Sông có phận thương và giữ giúp là tốt rồi. Cà phê cóc của Sông kiếm ngày con khô và lon gạo là chính xác trăm phần trăm. Vì sao. Vì cư dân của tái định cư toàn đại gia. Nhà của họ ngoài tường cao là hào sâu và cửa cổng trừ camêra còn có chuông oe oe báo trộm. Sang cả ai lại quan hệ giao lưu với cóc ổi mía ghim. May mà đại gia trừ nhà cao cửa rộng còn có cả trọ triệc cho công nhân thuê mướn nên, Sông mới có cơ hội mà kiếm con khô một nắng.
Vậy nên khi cái xác chết vì cao máu về nhà, lèo tèo dăm mạng đến chia buồn. May mà thời hội nhập phát triển nên, bọn chuyên ăn thịt người chết lo tất tần tật các cái từ, hàng họ đến tụng tiệc đưa hồn ngươi chết về nát bàn, huyệt mộ đều có người lo miễn có tiền. Sông chết ở bệnh viện nên bọn bán hòm nghe nói dân tái định cư tưởng Sông giàu. Đến lúc đưa xác và hòm về nhà chủ trại hòm mới dài mặt hối hận. Chả là lúc lấy cái xác lạnh như nước đá ra khỏi nhà vĩnh biệt – Hùng – con trai út của Năm Sông ra cổng bịnh viện kêu xe đưa cha về nhà nhưng chẳng một bác tài nào dám. Em út của chủ trại hàng nói để chị hai lo, em lo chi cho mệt. Hùng nói nhà em nghèo lắm chị ơi. Em tính đưa ba về xin cái hòm của chữ thập đỏ… nói gì nói chị hai vẫn ngang nhiên ra tay. Thường trú ở tái định cư thì phúng điếu dư để tang ma. Ngờ đâu trong kiểu mẫu cũng có khố rách.
Rầu nhứt là trong cái mớ lèo tèo đến uống rượu chia buồn có cả bọn đòi nợ thuê. Vợ chồng trưởng nam của người chết trong tang phục ra tiếp khách. Chúng nó bảo xong đám ma là trả nợ cho chị hai nghe. Không trả là tao xin tụi mày nhiều luôn chứ một tí huyết không đủ làm tiết canh. Bon và Hạnh Thảo dạ dạ dạ em biết rồi. Ổng chết nhà nầy em chủ chứ ai vô. Mấy anh yên tâm. Ra là cặp đôi nầy thuê nhà mở quán cà phê sân vườn có võng là vay mượn của xã hội đen. Thế có chết không?
Nghe chuyện ba đứa em cùng mẹ khác cha ra miệng:
Ê… đợt trước ông lấy sổ đỏ đi cầm, ba chị em tui phải bỏ công bỏ của đi chuộc. Ông không còn cái khỉ mẹ gì trong cái nhà này đâu mà chủ với tớ…
Thằng Hùng nói với bọn đòi nợ thuê:
Mấy ông có gì cứ níu áo hai ngươi nầy. Của cải trong căn nhà nầy họ không còn chi hết.
Đó rồi nó vào phòng lấy cái cặp táp lôi ra một tờ giấy cam kết có công chứng với con dấu đỏ như máu. Tờ giấy xác nhận rằng cái nhà chia làm năm phần. Nguyễn Bon và vợ là Trần Thị Hạnh Thảo đã lấy cái phần của mình… Đọc xong bọn đòi nợ thuê vỗ bàn dằn mặt:
Chuyện nhà anh em mày bọn tao đẻo cần biết. Xong đám mà vợ chồng mày không trả tao rạch mặt mày nghe con đĩ chó…
Hạnh Thảo lớn giọng:
Yên tâm đi. Cai nhà nầy hôm nay trị giá những năm tỷ. Hồi đo vợ chồng tui chỉ lấy một trăm triệu. Không chia lại là không ổn với tui…
Ba đứa con của Sông và bà Huệ thì Hùng là du côn có số. Nó văng tục:
Bà vừa mới bị ông Bon quả tang trai trên gái dưới ở Nhị Kiều. Đĩ chó như bà còn có tư cách gì mà chia lại vơi chia đi.
Bà Huệ bước ra:
Trời ơi… yên cho cha bây tĩnh chút được không. Mấy chú về đi… để tui đưa ông nhà ra nghĩa địa rồi tính.
Tính cái gì ? Bà chỉ cần hứa sau đám trả nợ cho con trai và con dâu bà là bọn tui về liền. Còn không bọn tui đòi cho đến khi mở cửa mả.
Hùng lên tiếng:
Mắc mớ chi đến má tui. Oan có đầu nợ có chủ. Mấy ông không có quyền ép má tui trả nợ.
Mày ngu chết mẹ. Con dại cái mang chồng hoang vợ chịu. Biết chưa thằng ngu. Cà chớn tao đâm chết mẹ mày bây giờ. Với tao ba năm tù như một giấc ngủ trưa nghe mậy.
Đúng lúc đó hai chiếc xe hơi loại bảy chỗ dừng trước nhà Năm Sông. Cửa xe mở và những mười hai người rất trang trọng lịch sự. Họ mơ cốp xe lây ra hay vòng hoa phúng điếu. Vòng hoa dựng lên. Thiên hạ ngỡ ngàng khi đọc dòng chữ trên một vòng hoa: Hội văn nhọc nghẹ thuật tỉnh… kính viếng nhà văn nhà thơ Nguyễn Sông. Dòng chữ trên vòng hoa còn lại là: Ủy ban nhân dân tỉnh… kính viếng nhà văn nhà thơ Nguyễn Sông.
Ra Sông là nghệ sĩ cơ đấy.
Ở tái định cư kiểu cọ nầy thiên hạ đi ăn sáng bằng xe hơi là nhỏ. Nhưng chuyện hai chiếc bảy chỗ chềnh ềnh trước đám táng nhà Sông là lạ. Hôm ấy nhằm chủ nhật nên bọn công nhân – khách cà phê của quán Sông – tụ lại coi chơi cho biết một đám ma có điếu văn. Mẹ cha ơi… thường, Sông quần đùi áo áo thun ba lỗ cóc cách trên chiếc xe đạp cà là mèng mỗi khi vợ sai vặt. Nay điếu rằng vô cùng thương tiếc nhà văn nhà thơ Nguyễn Sông đã một đời cống hiến cho văn học nghệ thuật tỉnh nhà nói riêng và cả nước nói chung… Ra cái lão quần đùi áo cánh là hội viên cấp quốc gia mới ghê và giải này giải nọ nghe mà mắc mệt.
Chuyện Sông là nghệ sĩ hóa khói bay khắp nơi trong tái định cư. Là dân làm ăn lớn, nghe nói có người của ủy ban cấp tỉnh dự đám ma, kính thưa các đại gia liền kéo đến. Đúng là “thớt có tanh tao ruồi đậu đến, gan không mật mở kiến bò chi”. Ông thông tin văn hóa huyện cũng có mặt thì ông xã là tất nhiên. Đám tang Sông bổng nhiên long trọng. Ông Nguyễn Huy Thiệp nói rằng “người ta xếp nhà văn cao trên ăn mày một bậc, nhà văn đứng đầu trong đám thảo dân, đứng cuối trong các phẩm trật triều đình. Giàu không ai viết văn cả (vì giàu thì hỗn, mà viết văn đòi hỏi khiêm tốn). Ở đây trừ vài “người điên thiên tài” thực sự như Tào Tuyết Cần, Bồ Tùng Linh, Lev Tolstoy… là những trường hợp đặc biệt từ người giầu có do viết văn họ lại hóa ra nghèo. Nghèo thì cũng không ai đi viết văn cả (vì nghèo thì hèn, mà viết văn lại cần dũng khí, khi cần thì họ nhảy vèo xuống nước giống như Khuất Nguyên, thế là cả một nền chính trị đương thời bị mang tiếng). Nhà văn là người biết sống trung dung, phong lưu, tri túc, “cầm kỳ thi họa đủ mùi ca ngâm”. Không dễ gì tổ chức được một cuộc đời như thế. Rất khó, khó nhất không phải chỉ là tiền bạc, cũng khó nhất không phải chỉ là tri thức – mà khó nhất lại là đạo đức! Các cụ ngày xưa nói “có đức không đủ sức mà ăn” là vô cùng sâu sắc, vô cùng tế nhị.
Không có phẩm trật và chỉ cao hơn ăn mày một bậc mà đám táng có quan chức tham dự thì quá xá là ghê gớm.
Và xưa nay nghĩa tử là nghĩ tận. Oán tận tủy mà khi kẻ thù chết người ta còn đến để vuốt mắt lọ là Sông lành như đất. Mà đám ma là phải phúng. Bọn ở trọ phong bì còn trăm ngàn thì đại gia dăm bảy trăm một triệu có đáng là bao. Ây da… cái thùng phúng điếu có ổ khóa phải hơn một lần rinh vô phòng bà quả phụ Huệ chứ không nhét vô được bởi cái sự đầy ặp. Chắc chắn cái công lớn lao nhất đời làm chồng làm cha của Nguyên Sông là lúc nầy. Ông đã để lại cho vợ con kếch sù một gia tài. Đúng là số giàu đem đến dưng dưng, lọ là con mắt tráo trưng mới giàu.
Tiếc là Sông chết mất rồi.
Nhà chùa cũng có mặt theo lời mời của chủ tịch ủy ban nhân dân xã nơi Sông cư ngụ. Đại hòa thượng với mũ bình thiên và tràng hạt trên cổ, trên tay, sau lưng ngài trên hai mươi sư ông sư bà trong cà sa đi chung quanh cổ áo quan, và lời kinh tiếng kệ vang lên đảm bảo, linh hồn nghệ sĩ Sông – nếu có – chắc chắc lên cõi nát bàn ở cùng hằng hà sa số phật. Đại hòa thượng có vẻ tinh thông lẽ nhiệm mầu của trời đất. Trong thời gian nghỉ, ngài ngồi trên bồ đoàn, một tay lần tràng hạt, một tay dùng ngón cái đếm đốt ngón tay của bàn tay rồi phán:
Theo quẻ nầy thì không thể hỏa thiêu theo yêu cầu khi con sống của Nguyễn Sông. Sông cầm tinh con khỉ. Khỉ là vượn mà vượn thì “con vượn bồng con lên non hái trái. Anh cảm thương nàng phận gái mồ côi” Kẻ trên cao sống đời bay nhảy không thể đốt được. Phải chôn.
Vậy là chôn. Nhân bảo còn như thần bảo lọ là đại hòa thượng khi đã phán.
Một dàn nhạc đám ma kéo đến theo chỉ thị của chủ trại hàng. Thôi thì tân cổ nhạc tha hồ phát huy. Ca sĩ đám ma hát hò nhảy múa không thua lai sô của nghệ sĩ thời thượng một lai nào. Lúc nầy mơi là lúc ca kính thưa các đại gia củá định cư phát huy sở trường xài tiền. Họ gặp em xy và yêu cầu vừa hát vừa múa bài Tình Cha. Lòng mẹ cũng chơi luôn bởi anh bo sộp.
Cứ thế và cứ thế đám ma của Nguyễn Sông vui cho đến ngày ra nghĩa địa.
Thằng chủ xe hủ tíu gõ, sáng nào cũng bán cho Nguyễn Sông một tô nhiều nước lèo bởi Sông nói tao mua thêm ổ bánh mì để hai vợ chồng cùng ăn. Gã nói:
Móa nó… còn sống thì đẻo có ăn, đến khi chết xuống thì văn tế ruồi.
Lại nói thêm:
Sống thì đẻo có thằng náo viếng. Chết thì cả một sư đoàn. Nhưng mà cha Sông chết không dễ chi mà yên được. Tiền phúng nhiều quá bầy con giả chia chác cũng khó.
Ừ… nhứt là con vợ thằng Bon. Tha hồ có tiền điều hành tiếp cà phê sân vườn có võng và… nuôi trai. Mẹ cha nó thằng yếu sinh lý Bon.
Xóm nhỏ khi đó chỉ mới có mấy nhà nằm trên một động cát hoang vắng toàn xương rồng bàn chải gai góc, nhà tranh vách lá không có rào cổng và cứ chùm nhum lại mà cất lên. Người đếm tới đếm lui nửa kín nửa hở có khi còn ít hơn cả bầy khỉ trên ngọn núi mồ côi gần đó chiều chiều tràn xuống kiếm chuyện cướp bóc. Từ xóm nhà lá này chạy một hơi băng qua động cát nóng bỏng vốn là bãi tha ma, đạp lên những vạt hoa muống biển, hoa ngũ sắc, dừa cạn, bồn bồn, chen giữa rừng dương, rừng mai… thì òa ngay vào lòng biển.
Mỗi lần nhớ lại cái duyên nợ với Vấn từ năm lên mười tuổi khi còn ở chung trong xóm này thì Nhi lại cười ngặt nghẽo không nín được. Cùng phận nhà nghèo theo cha mẹ tha phương lập nghiệp trong thời loạn lạc nên trẻ nhỏ trai gái gì cũng chơi chung sa cạ với nhau. Chiều chiều cả bọn ra ngoài động cát hái me dương, dủ dẻ, chim chim đã đời rồi đào hang bắt dông nướng ăn, lắm khi trúng cả hài cốt. Bọn con trai đem banh hoặc cầu ra chơi, con gái ẵm em lê la theo vừa dỗ em vừa hò reo phụ họa. Nhi là chị đầu nách thằng em lên ba tuột lên tuột xuống tay kia bưng chén cơm kẹp cái muỗng để đút ăn. Trái banh định mệnh Vấn đá bay thẳng vô chén cơm của Nhi, Nhi túm áo thủ phạm lôi về nhà mắng vốn. Bà mẹ Vấn phải bới chén cơm khác đền cho. Nhà Nhi đã nghèo mà nhà Vấn còn nghèo hơn, chắc có đứa ăn đòn.
Hai nhà chỉ cách nhau cái hàng cây thuốc dấu, loài cây thân thảo đứng thẳng cứng cáp mọc ken dày, lá và thân bẻ ngang có mủ trắng như sữa. Mỗi lần ra hàng rào ngóng qua nói chuyện là y như rằng cả vạt lá thuốc dấu bị ngắt vì cái trò chơi kéo bong bóng. Chiếc lá khi bẻ gập ngang ứa chút mủ trắng, từ từ kéo hai đầu lá ra tạo thành cái màng ngũ sắc. Rồi so kè bong bóng của đứa nào to hơn đẹp hơn. Nhưng đến năm 16 tuổi thì Vấn và Nhi không bẻ lá vẹt rào nữa mà chỉ lụt lịt ngang qua thật nhanh thôi.
Vấn nói, “Nay chuyển cái bàn học ra sát cửa sổ nhà sau cho nó sáng rồi đó”.
Nhi: “Tháng này có tới mấy ngày vía, mệt ghê”.
Vấn thư sinh tuấn tú học cao nhứt nhà, giỏi nhứt xóm, là con trai út giữ hy vọng đổi đời cho một gia đình hoàng tộc lỡ vận. Đã vậy còn biết đàn hát, biết thổi harmonica. Hai anh trai thất học ra đời từ rất sớm lăn lộn trên khu đề pô xe lửa nuôi cả gia đình gần chục miệng ăn và cái bàn đèn thuốc phiện tàn dư của thực dân phong kiến. Nhi ngược lại là chị cả nên cũng chịu cảnh nhường đàn em ăn học, từng đi giữ trẻ cho nhà Tây, đi bán hàng rong, mặn mà có duyên. Ngày nào Nhi cũng thấy bầy con gái lấp ló trước nhà Vấn mượn sách mượn vở rồi dấm dúi gì đó. Mấy đứa đó là nữ sinh khác Nhi lắm, quần trắng áo hoa, tóc dài quá lưng cột lơi bằng khăn mù soa, nói cười gì cũng che miệng khúc khích. Nhi không đi học nhưng cũng biết chữ nhờ ẵm em tới trường coi ông thầy dạy học, rị mọ vậy mà sau này thư từ tới tay là đọc ro ro.
Toàn nói bâng quơ mà hiểu nhau hết. Cái cửa sổ nhà sau kê bàn học của Vấn gần ảng nước chỗ ngồi rửa chén của Nhi từ bếp bước ra. Nay hai nhà đã có tường chắn với cái cửa lùa bằng gỗ có song lỏng lẻo. Quan trọng là mấy con yêu nữ lượn lờ trước nhà Vấn sẽ không nhìn thấy. Nhà Nhi khi đó đã cất lên một cái am nhỏ thờ Mẫu thường hầu đồng, cha Nhi là cung văn, mẹ kế là đồng đền, mẹ ruột âm thầm như tôi đòi trong nhà. Con nhang đệ tử sau 1954 thì phát triển từ miền ngoài vào ồ ạt, am điện nở rộ. Nhà Nhi chưa kịp làm giàu thì cha chết, mẹ kế tiếp quản, mẹ ruột vẫn tiếp tục sống như gia nô. Nhưng Nhi thì không.
Vấn nói, “Sáu giờ nghe”. Nhi “Ờ”.
Hai người từ mày tao thằng nọ con kia chuyển sang nói trỏng hồi nào không hay.
Đúng giờ, ngó trước ngó sau không thấy ai Nhi chuồi qua song cửa có Vấn chờ sẵn khi thì mấy trái chuối, lúc vắt xôi, lúc cái bánh, củ khoai… là đồ cúng mới hạ xuống. Học trò có thứ dằn bụng thức khuya học bài, làm thơ tình và thổi khẩu cầm, cô bé hàng xóm lần giở những bức thư tay có vẽ hình giai nhân đêm mơ giấc mơ đẹp trong thanh âm du dương.
Mùa hè năm đó Vấn thi Trung học đệ nhất cấp đứng đầu toàn tỉnh, khệ nệ ôm phần thưởng về cả xóm lao động nghèo lác mắt. Bầy nữ sinh như bướm trắng lại dập dìu. Nhà Vấn tới đâu cũng khoe con trai mình nay mai xong tú tài sẽ học tiếp ra bác sĩ kỹ sư, tha hồ kén dâu.
***
Nhi cầm trên tay mấy tấm ảnh chân dung của mình chụp ở hiệu ảnh photo Sanh nổi tiếng nhứt nhì thị xã. Kiểu thì có sẵn ảnh mẫu trưng bày ngoài tiệm, thích gì chọn nấy. Tấm thì mặc áo dài tứ thân ôm gọn thân hình nảy nở chít khăn mỏ quạ trên đầu, tấm thì quấn xà rông mang gùi trên vai, tấm khác bới tóc đeo kiềng áo dài cổ cao. Chủ hiệu ảnh ngỏ lời xin phép được phóng to trưng bày trong tiệm. Người mẫu ảnh bất đắc dĩ nổi tiếng ngang xương. Vài nơi đánh tiếng nhưng cứ tới tai là Nhi sa sầm. Mẹ ruột suốt ngày chì chiết đừng nghe lời mấy thằng học trò đàn địch thơ thẩn trước sau chi nó cũng bỏ mi. Mẹ kế ác liệt hơn có lần xông ra sau hè chỗ Nhi đang cởi trần tắm để khám vú cô với niềm tin sắt đá là nếu từng để trai bóp thì “cục tràm” sẽ bị nhão. Bạn gái cùng trang lứa to nhỏ mét lại đứa này đứa kia mê thằng nớ chê bai mi, nhà nọ nhà kia sang giàu ưng gả con cho hắn.
Lần hẹn hò đầu tiên của Vấn Nhi là ở gốc dừa bên bờ biển tối om. Hai người mắc làm gì không biết để cho một cơn sóng lớn đánh lên trôi mất bóp ví giày dép. Lần sau dắt nhau leo lên lầu Ông Tư đang trống trơn vô chủ, nhìn ra biển nghe sóng vỗ vừa lãng mạn kín đáo vừa an toàn, ma cỏ kệ. Thêm vài cái lần sau nữa…
***
Mùa thu năm sau Nhi run rẩy báo tin với Vấn, “chắc là em có chửa rồi”. Nhà Nhi không biết gì vẫn đang ráo riết ép gả cô cho người mà họ chọn.
Vấn hơi bất ngờ nhưng kịp trấn tĩnh, “tụi mình sẽ thành vợ chồng, để anh tính”. Vấn vừa đậu Tú tài 1, cả nhà đang dồn sức vun vén cho cậu con trai tiếp tục học lên.
“Đừng bỏ em”.
“Em dám đi theo anh không?”.
“Đi đâu em cũng đi theo. Khổ mấy em cũng chịu được, miễn mình có nhau”.
Nhi có sợi dây chuyền vàng 5 chỉ nhờ bán buôn dành dụm mà sắm được, Vấn có cái đồng hồ là phần thưởng trong kỳ thi đệ nhất cấp năm trước, hai người cộng lại có thêm cái thai trong bụng Nhi và một biển trời mơ ước. Rồi cứ vậy mà xuôi Nam.
***
“Anh đi đâu giờ mới về? Em đi tìm anh nãy giờ”, Nhi mếu máo.
“Trời, mới ra đầu ngõ hớt tóc à, nãy có nói mà”.
“Nói hồi nào đâu, tưởng anh bỏ em đi luôn”.
“Sao bỏ được. Vắt cái khăn trên cổ chi vậy?”
“Để lau nước mắt đó, tưởng anh bỏ đi em khóc”.
“Bữa sau đừng có ra ngoài nghe chưa, cứ ở trong phòng chờ”.
“Mình kiếm được nhà thuê chưa anh? Em không thích ở đây”.
“Ở đây cũng ổn mà”.
“Không, thà kiếm chỗ thuê tốn chút chớ ở nhờ nhà bà con giàu có như vầy em không thích, ra vô ké né lắm mà họ coi mình như người xa lạ còn khi dễ tủi thân lắm”.
“Vậy mình dọn tới nhà ông Ba xích lô nghe, xóm lao động chắc giá rẻ”.
“A, là cái ông hôm trước chở anh đi vòng vòng kiếm việc chớ gì? Được đó, dọn liền đi anh”.
“Ừ thôi vô trong chuẩn bị đồ đi đừng ra ngoài nữa”.
***
Mùa xuân năm đó Nhi mang cái bụng chửa vượt mặt chờ ngày lâm bồn, Vấn cầm cái bằng Tú tài 1 xin đi dạy kèm, đi đánh máy thuê, đi làm thư ký cho hãng buôn. Hai vợ chồng được một người bà con xa cho ở nhờ trong cái nhà kho được hơn một tháng thì phải lặng lẽ cuốn gói đi tìm nơi khác trọ. Chủ nhà mới là bác Ba đạp xích lô hiền hậu khoan dung, vợ làm mắm bán lẻ. Cũng là cái duyên khi một chiều muộn bác xích lô chở trúng khách là một cậu trai trẻ mặt mũi sáng láng nhưng u sầu, hỏi thăm thì biết đang đi tìm việc và nhà thuê. Vài câu sơ giao mà nhìn ra trong nhau sự thiện lương. Nhi về đó phụ việc ngon lành, không từ nan chuyện lớn chuyện nhỏ. Vấn cũng làm đầu tắt mặt tối. Những ngày giáp tết thấy ai nấy cũng sắm sửa chuẩn bị về quê, Vấn Nhi chỉ biết lảng đi.
Từ trong cái phòng trọ tồi tàn của mình bó gối nhìn ra đường thấy thiên hạ chộn rộn, nhớ nhà nhớ mẹ nhớ em, Nhi khóc lén không biết bao nhiêu lần. Nghe mùi khói bếp than củi nổ lách tách cũng thèm, thấy người ta ôm bó lạt mớ lá chuối đi ngang cũng ngậm ngùi.
Vấn an ủi, “Sau này có nhà riêng nhất định mình sẽ đón tết thật đàng hoàng, không thiếu gì cả. Em thích làm gì?”.
“Em thích nấu thật nhiều món ngon, trong nhà phải đủ loại bánh mứt, thịt ngâm, dưa món, bánh tét, kiệu chua, giò hầm măng… À còn may áo mới cho anh cho con…”.
“Anh sẽ sơn phết nhà cửa lại hằng năm, sẽ thay màn cửa, sẽ đóng một cái xích đu để trong sân, rồi lên núi tìm một nhánh mai vàng thật đẹp…”.
“Đúng rồi, tết là phải có hoa mai, thiếu gì cũng được nhưng thiếu mai là buồn lắm…”.
Vấn đặt tay lên bụng vợ, “Tết này mình cũng có mai mà, mai của mình đây nè”.
Nhi cười, “Thì ra anh nói đặt tên con là Mai ý để đón tết luôn đó hả?”.
Rồi Nhi ngập ngừng, nửa giỡn nửa thiệt, “Có đám cưới nào mà cô dâu chú rể dắt theo đàn con không anh?”.
Vấn cười gượng, “Có chớ. Cũng hay mà”.
“Vậy chừng nào mình đám cưới?”.
“Ra giêng đi, đợi em sinh nở xong”.
“Mình về quê làm ha, ở đây xa xôi quá có ai biết mình đâu”.
“Chớ sao. Đám cưới ở quê mới có bà con họ hàng, bạn bè hai đứa mình nữa”.
“Em muốn mời con Cúc, con Lan, con Hồng… mấy đứa đó đi nói khắp nơi trước sau gì anh cũng bỏ em…”.
“Anh mới nhận thêm công việc mới ở hãng, phải có nhiều tiền chút mình mới yên tâm về được”.
“Sinh con xong em cũng đi làm, bà Ba nói để bà phụ giữ con cho mình… Ước gì…”.
***
“Anh ơi con khóc, nó thiếu sữa, sao em không có sữa vậy? Vắt không ra một giọt”.
“Em phải ăn uống nhiều vô”.
“Em biết rồi. Thôi để em nấu cơm rồi chắt nước cơm ra pha chút đường cho con uống đỡ. Anh đẩy võng giùm em chút”.
“Em cứ ngồi đây đi anh đi lấy cho. Nè, nước cơm còn nóng khéo phỏng miệng con”.
“Đâu đưa em nếm thử. Ừm, thơm quá, ngon quá, uống đi con, nuốt, không được phun ra, giỏi, giỏi má thương… chảy xuống cổ rồi nè, đưa em cái khăn, anh”.
“Khăn đây. Con ngủ rồi, thôi mình qua bàn ăn cơm đi em”.
“Dạ chờ em chút. Ngủ đi con má đi ăn cơm nghen”.
“Ủa còn làm gì lui cui đó nữa mà chưa tới ăn? Cầm cái gì trên tay vậy?”.
“Dây võng, để vừa ăn vừa đưa con chớ muỗi cắn nó sao. Nhiều đồ ăn quá. Bà Ba cho hả anh? Tội bà ghê. Món này là gì vậy?”.
“Để anh gắp cho. Chén canh anh để bên này nè”.
“Để em tự ăn, anh làm như em là em bé không bằng. Ủa mà chị này là ai mà ngồi ăn chung với mình vậy? Nay nhà có việc gì mà nhiều người lạ ra vô vậy?”.
“Con, Thắm mà”.
“À, hèn nào thấy cái mặt quen quen, em xin lỗi chị nha, chị là cháu bà Ba đây mà. Ăn đi chị”.
“Em đưa cái dây võng đây anh cầm cho”.
“Dạ. Mà anh ơi… Còn đám cưới… chừng nào?”.
“Ra giêng đi”.
“Lại ra giêng. Anh nói một lời đi. Giêng nào anh mới cưới em?”.
***
Đám cưới được tổ chức vào tối mùng một tết, có cô dâu chú rể và con đàn cháu đống như mơ ước, có bà con hai họ, có bạn bè. Hôn trường treo đèn kết hoa rực rỡ, từng chùm bong bóng lắc lư thỉnh thoảng nổ bôm bốp, nhạc réo rắt rộn ràng. Ai nấy vỗ tay reo hò cổ vũ cật lực khi thấy cô dâu chú rể bối rối xuất hiện.
Cô dâu được chuyên gia trang điểm tới tận nhà chăm chút kỹ càng mặc cái áo dài lộng lẫy nhất đời mình cười thôi là cười, chú rể mặc vest đen cài hoa hồng ngượng ơi là ngượng.
Trẻ con tung hoa, thổi confetti kim tuyến bay rợp như sao sa, mặt mũi đầu tóc ai cũng lấp lánh.
Nhi luôn miệng hỏi Vấn, “Ngó em được không anh, không biết chụp hình có ăn ảnh không nữa”.
Vấn, “Đẹp lắm, em là cô dâu xinh đẹp nhất từ trước tới nay luôn”.
Nhi cười tươi mà ngơ ngác, “Khách đâu ra mà đông dữ vậy, bà con bên anh hả, sao em không biết ai hết. Dạ, em cám ơn, cám ơn mọi người đã đến”.
Thợ chụp hình nhanh nhảu tiến tới, “Mời hai bác đứng qua bên này trước cái phông Song hỷ để con chụp cho đẹp. Đó đó, nghiêng qua chút, bác trai đặt tay lên vai bác gái… Rồi xong, bây giờ mời con cháu lần lượt đứng vô xong rồi chụp chung cả đại gia đình ha… Đông vui ghê, đúng là đám cưới kim cương…”. Một người bước tới nói nhỏ vào tai và kéo anh ta đi nhanh qua chỗ khác.
Nhi vẻ bất bình, “Anh, cái chú chụp hình này sao kỳ quá, sao kêu mình bằng bác còn xưng con nữa. Khùng quá”.
Cô dâu. Chú rể. Hôn đi. Hôn đi. Cô dâu. Chú rể. Hôn đi. Hôn đi… Giữa tiếng hô vang nhịp nhàng và cười nói ầm ĩ nghe như có tiếng nấc nhẹ từ sâu thẳm trong lòng mỗi người có mặt.
***
“Hồi nãy thấy bà mạ mắc cười ghê anh, ngồi khóc thút thít ngon lành à, thiệt là. Đám cưới con gái mà khóc”, Nhi vừa cười vừa nói.
Vấn lạnh người khựng lại, “Mạ… mạ… ngồi ở đâu?”.
“Thì ngồi với mụ Năm mẹ anh ngay cái ghế dài đó, à, giờ em cũng phải kêu bà là mạ chứ ha, cưới hỏi xong rồi mà”.
Vấn trầm ngâm, “Chắc hai bà vui lắm”.
“Chớ còn gì nữa, ha ha nhớ hồi em bưng cái chén cơm toàn cát do anh đá banh trúng vô bắt đền bà, bà nói con ni lanh quá thằng Vấn không bằng một góc của mi…”.
“Nhớ gì mà dai dữ vậy trời, toàn chuyện hồi xưa…”.
“Thôi em đi thay đồ trước đây. Chết, con mình đâu, con mình đâu rồi anh, con ơi…”.
“Nó ngủ rồi em”.
“Á…á…”, Nhi hét lên thất thanh khi vừa bước tới cửa. Vấn sực nhớ ra nhưng đã muộn.
“Ai vậy… đi ra… sao ở trong này chớ… bà già nào lạ hoắc lạ huơ vô phòng tui vậy trời…”.
Vấn đứng chắn ngay trước tấm gương soi mà người trang điểm quên chưa cất đi, xoay nó lại. “Có ai đâu em”.
Nhi ôm ngực, “Có mà, nhìn cái mặt khó đăm đăm á, giống như muốn la em vậy. Phải rồi, còn mặc cái áo màu tím giống cái em đang mặc nữa nè. Mà nhìn hao hao bà mạ vậy ta, ngó quen lắm anh”.
Vấn nhìn xuống cầu thang xuê xoa, “Vậy chắc bả đi rồi, đông khách quá mình không nhớ mặt hết”.
“Vậy hả. Thôi kệ, ngày cưới của mình mà, có người là vui rồi”.
***
Thắm và mấy đứa chị em dâu rể lấm lét thò đầu vô phòng.
– Sao má hét lên vậy ba?
– Đứa nào không chịu dẹp cái gương làm má mày giựt mình đó. Ba phải nói trớ đi.
– May quá, suýt nữa là bể dĩa.
– Làm được buổi tiệc kỷ niệm đám cưới kim cương 60 năm cho ba má là quá vui rồi.
– Tội nghiệp má tụi con. 10 đứa con, dâu rể cháu nội cháu ngoại chắt cố là hơn 40 đứa… Nhớ gì không nhớ chỉ nhớ mỗi cái đoạn vào đời.
– Nãy má còn nói thấy bà nội bà ngoại tụi con về ngồi đó nói chuyện vui vẻ nữa.
– Thôi đi xuống hết đi mấy đứa, má ra rồi kìa. Bu đây đông đen làm má hỏi tùm lum ba mệt nữa.
***
Nhi vừa đi lập cập vừa kêu, “Anh Vấn, anh Vấn đi đâu rồi”.
Xứ Nẫu 