“Trò chuyện với thiên thần – Những tai họa thế giới và giấc mơ Việt Nam
Nhà xuất bản Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh. ( 6.2020)
Nhà Văn Kiều Bích Hậu đã giới thiệu bài viết của Tiểu Mai về Trò chuyện với thiên thần đăng trên trang Kết nối văn học thế giới (www.worldliterature.link) và trên Facebook cá nhân : “Một cuốn sách mà bạn có thể đọc lúc thảnh thơi để tìm được sự đồng cảm, nhưng cũng có thể đọc lúc tâm trí rối bời để tìm về bình an.”
“Trò chuyện với thiên thần – Những tai họa thế giới và giấc mơ Việt Nam” là một cuốn sách lạ lùng! Nó lạ từ cái tựa cho đến thể loại mà tác giả lựa chọn. Nhưng nếu có thể vượt qua giây phút e dè ban đầu để mà tiếp cận sách, thì chắc chắn nó sẽ lập tức biến thành thỏi nam châm hút người đọc ngay từ trang đầu tiên.
Xa lạ mà gần gũi,
Hiểu được băn khoăn thông thường của độc giả nên Trương Văn Dân đã có đôi dòng giải thích ngay rằng: “Độc giả chắc sẽ bất ngờ về quyển sách này và nghĩ rằng các đề tài đề cập trong sách đều xa lạ với cái thế giới mà ta đang sống, vì đó chỉ là một cuộc trò chuyện với một nhân vật siêu việt: Thiên thần.
Nhưng hoàn toàn không phải vậy, đó là quyển sách có những câu chuyện liên quan đến đời sống chúng ta, đến thân phận làm người, dù là nam hay nữ, trong cuộc sống hàng ngày.”
Tất nhiên rồi, dù là hư cấu đi chăng nữa, nếu không liên quan đến đời sống thì sẽ chẳng mấy ai tìm đọc. Nhưng “Trò chuyện với thiên thần – Những tai họa thế giới và giấc mơ Việt Nam” rõ ràng không phải là hư cấu. Bởi vì, tác giả trò chuyện với nhân vật tưởng tượng để nói với một tương lai hiện thực. Nhà văn Vũ Ngọc Tiến nói: “Nếu gọi đây là một giáo trình tổng hợp về nhân loại học như một “Bách khoa thư” về cuộc sống cũng không sai bởi mỗi lần trò chuyện của người cha với thiên thần nhỏ bé là một bài giảng bao chứa các vấn đề triết học, tôn giáo, đạo đức học, xã hội học; thậm chí cả những vấn đề về chính trị học, kinh tế học của thế kỷ XX vắt qua hai thập niên đầu của thế kỷ XXI như chiến tranh, toàn cầu hóa kinh tế, cách mạng tin học,…”
Xem chừng “nội thất” cuốn sách này hầu hết đều là những chủ đề đau đầu buốt óc và có vẻ khô khan, nhưng làm thế nào nó vẫn “thao túng” được người đọc, đến mức không thể đọc lướt mà phải đọc thật kỹ, thậm chí đọc đi đọc lại những đoạn làm họ tâm đắc?
Câu trả lời vẫn nằm gọn trong hai chữ: Thực tế – đặc tính bám rễ và ăn sâu vào phong cách viết của Trương Văn Dân. Nói cách khác, những câu chuyện thực tế được tác giả quan sát, ghi nhớ để rồi viết ra bằng lối văn chương chân thật và minh triết, khiến những người bạn tri âm của ông cũng phải ngưỡng mộ. Nhà văn Đặng Châu Long nói: “Trò chuyện với thiên thần là một tác phẩm văn học dành cho ai yêu quá đỗi đời này”. Nhà văn Elena Pucillo Truong thừa nhận: “Đây là một quyển sách để chúng ta dừng lại và suy nghĩ.”
Không dừng lại để mà suy nghĩ sao được khi mà mỗi trang sách của Trương Văn Dân đều có một đoạn, thậm chí nhiều đoạn khiến người đọc chỉ muốn ghim ngay vào cuốn sổ ghi chú: “Chừng tuổi này, tôi quá hiểu là của cải không nằm lâu trong bàn tay của một người mà nó luôn được chuyển từ tay người này sang tay người khác. Chủ tài sản giống như những người ở trọ trong khách sạn hay hành khách trong một toa tàu: Tuy có mặt, nhưng chẳng bao giờ được ở lâu.”
“Trong nhịp sống mới, áp lực của người trẻ giống như một vận động viên điền kinh không tìm được vạch chiến thắng. Chạy miệt mài nhưng chạy đến đâu cũng không tìm thấy vạch cuối cùng.”
“Hiện nay không chỉ ở Nhật dù xã hội phát triển, có internet và các mạng xã hội nhưng nỗi cô đơn đã trở thành bệnh dịch toàn cầu!”
“Nếu có một người nào đó hỏi ba: Bạn muốn con mình lớn lên sẽ trở thành gì? Luật sư? Bác sĩ? Kỹ sư? Nhà quản trị?, ba sẽ không ngần ngại trả lời: Hạnh Phúc.
Vì mỗi khi gặp nhau, phần lớn mọi người sẽ hỏi con: Con làm việc ở đâu? Công ty nào? Lập gia đình chưa? Có mấy con? Đã mua nhà chưa? Mua xe chưa?… như thể cuộc đời chỉ là bảng liệt kê những món hàng. Phần lớn đều xây nhà trên sa mạc mà cứ tưởng là vững chãi. Nhưng chỉ cần một câu hỏi thì tất cả những thứ đó liền chao đảo: Con có hạnh phúc không?
Thực ra thì ai cũng tin là mình đã hành động đúng, nhưng theo ba chỉ có một cách để kiểm chứng: Nếu không bình an và hạnh phúc có nghĩa là mình đã sai lầm.”
Là một độc giả đã thẩm rất kĩ cuốn sách “Trò chuyện với thiên thần”, nhà văn – nhà nghiên cứu văn học Nhật Chiêu khẳng định: “Tác giả hẳn sẽ nhận được đồng cảm tri âm bởi ông đã thắp lên một que diêm cho mỗi đêm buồn mất ngủ.”
Đồng hành với cuốn sách này, độc giả sẽ thấy thiên thần thực ra cũng rất gần gũi, trong sáng, luôn ôm ấp và che chở chúng ta bằng đôi cánh mềm mại, làm bất cứ việc gì cũng bằng trái tim dù trong linh hồn họ luôn có rất nhiều vết sẹo…
Thức tỉnh để cứu rỗi mình thoát khỏi sự tự hủy diệt
Trương Văn Dân đam mê cống hiến cho nghề viết đến mức ông không cần người ta phải gọi tên sách của mình sao cho đúng.
“Tôi chỉ viết với ý muốn được chia sẻ những suy nghĩ về cuộ sống và mong bạn đọc hiểu cho rằng những trang viết của tôi là không vô nghĩa, không giáo điều. Vả lại, những điều tôi nói cũng chưa hẳn là mới, mà chủ yếu chỉ là những nhận thức chung và ước muốn nhìn thẳng vào sự thật. Tôi cũng như bạn, không ai có thể chắc chắn về điều gì. Bản chất của cuộc đời là đổi thay liên tục. Khi chúng ta tưởng có mọi câu trả lời thì những câu hỏi đã bất ngờ thay đổi”, Trương Văn Dân tỉ tê như thế trong cuốn sách “Trò chuyện với thiên thần”.
Có lẽ, số đông độc giả sẽ đồng tình với nhà Elena Pucillo Truong, rằng “Trò chuyện với thiên thần” khiến chúng ta dừng lại và suy nghĩ. Động thái này của độc giả chính là thành công của tác giả bởi vì, “Đời sống không phải là một trò chơi trên mạng ảo nên khi ý thức được điều này sẽ làm nhiều người vô cùng khổ sở. Trong đời sống thực chúng ta đau khổ, chúng ta chết mà không thể nào tránh khỏi. Nhưng chúng ta không thể chạy trốn khổ đau bằng cách ngắt điện hay tắt chiếc điên thoại di động. Chúng ta hiểu là sự tiến bộ có thể giúp ích cho con người nhưng con người cũng cần phải phát triển những kỹ thuật có đạo đức, và chỉ có thế chúng ta mới mong cứu rỗi mình thoát khỏi sự tự hủy diệt, trước khi chạy đến điểm không còn có thể quay lại.”
Ngôi nhà tĩnh lặng và chìm khuất trong hàng cây xanh mướt lá thông, thấp thoáng sau những bóng cây , hàng ngày tôi vẫn nhìn vào và muốn vào “khám phá”..
.Không gian luôn u tịch, những bông hoa dại mọc đan xen dưới những gốc thông vững chải, xa xa là một hồ nước nhỏ lao xao bóng nắng, gờn gợn xôn xao nhẹ nhàng vào lúc chiều tà., hai hàng liễu ( willow weeping) luôn xoã tóc từng ngày một cách u buồn và cam chịu.
Vẫn luôn thu hút mắt nhìn của kẻ qua đường vì vẻ cấu trúc của ngôi nhà thật tinh tế và thu hút, đan xen giữa những gốc cây chìm khuất.thật thơ mộng và ảm đạm , nhuốm một chút buồn phảng phất
Hàng ngày tôi đã từng đi qua ngôi nhà ấy hai bận…không biết đã từ bao nhiêu năm qua, ngày tháng nào trong những năm tháng qua tôi đã từng nhìn thấy nó …Sự tò mò nhân rộng khi tình cờ một lần nghe qua tai mình rất nhẹ về câu chuyện ‘căn nhà có ma”, vào một buổi tiệc đầy tháng của cháu nội một người bạn già mới quen. và được biết ngôi nhà đã rao bán từ rất lâu…nhưng vẫn chưa bán được.
-Từng đêm , những ngôi nhà lân cận…vẫn nghe tiếng đọc kinh vang rền trong ngôi nhà ấy vọng ra.
_ Căn nhà bỏ hoang cả chục năm nay…từ khi bà già chủ căn nhà chết từ bao giờ trong nhà.
_ Thỉnh thoảng người chung quanh xóm vẫn nhìn thấy bà già ngồi trên ghế đá sau nhà vào mỗi buổi chiều sẫm tối…
_Khi thời tiết đổi mùa, những chậu hoa trước nhà được thay đổi theo mùa …mà không thấy ai mang tới…
Những mẫu tin góp nhặt được về ngôi nhà mà bấy lâu tôi vẫn thường tò mò muốn biết và đôi khi muốn vào thăm và có lúc mơ mộng mình sẽ là chủ nhân ngôi nhà cổ kính và trầm mặc một cách đáng yêu ấy.
Trong quá khứ của cuộc đời tôi, từ tấm bé đã mơ ước trong cuộc sống tương lai của đời mình…; Tôi sẽ cố gắng tạo cho mình có một chỗ cho mình thật tươm tất, sẽ dùng hết cả sức lực, cần cù, lao động cật lực, vận dụng khả năng có được để tự tạo cho mình một chỗ của mình theo sở thích của mình…và như có một thôi thúc vô hình tôi vẫn muốn vào xem ngôi nhà ấy bên trong.
“Con người sống có căn nhà…Chết có ngôi mồ”
Đó là nơi chốn đi về của mình…điều mơ ước của tôi quá là bé nhỏ đối với những người may mắn khác, nhiều người may mắn lắm, khi sinh ra đời đã ‘ngậm chìa khoá vàng’ mở bao cánh cửa sáng trưng nơi cõi nhân gian, thừa hưởng nhà cao cửa rộng từ cha mẹ, hay khi thành gia thất gặp được lắm sự hên may, có được tấm chồng tốt, được cung phụng bao vinh hoa phú quí …Đó là những dữ kiện thật “xa xỉ” và không có trong tự điển cuộc đời tôi…
Cuộc sống cuộc đời cô gái xuất thân khó khổ như tôi…chỉ biết gắng sức thay đổi cuộc khó nghèo bằng khối óc kém thông minh chỉ còn chút kiên trì và nhẫn nại…Nhưng có lẽ ông Trời cũng không phụ lòng kẻ khó nghèo…Có lúc tôi vẫn nghe vẳng bên tai lời người vọng từ thinh không :
” Không ai nghèo ba họ, không ai khó ba đời”…
Hình như chỉ đời mẹ tôi là khó nghèo…Nay đến đời tôi ???
Vậy ra tôi phải cố gắng vượt qua khó nghèo, may ra đến đời con cháu tôi…thế hệ thứ ba thứ tư …
Ắt sẽ khá hơn chăng???
+++
Thời gian nền kinh tế Mỹ bị khủng hoảng, công việc làm ăn của người Mỹ xuống trầm trọng, Sau ngày ông Tổng thống da màu bước lên cưu mang một sự lũng đoạn của các vị tổng thống trước…công việc làm mất đi, bao nhiêu người mất việc, những người da đen xung quanh xóm nghèo nơi mẹ con tôi sinh sống, họ không còn việc làm, xin trợ cấp chính phủ hoặc di dời sang vùng khác, những ngôi nhà cũ giao trả lại cho Ngân hàng, họ bỏ lại một mớ rát rến, hoang tàn cho vùng đất nghèo chìm khuất sau những hàng thông xanh màu lá mà không chút hương hoa…
Thời điểm này cũng chính là cơ hội những người Châu Á cần cũ nhẫn nại, ki cóp một chút tiền, vàng , chắt chiu mội tháng, bấy giờ họ đổ ra mua lại những căn nhà của nhà Băng lấy lại của những người mất việc, giá cả chỉ bằng một phần tư giá cũ…một cơ hội cũng là một thời cơ của đám dân nghèo “tha phương cầu thực”.
Sau nhiều lần dừng xe lại và đi vòng quanh ngôi nhà …Tôi rất thích cách cấu trúc riêng của ngôi nhà này( Có lẽ do chủ nhân mua đất và tự xây dựng theo ý thích của họ, đàng sau nhà có một hồ nước nhỏ trồng nhiều hoa và những cây liễu xoã tóc bên hồ, cảnh vật thật nên thơ…
Một buổi chiều cuối tuần, khi đi ngang qua ngôi nhà, tôi dừng xe lại vì thấy đàng sau chiếc ghế đá bên hồ có một người lom khom trong chiếc áo màu xám nhạt, vui mừng tôi mau bước ra …định xin vào coi bên trong…Một luồng gió mát lạnh thổi thốc vào mặt, dụi mắt nhìn lại chiếc ghế đá và người áo xám không biết đã đi đâu tự bao giờ….Cảm giác mệt mỏi và buồn ngủ úp chụp lên tôi…chui vào xe định thận lại, tôi trở về nhà khi bóng đêm vừa xuống vì là những ngày cuối năm nên bóng đêm xuống nhanh…
Sang mùa Xuân năm sau…khoảng tháng ba, khi cảnh u tịch và lạnh giá của mùa Đông đã nhường cho những bông hoa muôn màu khoe sắc thắm , tôi lại nhìn thấy nhiều hoa vàng nở rộ trước ngôi nhà ấy…Tôi lại muốn vào coi bên trong và muốn biết giá cả thế nào???
Tôi nhờ người Agent hay đưa tôi đi coi nhà, Cửa mở…một con mèo đen to sụ từ trong phòng khách phóng ra…người agent chỉ đứng ở cửa nhìn vào…tôi như bị một sức hút kỳ bí nào thôi thúc, tôi bước vào hai phòng ngủ lớn, nệm giường vẫn tinh tươm như có người đang ở, tất cả được phối giữa hai màu xám nhạt và hồng sẫm đan xen, nhẹ nhàng và thanh thoát, phòng khách và nhà bếp thông nhau nên rất rộng và tất cả đồ dùng trong bếp và ghế bàn thật sang trọng và sạch sẽ như có người đang vào ra mỗi ngày…
Đặc biệt nhất là căn phòng phía sau( có lẽ là family room, chạy dài theo chiều dài căn nhà , có nhiều cửa sổ nhìn ra hồ nước phía sau, hai bên trồng rất nhiều hoa đủ màu sắc…Điểm rất lạ là tất cả đều sạch sẽ và sáng đẹp như có người chăm sóc mỗi ngày…)
Tôi mãi mê nhìn ngắm những kệ sách đầy ắp và xếp rất ngăn nắp trên những ngăn tủ làm bằng gỗ quí, bóng loáng, trên chiếc bàn viết rộng , một chiếc đèn đọc sách rất đẹp bên cạnh một bình hoa giả nhưng màu sắc thắm tươi như hoa thật…Khung ảnh nhỏ của chủ nhân : hai vợ chồng người Mỹ trắng và một đứa bé gái dễ thương…trên tường treo ảnh gia đình …
Tôi lặng nhìn ảnh người đàn bà tóc bạc trắng khoát chiếc áo choàng màu xám nhạt…Tôi cảm nhận rất quen….hình như tôi đã từng gặp bà ta đâu đó…không nhớ nổi.
Trên bàn viết đang có một cuốn sách dày cộm đang lật mở và có ngăn một vật ngăn là một cánh hoa mỏng…tò mò tôi muốn kiếm một cái ghế để đọc thử trang sách đang lật mở…tuyệt nhiên không có chiếc ghế nào cả…Tôi bước ra cánh cửa ngăn phòng đọc sách và phòng khách, bỗng tôi nghe như cuốn sách trên bàn tự nhiên đóng lại…quay lại nhìn , mới hay cuốn sách dày có bìa đỏ và in chữ vàng DIARY…
Một cảm giác ớn lạnh chạy dài theo sống lưng khi tôi bước ra khỏi cánh cửa của ngôi nhà…tiếng đập mạnh của cánh cửa phòng đọc sách đóng sập lại sau lưng tôi như có bàn tay ai đó đóng lại một cách mạnh mẽ vì giận dữ…
Khi ngồi trên xe để hoàn hồn lại…Người Agent mới khuyên tôi ;
– Cô không nên mua ngôi nhà ấy, căn nhà ấy đã được ghi vào danh sách những căn nhà có ma của thành phố này.
– Căn nhà này được xây cách đây 70 năm và một đời chủ, người chồng chết cách đây 15 năm, và người vợ chết trong nhà cách đây 6 năm, lúc ấy bà cũng ngoài chín mươi. bà ngồi chỗ bàn đọc sách và chết ở đó,
-Người con gái của bà chủ nhà cũng đã ngoài bảy mươi …Ở cách chỗ mẹ 3 giờ lái xe, chỉ đến lo lễ tang
cho mẹ và rao bán nhà hoặc cho mướn…nhưng chưa ai dám mua …vì những hiện tượng mà cô đã thấy.
_ Mỗi lần có người đòi vào coi căn nhà này, tụi cháu chỉ đứng ngoài cửa chứ không dám vào, thấy cô thích quá nên đưa cô đi cho cô vui…
Tất cả đều huyền bí , chưa ai biết rõ vì sao những bông hoa vẫn được chăm sóc và thay đổi giống hoa theo từng mùa trong năm???
+++
Sau lần vào thăm căn nhà ấy, mỗi lần nghĩ đến căn phòng đọc sách và cuốn sách đóng lại, cùng cánh cửa đóng mạnh sau lưng…tôi cứ bần thần và nghe lạnh ở sống lưng…Từ đó mỗi buổi chiều về tôi không còn đi qua con đường ấy nữa…
Cuộc sống của những người già ở đây là thế…không giống như ở xứ sở mình, khi cha mẹ già là phải nương tựa vào con cái…Cuộc đời của mỗi con người như một trang sách lật mở từng trang…trang cuối cùng khép lại mới hay : cuộc sống này cũng chỉ là ” hư vô’…
Cũng có những người già, không tự lo cho mình được nên vào các viện dưỡng lão…Bốn mùa đi qua trong âm thầm tiếc nhớ một thời quá vãng…
Nàng thích mặc màu đen, vì nàng múp rụp và da nàng trắng mịn. Nàng là kiểu đàn bà độc lập. Sau ly hôn, nàng sống khép kín. Thiên hạ gọi nàng là “đàn bà cũ”.Nàng cười chua chát, bình thản đi qua những thị phi. Nàng là kiểu đàn bà hiện đại, mạnh mẽ, ưa giúp đỡ người khác, tín phật. Yếu điểm của nàng là cả tin. Nơi nàng làm việc, đàn ông, đàn bà bằng tuổi, trên tuổi, dưới tuổi, ngày ngày làm việc cùng nhau, một vài trong số họ miệng thơn thớt nói cười nhưng bụng chứa một bó dao Thái, vài kẻ chỉ đợi kẻ khác sơ hở là đâm chọc không tiếc thương để giành thêm chút tiền thưởng, để giành sự sủng ái của sếp, để tranh giành chỗ ngồi ngon lành hơn vị trí hiện tại. Mỗi ngày lên công ty nàng nhe răng cười cười mà bụng râm ran không dám tin, không dám thân với ai. Nàng ngại những đố kỵ của vài đồng nghiệp nữ/nam mồm bô lô ba loa anh anh em em vang hành lang, cầu thang, cổng cửa nhưng bụng thối như cóc chết 3 ngày. Họ thủ sẵn những lời ác ý, việc nhỏ như con thỏ qua mồm họ thành con bò, con voi, con khủng long. Họ chực chờ nàng sơ hở là tâu hớt, thì thào dèm pha sau lưng. Lời nói giết người nhanh hơn dao Thái.Làm phụ nữ li hôn quá nhọc. Nhọc nhưng cũng phải lọc cọc mày mò bước đi vì ở đời chả ai thương mình bằng chính cái đứa bản thân mình và ông bà cụ đẻ ra mình.
Công ty nàng ông là người quyền lực nhất, chủ tịch hội đồng quản trị, ông hơn nàng 15 tuổi, nàng gọi ông là sếp xưng em. Một ngày, ông gọi nàng xuống phòng làm việc, phòng ông đồ gì cũng màu vàng thổ, bài trí cầu kỳ. Ông hỏi nàng vài việc công ty đang vướng mắc, liên quan đến phòng nàng. Ông hỏi nàng về năng lực, tư cách trưởng phòng của nàng. Nàng trả lời như máy, thật thà và âu lo. Nàng không quá e sợ ông như đa số cán bộ, nhân viên, người lao động trong công ty. Nàng làm việc cật lực và thẳng thắn. Nếu tính ngày công 8 giờ để trả lương thì công ty này phải trả tăng giờ cho nàng không ít tiền. Nàng là chuyên gia lĩnh vực thiết kế thời trang. Nghề của nàng đang hót. Khi thiên hạ đã bớt lo chuyện cơm ăn, nước uống hàng ngày, hàng tháng, nhu cầu về mặc đẹp, mặc sang tăng lên. Có của nó dũa nên người.
Nàng chuyên đi làm thuê cho các công ty, nếu môi trường làm việc không tốt, chế độ đãi ngộ không tốt nàng sẽ nghỉ và tìm một nơi làm tốt hơn. Nàng nể những ông/bà chủ biết coi trọng nhân viên và có khả năng truyền cảm hứng tích cực cho cấp dưới. Đó là những ông chủ lớn, xứng đáng để nàng vắt kiệt sức lực cho từng công việc được giao. Nàng độc thân, con nàng đã có bà ngoại chăm sóc. Nàng vô tư ngồi ôm vi tính, bản vẽ trên công ty đến tận 21h. Nàng làm nhân viên phòng thiết kế mẫu, 35 tuổi nhưng nàng rất trẻ đẹp. Sếp phòng nàng thường khen không tiếc lời mỗi khi cả hai cùng nhau dùng bữa với các đối tác kinh doanh, khi ai đó tò mò hỏi nàng bao nhiêu tuổi, khi ai đó bàn luận về nhan sắc của nàng. Lần đầu tiên nàng gặp ông chủ đã cách đây 1 năm, giờ gặp lại ông đã là chủ tịch hội đồng quản trị tổng công ty. Đúng là có của nó dũa nên người. Trước mắt nàng, sếp tổng da dẻ mỡ màng, thần thái oai vệ, lời nói quyền uy. Ánh mắt ông nhìn nàng ấm áp.
Cuộc nói chuyện hơn 40 phút, quanh quẩn những câu hỏi về đời tư nàng. Vài phút điện thoại ông chủ lại reo. Nàng ngồi ngó những tranh ảnh, bình hoa một cách thờ ơ, sốt ruột. Nàng muốn xin phép ra về, ông ra hiệu nàng ngồi lại. Người có quyền lực cao nhất tòa nhà này trong mắt nàng giản dị, trầm tĩnh như 1 năm trước, chỉ ánh mắt dường như hướng về nàng là khác: tò mò và ấm áp. Cứ vừa bận rộn trả lời điện thoại, hay cả khi im lặng nhìn nàng, mắt ông chủ cứ đăm đăm nhìn: ánh buồn và ấm áp. Nàng ngó lơ lơ sang những đồ vật trong phòng, thời gian trôi nhạt nhạt. Nàng sốt ruột ngó chiếc đồng hồ trên tường. Nàng vốn tiết kiệm thời gian.
Đàn ông hay đàn bà mắt buồn đều là yếu tướng. Mắt nàng buồn. Mắt ông buồn.
Ông nói tôi rất thích mắt em, thích cách em nhìn tôi khi giao tiếp. Nàng cười cảm ơn lời khen vàđứng dậy xin phép lui. Ông đi từ ghế đối diện tiến lại, tay ôm eo nàng, kéo nàng sát vào ngực ông, mũi ông cọ vào mũi nàng, mắt ông nhìn chằm chằm vào mắt nàng đang mở to hết cỡ, không chớp và tim nàng đập dồn dập trong lồng ngực, hai tay nàng buông xuôi, dáng ngửa ra phía sau né tránh, dáng đứng đấy nàng biết mình đẹp như trong phim diễm tình Hàn Quốc, nó là kiểu khi người đàn bà bất ngờ trước cách tỏ tình bạo liệt của đàn ông. Nàng hơi ngạc nhiên và thú vị trước tình huống này. Đàn bà đơn thân tử tế khác đàn bà đơn thân hư hỏng. Nàng thuộc kiểu thứ nhất. Nàng không ưa loại đàn ông vồ vập, cuồng si. Cái gì nhanh đến cũng sẽ nhanh đi. Hoa sớm nở thì chóng tàn. Sương mau tụ thì mau tan.
Nàng học yoga, cơ thể nàng mềm mại dẻo dai trong mọi tư thế, dáng di chuyển. Sau ly hôn nàng tìm đến yoga. Nàng hít sâu quay người rời khỏi vòng tay xiết riết của ông, bước nhanh ra cửa, dáng cong lên một cách kiêu hãnh, dĩ nhiên nàng có thể cảm thấy ông đang nhìn theo dáng nàng và có thể đang cười tủm tỉm. Nàng là người đàn bà cũ theo cách gọi của thiên hạ. Lòng nàng đã khép lại sau hôn nhân tan vỡ với P. Thiên hạ thật ác mồm khi nói về những đàn bà ly hôn. Con người khác đồ vật, con người đâu thể phân biệt bằng cũ/mới. Hồi nàng ly hôn, đám phụ nữ công ty mừng như phát rồ, chúng hân hoan khi thấy nàng xuống sắc bơ phờ gần một tuần vì buồn chuyện đời chuyện mình sau một tan vỡ mà nàng không mong muốn và chúng tức điên lồng lộn khi thấy nàng sau một thời gian ngắn đã trở lại vẻ xinh đẹp. Nàng tưng bừng chưng diện, tươi tắn như hoa mỗi khi xuất hiện trong các cuộc tiệc tùng ngoại giao của công ty. Nàng đã buông bỏ nhẹ nhàng những thứ không thuộc về nàng. Nàng có kế hoạch mới, đội bạn mới – những đàn bà mạnh mẽ, giỏi giang, thơm tho và xinh tươi cùng công ty, khác công ty, ngoài xã hội. Họ cho nàng cơ hội việc làm, niềm vui. Họ dìu nàng đi qua những giây phút chênh vênh bằng hội ngộ, du lịch, nhậu, dancing, shopping… Không phải đàn bà nào cũng xấu. Đàn bà xấu thường nhan sắc và tâm tánh đều không có gì nổi bật. Hơi thở có mùi hôi. Cơ thể có mùi hoi, tanh tanh.
Nàng biết ông cách đây 1 năm, trước khi về làm tại công ty, trong vài cuộc hội nghị thu hút đầu tư của thành phố, khu vực, trong một vài hội thảo về phát triển kinh tế khu vực vùng Tây Nguyên. Nàng khi ấy tháp tùng giám đốc công ty thời trang 40+ Thiên An dự và nàng soạn bài phát biểu tham luận cho bà chủ. Giờ giải lao, ông pha 2 tách cà phê mang lại chỗ nàng đang đứng – dưới vòm cây liễu đang buông hoa đỏ rực gần cuối hành lang. Ông nhìn nàng khen: Đầm của em đẹp! Nàng cười xã giao, cảm ơn lời khen của ông. Ông hỏi nàng có muốn về chỗ ông làm không? Nàng hỏi: Em sẽ có những gì hơn nơi làm cũ? Lương cao hơn, môi trường chuyên nghiệp hơn và tôi muốn nhìn thấy em mỗi ngày. Ồ, ông đang cần em làm việc cho công ty hay đang muốn em? Cả hai. Vì em thực sự rất đặc biệt. Tôi rất muốn có em. Nàng dừng ánh nhìn hơn một phút nơi mắt ông. Ánh mắt ông ấm áp, khích lệ. Em hãy suy nghĩ đề nghị của anh. Nàng dạ rồi rời đi, dáng cong lên kiêu hãnh. Sau lưng nàng ông nhìn theo. Nàng đã suy nghĩ 3 ngày. Nàng là kiểu đàn bà tham vọng.
Ngày nàng chuyển sang Tổng công ty của ông, bà chủ Thiên An dặn: Em cứ đi, nhưng nếu không muốn làm bên đó thì quay về nhé! Cánh cửa công ty mình luôn rộng mở đón em. Thiên An là công ty nhỏ, chuyên về thời trang dành cho lứa tuổi 40 trở lên. Bà Thùy Chi là một giám đốc giỏi và tâm tốt. Trong một thành phố nhỏ có cùng lúc 12 công ty cùng kinh doanh một lĩnh vực, bà phải nỗ lực rất nhiều. Nàng sát cánh bên bà 3 năm. Hai chị em rất hợp nhưng mức lương chi trả cho nàng và các nhân viên chưa đảm bảo được cuộc sống sinh hoạt. Ai cũng muốn làm việc ở một nơi mức lương tốt và có cơ hội phát triển được năng lực của mình. Tổng công ty Xmen của ông là niềm mơ ước của rất nhiều người ở thành phố này và mấy tỉnh lân cận. Ông nổi tiếng là một lãnh đạo tài hoa, nhân nghĩa. Thương hiệu trà thảo dược Xuân Hoa của ông đã có mặt trên thị trường thế giới. Người Mỹ, người Việt ở Mỹ rất mê vị trà ngọt mát và nhiều tác dụng cho sức khỏe của ông. Sau này nàng mới biết tên thương hiệu trà chính là tên người vợ quá cố của anh: bà Xuân Hoa. Bà là con gái út chủ tiệm sản xuất trà Danh Phát ở phố núi, bà cùng ông lập nghiệp ở đất này từ buôn bán đất, buôn nông sản, hàng thủ công mỹ nghệ, vàng bạc đá quý, các loại trà, rượu và quần áo. Bà sinh cho ông 2 con trai và mất cách đây 3 năm vì ung thư gan. Bà dáng hình đầy đặn, khuôn mặt bầu tròn phúc hậu, không nói nặng ai bao giờ, từ khi lấy ông, bà sau lưng ông chăm sóc vun vén gia đình, nuôi dạy con cái để ông lo việc kinh doanh. Khi bà bệnh và mất, ông sốc nặng. Ông thương yêu và biết ơn bà đã đồng cam cộng khổ gần 30 năm để ông có cơ ngơi như hôm nay. Từ khi ông góa vợ đến khi gặp nàng cũng đã hơn 4 năm. Người ta đồn ông có thú săn gái trong làng giải trí Việt, mấy cô người mẫu, ca sĩ ông bao đi Thái Lan, Singgapor chơi vài ngày là chuyện nhỏ. Ông thích phụ nữ tóc dài, da trắng, nói năng hoạt bát, không cần nổi tiếng lắm miễn vừa lòng ông mấy ngày ăn chơi là được. Có hồi, người trong tỉnh thấy ông cặp kè với em giáo viên văn trường THCS nọ, cuộc tiệc nào cũng thấy em giáo viên xẹo nẹo đi sau, cầm ví trả tiền cuộc A,B,C… thiên hạ tưởng ông và cô giáo văn thành đôi. Hồi sau, thiên hạ thấy cô giáo văn cấp 2 xẹo nẹo đi cùng giám đốc sở T, cầm ví trả tiền cuộc D,E,F… thiên hạ nhận ra cô giáo văn làm thêm nghề phụ tăng thu nhập. Thời công nghệ 4.0 hưng thịnh, thiên hạ cái gỉ cái gi, cái gì cũng biết. Ở thành phố này, tỉnh này, doanh nhân thành đạt như ông thiên hạ quan tâm đủ chuyện, từ cái nhà ông ở, cái xe ông đi, con cái ông học đâu, lấy con nhà ai, ông thân với quan chức cấp nào, bồ bịch với ai… đều trở thành chủ đề cho thiên hạ bình luận. Tin đồn cũng có, dư luận xã hội cũng có nhưng kiểu người như ông thì bình thản lạ kỳ, gặp ông chỗ nào cũng thấy ông tươi cười, ánh mắt trìu mến. Nàng từng thấy ông dìu một bà cụ bán rau dạo qua đường, cúi thấp người mua cho bà 1 bó rau và biếu bà cụ 100 ngàn. Ông đưa bó rau cho lái xe cất vào bang ghế sau và bước lên xe rời đi. Những người có hành động như vậy ít khi là người xấu, làm từ thiện có kẻ diễn song đa số xuất phát từ tâm chân thành thương xót thế nhân thiệt thòi, yếm thế. Mấy kẻ diễn nhìn đâu khó nhận ra. Mắt thường con người cũng thấy huống chi là mắt thần linh ma quỷ. Lừa người thì dễ song lừa gạt thế nào được thần linh ma qủy.
Sau dịch Covid-19, nhiều người ngộ ra còn sống là một may mắn, họ trân quý giá trị cuộc sống hơn. Nàng có anh bạn chuyên về kĩ thuật điện tự động, anh bớt làm, bỏ tiền đi chơi, đi khắp trong nước, ngoài nước, đi đâu cũng check in rần rần, đi đâu cũng thưởng thức ẩm thực đặc sản và thư giãn hưởng thụ các dịch vụ chăm sóc sức khỏe. Vợ anh ta nói lão ấy biết sợ rồi. Sợ thời gian trôi qua chưa kịp sống cho chính bản thân mình, sợ nằm xuống vẫn chưa kịp làm những điều mình ấp ủ, sau trận đại dịch lão ngộ ra và sống tử tế hơn. Giờ chả cần lải nhải nhắc nhở lão giữ sức khỏe nữa, làm việc điều độ nữa… Có những biến cố làm người ta ngộ ra nhanh hơn điện, chả cần giáo huấn, tuyên truyền vận động dài dòng. Tuổi trẻ lăn lộn làm kiếm tiền, già bỏ tiền mua sức khỏe. Bạn nàng, đột quỵ khi đang dọn nhà, 40 tuổi đời còn bao ước nguyện chưa thành. Bạn nàng, ung thư gan, từ khi phát hiện bệnh đến lúc chết chưa đầy 3 tháng, 40 tuổi đời còn bao ước nguyện chưa thành. Bạn nàng, lính cứu hỏa, cứu dân ra khỏi đám cháy, quay tìm lối ra không thấy, chết ngạt, 44 tuổi đời còn bao ước nguyện chưa thành…Cuộc sống vẫn trôi đi, ai nằm xuống cứ nằm, người đi vẫn phải bước đi tiếp. Qua hết đau thương là hy vọng ngày mai sáng lạn hơn. Tin thế để mà không gục ngã. Nàng cứ nghĩ sống lương thiện sẽ nhận được báo đáp tốt.
Trong công ty, hồi này đám phụ nữ, phụ nam lào xào, thì thào chuyện ông tặng hoa cho nàng. Cũng đủ lâu nàng không nhận hoa tặng. Một là không thích. Chồng nàng từng tặng nàng 100 đóa hồng hôm nàng sinh nhật 30 tuổi, từng thề non hẹn biển sống cùng nhau đến đầu bạc rang long mà ở với nàng chưa tròn 10 năm đã quyết ly hôn đi theo tình yêu mới. Người đàn bà mới của anh hơn anh 6 tuổi, chủ nhà hàng dê Ninh Bình VIP, mặt ả gọt V line, môi bơm căng mọng, ngực bơm căng mọng. Chỉ yêu thôi ả đã tặng anh con xe nửa tỉ nhân kỉ niệm tròn 1 năm ngày yêu nhau, giường ngủ nhà ả đóng bằng gỗ trắc, khắc rồng phụng bay bổng, đầu giường đủ loại thuốc tăng lực, cường dương, kích dục các loại Nhật, Hàn, Mỹ, Tàu… Đời không chuyện gì là không thể xảy ra. Khi ta mở mắt chào đời, cha mẹ, người thân đón ta trong tiếng cười hoan hỉ. Sống sao cho tử tế để khi nhắm mắt nằm xuống người đời thân/sơ tiễn ta bằng những tiếng khóc tiếc thương. Nàng nhìn bó hoa, nhìn tấm thiệp. Nàng đặt bó hoa sau lưng, cả ngày căn phòng thoảng thơm mùi hoa hồng, hoa ly. Trong công ty có 3 người đơn thân giống nàng. Mỗi người mỗi chuyên môn, mỗi người mỗi cách sống. Nàng và họ không thân, chỉ trao đổi công việc khi cần phối hợp. Họ có nhiều thời gian hơn nàng, họ thuộc nhóm bà tám, nhóm bánh bèo, nhóm nhà lá… những cái tên nhóm zalo chị em công ty lập lâu từ lâu nhưng nàng không có tên. Nàng về công ty 13 tháng. Nhiều người nàng chưa nhớ đầy đủ họ tên, những người bên các đơn vị trực thuộc càng ít nhớ nổi vì ít gặp và làm việc. Nàng sáng lái xe lên công ty, làm và làm, quanh quẩn với mấy mối quan hệ trong phòng liên quan, nghề của nàng không quan hệ rộng. Mẫu nào được sếp duyệt dược chuyển qua phòng kinh doanh, chuyển đến xưởng may, sản phẩm của nàng trình diễn trong các lễ ra mắt. Lúc nàng đến dự nhận hoa, lúc bận việc không đến cũng chẳng sao. Nàng làm và làm. Chẳng có thời gian dành cho những quan tâm khác trong các nhóm/hội to/nhỏ ở công ty. Rảnh nàng phi xe đến các nhóm của nàng đã hẹn uống bia và quẩy. Rảnh nàng phi xe về nhờ chở con đi chơi nhà bố mẹ, bạn thân, chở con đến những chỗ bọn trẻ con thích và kiên nhẫn chơi cùng nó hoặc ngắm nhìn con chơi hồn nhiên. Nàng như bông hoa lạ trong đám hoa đủ hương sắc của công ty. Lạnh lùng, kiệm lời, kiêu sa, bất cần. Hôm rồi, nàng nghe mụ T nói xấu nàng với đám bà tám trong phòng mụ, những mụ đàn bà trong giờ làm, rảnh rỗi, nhạt miệng, chúng tìm đến nhau túm tụm ăn quà vặt và rao rằng nàng đang tìm cách quyến rũ sếp tổng, sao công ty lại đi mời một loại đàn bà bị chồng chê chồng bỏ như nàng về đây làm gì, nàng nhìn cứ câng câng phát ghét, không biết bọn đàn ông trong công ty thích gì mà mở mồm là khen, gặp nàng là tít cả mắt. Mụ rít róng nàng là con hồ ly tinh sớm muộn sẽ làm nát môi trường văn hóa của công ty bấy lâu nay gây dựng… Cái Ninh phòng nàng đi qua, nghe đám đàn bà thối mồm đang bêu nàng, nó đứng sát cửa, mở ghi âm. Nó gửi zalo cho nàng. Nó gõ cửa phòng ló mắt vào nhắc: Đang giờ làm việc mà họp chợ hả mấy má. Đừng đụng vào con sư tử phòng tôi kẻo họa mồm. Tu bớt đi cho mặt đẹp nha. Nói rồi nó về phòng nói nàng: Chị qua xử lý bà T đi, một lần cho chừa thói đặt điều bơm chọc đi. Em làm chứng cho chị. Em ghét kiểu ma cũ bắt nạt ma mới. Bọn phụ nữ ở công ty này kinh lắm chị ạ. Hồi mới về em dính chưởng rồi, cũng con mụ T đầu têu nói xấu em. Em sang chửi tận mặt, hiền với bụt không hiền với ma chị à! Nàng bật đoạn ghi âm, nghe lần 1, nghe lần 2. Tắt. Nàng ngồi xuống cắm cúi vào bàn phím. Cái Ninh nhìn nàng bực bội rồi ngồi vào máy. Không ai biết chiều đó, dưới hầm xe, có hai người đàn bà đứng đối diện nhau. Một bà tát mạnh vào mặt vào bà kia. Một bà ngồi thụp xuống nắm chân váy của bà vừa tát vừa khóc vừa van vỉ điều gì đó. Một lúc cả hai rời đi. Trong xe hơi gần đó, cái Ninh cười mãn nguyện. Trong xe hơi gần đó, ông thấy hết chuyện hai người đàn bà đã làm.
Mụ T bị cho nghỉ việc, lý do làm mất dữ liệu mật của công ty. Ngày mụ rời khỏi phòng, nàng và Ninh đứng trên cửa sổ nhìn xuống cái dáng đi hình rắn lượn của mụ dưới sân công ty, đàn bà môi mỏng, cong hớt, cười lộ hàm, mắt trố lộ lòng trắng nhiều, nói chuyện mắt đảo lắc như lạc rang là không chơi được, không tin dùng được. Đàn bà tướng sinh tại tâm. Cái bụng thảo thơm cái mắt, cái môi, cái mặt mới đẹp. Quá 40 không biết tu dưỡng tâm tánh, nhân tướng sẽ lộ rõ trên mặt, trên dáng, đường đời sẽ bất trắc gập ghềnh như leo thác, ngược đồi. Mệt nhọc và tàn tạ. Mất hết tình thân và của cải. Quả báo bây giờ không đợi qua kiếp sau, kiếp sau nữa, quả báo nhãn tiền luôn. Mặt người một ngày biến đổi vô số biểu cảm. Con người đa vai trên sân khấu cuộc đời. Nàng chẳng diễn khéo. Có gì biểu hiện thế. Cái gì cần buông là buông ngay, không đợi đến bình minh/hoàng hôn mới quyết định. Có những chuyện chỉ quyết buông trong 30 giây. Nhẹ nhàng như chiếc lá trôi trên mặt nước lặng lặng.
Chiều muộn, cả phòng về rồi. Nàng ngồi băn khoăn trước bản vẽ bộ váy cho lễ cưới Ninh. Nó quyết định chia tay đời độc thân bằng bữa nhậu thịt dê rượu sâm Ngọc Linh với hội chị em đẹp công ty. Nàng phải vẽ xong, phải thiết kế thật độc lạ mẫu này để tặng nó. Có gì đó thiếu vắng trên vùng eo, tà trái. Ninh yêu hoa cúc. Mắt nó cận nặng, chiếc kính dày độ lúc nào cũng treo trên sống mũi thanh tú. Ninh yêu màu vàng tươi. Nó bảo vàng là màu của hoàng gia. Nó luôn mơ sẽ có cuộc sống vương giả. Ước mơ của nó thành sự thật. Một tháng nữa, cậu ba nhà giám đốc Hoàng công ty Hoàng Kim chuyên kinh doanh hải sản và khách sạn của Quy Nhơn sẽ lên rước nó đi. Nó bảo chị tặng em một mẫu váy độc lạ dành riêng em nhé! Nàng đã dành 10 tiếng để vẽ, xóa lại vẽ. Nàng lướt bút điểm những bông cúc li ti vào phần eo, dọc tà trái váy. Trên nền voan, lụa trắng sẽ có dải hoa vàng tròn xoe li ti thắt buộc và buông thả tha thướt. Chiếc váy độc lạ dành riêng cho Ninh. Nàng thả bút, ngồi xuống ghế, mắt khép lại thư giãn. Chiều vào tối ồn ào tiếng xe ngược xuôi về nhà, về muôn chỗ vui buồn con người chọn dừng. Đêm nay nàng sẽ uống say, tiễn biệt con em cùng phòng đáng yêu đi lấy chồng xứ biển. Nàng chụp mẫu váy gửi vào nhóm zalo hội chị em đẹp công ty, thấy vô số tim đỏ bay, thấy biểu tượng mặt cười, môi hôn, hoa, hôn má… thả đầy màn hình. Nàng đứng dậy, tô son môi, xịt nước hoa vào cổ áo. Quay lại, nàng giật mình loạng choạng khi thấy ông. Nàng thật sự hoảng hốt. May mà chưa hét lên. Ông tiến đến ôm nàng vào lòng. Im lặng nghe ngực nàng nhịp đập rối loạn. Chẳng một lời, ông dắt nàng đi. Hàng lang dài nghe tiếng bước chân hai người rõ ràng. Đêm thành phố đầy ánh sáng và sắc màu. Đêm đường phố đông đúc ngược xuôi những bóng người. Ai cũng chọn cho mình một nơi dừng đến. Ông và nàng sẽ đến bữa tiệc chia tay đời độc thân của Ninh.
Cửa phòng mở ra, thằng Bắp chạy nhào tới ôm chầm mẹ, lũ trẻ con lớn/bé nhao nhao, hội chị em hú hét chào đón. Nàng bảo chúng ta cho phép một thành viên khác giới góp rượu đêm nay nhé chị em. Ông tiến vào trên tay là hộp rượu và bó hoa cúc vàng bông tròn xoe li ti. Hội chị em nhìn nhau ngại ngại. Lũ trẻ con nhìn ông ngác ngơ. Ông đặt rượu xuống bàn, tiến sang Ninh, trao nó bó hoa và giang rộng tay. Con bé bước đến ôm chầm ông rung rung: “Con cảm ơn chú sáu”. Ông vỗ vỗ lưng nó trêu: “Sắp lấy chồng sướng quá khóc cái nỗi chi”. Ông quay nhìn một lượt hẩy tay bảo: Mấy chị em cô cháu hiện nguyên hình tui coi sao. Cả hội cười òa, người sang bắt tay ông, người ôm ông, người khoác tay ông lắc lắc, mắt ai cũng lấp lánh. Bữa tiệc tràn ngập tiếng cười, tiếng trêu đùa, chúc tụng. Ai cũng mời ông 1 ly, 2 ly… Ông uống và luôn nhìn nàng ấm áp. Nàng uống hoài chẳng thấy say. Khi vui men cay thành ngọt. Thằng Bắp ngồi giữa ông và nàng. Nó được ông hôn má, ôm cứng mỗi khi các chị em đến mời xong và về chỗ. Nó dựa vào ông hớn hở. Trẻ con thường không che giấu cảm xúc của mình. Chúng không biết diễn và chưa cần tạo mặt nạ để đối phó với các pha kịch cuộc đời. Nàng nhìn con, nhìn ông lòng chộn rộn, râm ran. Tiệc vui mấy cũng tan. Hội chị em líu ríu chia tay, ông gọi ta xi. Thành phố khuya sương mù. Thành phố yên tĩnh và mát rượi, mùi sương đêm ngọt ngọt. Giờ nàng ngấm men, thằng Bắp ngủ ngon lành trong lòng ông. Lâu lắm, cánh cổng nhà nàng mới có hơi tay đàn ông./.
Chúng tôi dân miền Trung, lần đầu vào Nam bộ. Hồi năm bảy ba, sau hiệp định Paris “đi chiến dịch” miền Tây vui lắm. Sinh viên nửa bụi nửa thư sinh hấp dẫn mấy em lạ lùng. Nhìn mấy anh mang Apha nói chuyện tuyên truyền chính trị trong trường học không nhịn cười được. Có đứa bị nữ sinh hỏi cắc cớ, trả lời không được, cầm micro run rẩy, mắt lờ đờ chực khóc.
Minh họa của Hằng Lee
Nhóm tôi được ở nhờ một ngôi biệt thự trong vườn. Chủ nhà là một quả phụ chừng dưới bốn mươi, đẹp, quý phái, ăn nói nhỏ nhẹ và lịch sự. Tụi tôi được sắp xếp ở nhà trên, là một nhà thờ mấy đời, bàn thờ chạm khắc tinh xảo và trang nghiêm.
Đang ngồi tán gẫu dưới cây vú sữa sau vườn chợt có một em mặc áo dài trắng từ dưới xuồng bước lên ôm cặp sách cúi đầu vòng tay chào các chú ạ… Chà đẹp dữ. Cô bé vừa đi vào nhà lại có một em khác mặc bà ba đen, kẹp nón bước tới cũng chào các chú ạ. Trời đất! giống nhau như hai giọt nước. Thằng “Tùng Móm nhà thơ” lớn tuổi hơn mấy đứa nên có kinh nghiệm tán gái, nói nhỏ, “Mày con áo trắng, tau con áo đen”. Tôi OK ngay. Áo đen áo trắng cũng đẹp mờ.
Thằng Tùng nhanh nhẩu giả đò vào nhà xin lửa. Cái miệng móm và chiếc cằm dài thượt của hắn lúc làm duyên như anh chàng hề sắp diễn xuất. Hắn đi yểu điệu ra chiều nết na lắm, vào nhà dưới. Nghe giọng Quảng Nam của hắn mấy đứa tôi nín cười không chịu được: “Chào chị, em là Tùng, cho em xin chút lửa”. Không nghe ai trả lời, chỉ nghe vọng ra tiếng cười khúc khích. “Anh nói lại đi, cái gì…”. “Chút lửa”. rồi lại nghe tiếng cười và tiếng con gái: “Anh mượn cái hộp quẹt đó má, trời đất, cứ chút lựa ai mà biết lựa cái chi”.
Buổi sáng hôm sau. Em áo đen (tạm gọi là đen) chèo xuồng chở em áo trắng (tạm gọi là trắng) đi học. Chiếc xuồng êm nhẹ cùng Đen Trắng lẫn vào con kênh khuất dưới vùng xanh dừa nước.
Chúng tôi đi uống cà phê, Tùng cáo bệnh ở nhà treo võng sau vườn đọc sách.
Trưa. Tôi không đi Sài Gòn chơi với bạn bè, lặng lẽ về một mình, sợ thằng Tùng móm tán cả hai em thì nguy. Tôi đi thật nhanh trông mau về đến nhà.
Dưới cây vú sữa Tùng móm và chị chủ nhà đang ăn vú sữa. Thằng Tùng lại nhanh nhẩu: “Mi biết trái ni là trái chi không”. “Không”, “ Là trái vú sữa. Ngoài giống vú, trong có sữa, ăn đi, ngon lắm”. Chị chủ nhà không cười, nghiêm khắc nhìn Tùng. Tôi nói lảng, “Trái cây ở đây ngon mà hấp dẫn chị hè. Quê em chỉ có ổi, mà trái quắt queo, nhỏ xíu. Nhiều khi trái đang xanh, thèm quá tụi em ăn trộm chắm muối ớt”. Chị cười. Thằng Tùng có vẻ không vui. Hắn đi ra nằm lên chiếc võng treo gần đó và ngâm thơ. Giọng Quảng Nam mùi mẫn, âm hưởng bài chòi:
Tóc rậm khinh đời râu dài ngạo mạn Ta cười mình ta ta khóc mình ta Giang hồ mới hay gặp vầng trăng lạ Chợt thấy mình tự tử hôm qua Có phải rằng sầu cũng rụng hôm qua
Thiếu phụ liếc về phía Tùng cười hiền. Móm thi sĩ vờ như không thấy, ngâm tiếp.
Giang hồ ta chỉ giang hồ vặt Nghe tiếng cơm sôi cũng nhớ nhà(*)
Tôi làm như không thấy cảnh hai người, cúi đầu ăn vú sữa. Những múi trắng tứa nước ngọt mềm mát rượi cổ họng. Lòng cứ nghĩ về chiếc xuồng. Giờ này các em sắp về chưa. Chiếc áo bà ba xẻ eo cao, khi cô bé rướn người chèo xuồng đẹp phải biết. Tôi sẽ gọi “… Đen ơi, chở anh đi xuồng chút cho biết, từ nhỏ anh chưa được đi xuồng nơi”. Đang mơ, tiếng lào xào lao xao của chiếc xuồng cạ vào lá dừa nước cập bờ. Vẫn Trắng lên trước, vẫn cái cặp trước ngực cúi đầu chào má chào anh con đi học về. Đen cũng thế, như hồi hôm, nhưng lần này thay vì chào chú lại chào anh, tôi sướng rơn. He he.
Chiều. Hai chị em mặc áo lụa vàng, quần đen. Nếu họ múa đôi thì không thể biết ai Đen ai Trắng, ai vàng hơn ai. Thiệt khó phân biệt. Tôi nao núng nghĩ cách gì để phân biệt. Mà chịu. Họ giống nhau lạ lùng, từ cái cười, kiểu vén tóc cho đến giọng nói. Một trong hai nói với mẹ: “Con chèo xuồng đi hái dừa về mời các anh nghe má. Khóm dừa xiêm bên vườn cộ có trái lớn rồi đó”. Mẹ bảo đi nhanh không tối. Tôi đứng lên lí nhí, “Chị cho em đi bảo vệ cô nương nghe chị”. Cô bé nhanh nhảu: “Ngồi xuồng không được nhúc nhích. Chỉ cần động đậy là xuồng lật chết rán chịu”. Tôi theo em ra bến, không quên ném lại cho Tùng thi sĩ một cái liếc trêu ngươi.
Tôi xuống xuồng trước, em vịn xuồng nói theo: “Nhớ kỷ luật đi xuồng chưa. Có biết bơi không thì nói để tui còn tính”. Tôi ngồi yên, hai tay ghì mạn xuồng, nhìn ra phía trước.
Chiếc xuồng lắc nhẹ rồi theo con kênh chui sâu vào rừng dừa nước. Không thấy ánh mặt trời, chỉ dưới nước trên lá dừa, và giữa hai sự lao chao xao xuyến ấy phải là em. Lòng tôi cứ ngất ngư theo từng tiếng khua tách tách nước. Bây giờ mới thấy mình ngu. Ngồi kiểu này sao mà nhìn em, thấy em bặm môi mỗi lần quẩy dầm rướn tới, thấy chỗ xẻ nách áo bà ba ẩn hiện chút hình tam giác khi kín khi hở đến xốn xang lòng. Tôi ngồi yên, không dám động đậy như điều lệnh của em đã dặn.
Vườn cộ có lẽ là vườn cũ. Những trái dừa xiêm lủng lẳng ngang tầm hái. Em cặp xuồng vào một gốc dừa, lên trước rồi vịn xuồng cho tôi lên cùng. Em lảy mấy trái thiệt nhanh và gọn. Tôi lớ quớ chỉ hái được một trái đã sẩy tay rơi xuống kinh. Em cười bảo dừa đang non, hái ít thôi. Tôi bảo ngoài quê tôi có câu ca dao hay lắm:
Chèo đò bẻ bắp bên sông Bắp chưa có trái bẻ bông chèo về.
Em hỏi ý câu này là sao. Tôi bảo lên xuồng rồi nói chuyện. Lần này tôi ngồi ngược lại, chỉ cách em một tầm tay. Em quẩy dầm. Xuồng trôi nhẹ tênh. Trời tối thật nhanh, chỉ nhìn thấy em lơ mơ lờ mờ. Em lại nhắc về câu ca dao. Tôi bịa ra: “Ngày xưa chàng ở bên này sông, thiếp ở bên kia. Mấy lần chàng định qua thăm nàng mà cứ lần lữa. Cho đến ngày chàng quyết qua thì nàng đã có chồng. Em gái nàng mới mười ba tuổi dặn rằng ba năm nữa chàng qua em sẽ lớn bằng chị. Ba năm sau chàng qua nhưng cô em cũng vừa lấy chồng. Về, thất tình chàng sáng tác hai câu thơ này. Ý bảo bắp chưa chín thì bẻ ngay bông, đừng chờ”. Em cười bảo chuyện xưa hay hè, rồi cười lích nhích.
Chiếc xuồng lướt thật êm. Gió chiều thổi mạnh. Tóc dài của em quất vào má tôi như nụ hôn của trời đất. Lần đầu tôi hưởng được mùi vị con gái qua tóc dài của em. Người tôi như run lên, quên mất điều lệnh em dặn, rùng mình nghiêng theo tóc bay. Chiếc xuồng mất thăng bằng lật úp. Tôi không biết bơi, cứ vùng vẫy sặc nước. Đang giãy dụa bỗng như có ai đó cụng đầu vào bụng mình nâng lên, nâng lên rồi từng nhịp nhẹ nhàng đẩy tôi tấp dần vào bờ. Chụp được nhánh dừa nước, tôi run rẩy hoảng loạn nhìn dòng nước đang chảy lờ đờ. Từ dưới nước em trồi lên, mái tóc dài ép sát vào người. Em cầm tay tôi reo lên, anh gì ơi sống rồi, sống rồi. Tôi run run hỏi, chiếc xuồng đâu, và dừa đâu. Em cười sằng sặc, bảo “Không mất đâu, mai nước ròng ra chèo về”.
Chúng tôi lội theo đường ruộng sình lầy. Có lúc em bị lún bùn, tôi phải cầm tay kéo lên mới được. Em kêu lên, “Anh khỏe ghê”. “Dưới nước em lại mạnh hơn anh. Mai mốt hết chiến tranh anh sẽ về đây cưới em. Anh đi mầng ruộng còn em chèo xuống chở lúa”. Em nhìn chăm vào tôi, kêu lên “Trời đất!”
Tôi hỏi em tên chi, em thật thà bảo tên Nương. Còn em kia, “tên Nường”. Tôi cười to.
Tên cũng gần giống nhau. Vậy thì làm sao phân biệt được ai Nương ai Nường?
Em có cái khác.
Cái chi.
Em vén tóc lên chỉ vào vành tai, nơi có nốt ruồi son bằng hạt gạo. Tôi hoang mang: “Nhỡ em xõa tóc thì làm sao thấy”. Em cười, “Có người yêu chưa mà ngơ thế”. Tôi thành thật bảo chưa. “Chừ ta ví dụ nghen”. Em lại kêu lên, “Trời đất!” Và trời đất, gió, mùi bùn quyện lấy chúng tôi. Nụ hôn đầu của chúng tôi thơm ngát hương bùn.
Ngày chia tay ba mẹ con đứng nhìn theo. Hai xanh một vàng. Chiếc áo bà ba vàng của thiếu phụ rung rung. Chị khóc. Nường cười mà mắt đỏ hoe. Nương níu tay tôi nói nhỏ, “Nhớ nghen, giữ lời hứa nghe… anh”. Rồi úp mặt vào vai tôi thút thít. Thằng Tùng cũng khóc, thi sĩ mà. Hắn nắm tay thiếu phụ lắc lắc, như giả vờ bắt tay chào tạm biệt. Tôi nhìn ra con kênh nơi có chiếc xuồng cô đơn neo vào gốc dừa nước, lòng lao xao run theo gió xạc xào.
Chúng tôi đi băng qua cánh đồng. Thỉnh thoảng ngoái lại, cho đến lúc chỉ còn thấy ba bóng người nhỏ xíu như ba chiếc lá, hai xanh một vàng.
Năm 1985, tôi có dịp về miền Tây. Ghé vào quán nước bên đường ngồi chờ phà. Chị bán hàng bưng ra trái dừa cho người khách duy nhất là tôi. Tóc chị bới cao lộ rõ nốt ruồi son ở vành tai. Tôi ngờ ngợ, hỏi: “Chị là Nương, phải không?” Nương chăm nhìn tôi nửa ngượng ngập, nửa xúc động, reo lên: “A… anh gì đó, hả, Anh Luân đó hả, trời đất”, rồi kêu vọng vào trong: “Dượng ơi có khách quý”.
Mười mấy năm mà trông Tùng Móm như ông lão sáu mươi. Dưới cái cằm dài thượt là bộ râu vểnh ngược trông thật ngộ. Hắn không vồn vã, chỉ bắt tay rồi ngồi đối diện tôi, chậm rãi hắn nói nhỏ vừa đủ nghe: “Sau 75 thay vì về quê tau lại về đây. Tau yêu Thục, mẹ của Đen Trắng. Tụi tau đã có hai con gái sinh đôi, giống Đen Trắng ngày xưa như đúc. Đi học trưa mới về. Thục ra chợ chắc cũng sắp về. Vườn cộ vô hợp tác rồi, nhà từ đường cũng biến thành sân kho hợp tác xã. Năm 78 cả nhà chuyển ra đây, bán nước kiếm sống”. Tùng thở dài, chuốt râu mấy cái liền, nhìn chằm vào tôi hỏi: “Mi lấy vợ chưa?” Tôi cố tình trả lời lớn, chắc nịch, “Chưa”. “Con Nương chờ mi đó. Nường lấy chồng rồi”.
Từ khi có Tùng, Nương ngồi đung đưa võng, mắt xa xôi, không góp chuyện. Khi nghe tôi trả lời tiếng “chưa”, Nương đứng bật lên, ôm chầm tôi, nói trong tiếng nấc, “Trời đất! Chưa thiệt hôn anh, thiệt hôn anh. Trời còn thương em mà, em biết mà”.
Chiếc bàn tre rung lắc, trái dừa xiêm rớt xuống lăn lông lốc. Nương kêu lên, “Vườn cộ, chèo đò bẻ bắp bên sông… Trời đất!”
Tôi bảo, “Hái dừa chớ không phải bẻ bắp. Dừa càng già cơm càng giòn mà”. Em lại thì thào, giọng nhỏ như tiếng nấc. Trời đất!
Thú thật, bây giờ với tôi việc đọc sách khó như gặm… gỗ! Đếm số sách đã đọc trong khoảng thời gian mười năm đổ lại nhiều khi thấy xấu hổ và đâm tiếc nuối cái thời ham đọc sách hơn ham… ăn.
Nhớ một thời, sách là giải trí duy nhất, vớ cuốn nào đọc cuốn đó. Say sưa, quên thời gian. Ngốn cả những quyển rất khó… nhằn, vượt quá tầm của mình. Đọc mà không hiểu đọc gì chỉ vì không còn thú vui giải trí nào khác.
Lại nhớ một thời những cuốn sách (in lậu) bán lưu động ở bến xe Sài Gòn. Đi học xa nhà, mỗi lần về đều dành một khoản tiền để mua sách, lên xe có cái mà nhâm nhi cho quên đường dài. Thời mới ra trường, chờ phân công nhiệm sở làm bạn thường xuyên với tiệm sách cho thuê, cày hết cuốn này đến cuốn khác, vơi dần tiền cược sách, phải đóng thêm tiền mới.
Đọc ngốn vậy nhưng giờ hỏi lại nhiều lúc tôi chỉ nhớ tựa sách của tác giả nào, xuất bản khoảng thời gian nào, có gì nổi trội bên lề cuốn sách khi ấy… còn nội dung có khi không nhớ chút gì; giở lại một cuốn sách cũ đã đọc hồi xưa, ngỡ ngàng như… mới. Mãi thật lâu sau đó mới loáng thoáng “à, hình như đã đọc rồi”!
Nghĩ cho cùng là quy luật tự nhiên mà tạo hóa buộc con người phải quên. Nhiều chuyện xảy ra trong đời sống thực hằng ngày, câu mình nói, lời mình viết, hành động mình làm còn không nhớ thì làm sao nhớ hết nội dung những cuốn sách đã đọc; nhất là những cuốn đọc từ thời còn quá bé, vượt quá suy nghĩ của lớp tuổi, những cuốn quá khó đọc phải “cố mà ngốn”, hay những cuốn đọc lướt vì nội dung không thấy thích…
***
Không như ngày xưa, ở cái thời bao cấp những cuốn sách chữ in lem luốc, giấy xấu, bìa mỏng, tranh vẽ sơ sài, sách bây giờ in đẹp, giấy tốt, trình bày công phu, bìa bắt mắt… Tuy nhiên, có lẽ do ít còn ham sách nên mỗi lần mua sách tôi phải chọn lựa rất kỹ, ưu tiên sách phục vụ cho công việc, tra cứu.
Mỗi lần ra nhà sách, đường sách… tôi chỉ ước mình trở lại cái thời ham sách, ước cảm hứng trở về, khơi gợi cái đam mê ngày bé, cầm cuốn sách mới tinh đưa lên mũi hít hà thấy cả một thiên đường.
Nhìn những bạn trẻ say mê chọn lựa sách mà cảm thấy thèm. Nhưng nghĩ lại, gì cũng có một thời, đừng trách mình vì đam mê không còn, thay đổi là quy luật tự nhiên của cuộc sống. Và, thật ngưỡng mộ những ai qua bao nhiêu năm tháng cuộc đời vẫn còn nguyên thú ham đọc sách.
***
Vậy nên, tháng Chạp vừa rồi, thời tiết khá lạnh, ngoài đường gió bụi, tôi đóng cửa nằm nhà ôm hai quyển sách mặc cho tiếng đời xôn xao thúc giục tết gần kề. Và sung sướng làm sao khi đã đọc hết hai cuốn chỉ trong vòng một tuần. Một cuốn du ký, tương đối dễ đọc, nhiều chi tiết thú vị cuốn người đọc đi theo, chỉ bỏ sách xuống khi mỏi mắt hay cần nghỉ ngơi một chút. Một cuốn, nói khó đọc thì hơi quá, nhưng không hiểu do người chuyển ngữ bám sát nguyên bản không “biến hóa” theo cảm nhận “thuần Việt” nên có nhiều đoạn phải đọc đi đọc lại mới hiểu và tìm ra được vẻ đẹp của ngôn từ. Nhưng, nói chung là thích.
Cái cảm hứng đọc sách còn khiến tôi mở máy tính viết một lèo cái truyện ngắn. Gõ dấu chấm kết thúc, tôi không nghĩ mình viết nhanh vậy. Tất nhiên là khâu “chỉnh tinh” còn phải dụng công nhiều. Nhưng như thế là đã thắng lợi rồi, theo ý nghĩa, chữ truyền cảm hứng cho chữ.
***
Nói sách dịch lại nhớ cái thời tuổi trẻ khi mà “ổ cứng” còn chưa ghi nhiều dữ liệu, tôi cũng mày mò đọc vài cuốn nguyên tác, tất nhiên loại dễ đọc, chẳng hạn như Love Story của Erich Segal. Với tôi, đọc nguyên tác thích ở chỗ cảm nhận cái hay, thích thú của câu văn mà không tài nào dịch sang tiếng Việt được.
Với những tiện ích của công nghệ ngày nay, việc đọc nguyên tác khá thuận lợi, nhất là đọc trên điện thoại có cài ứng dụng từ điển Dict Box. Gặp từ nào không biết chỉ cần chép và cửa sổ từ điển tự động hiện lên, rất dễ tra cứu. Thế nhưng, như đã nói ở trên, cầm cuốn sách tôi còn lười huống chi là đọc ebook, khi giờ đây có quá nhiều thứ cho mình giải trí với đa phương tiện nghe, nhìn thú vị, lôi cuốn.
Chính vì vậy, phải nói rằng tôi cảm thấy khâm phục những người làm công việc biên tập sách hay báo chí. Chỉ có mấy chục chữ cái mà hết ngày này tháng nọ chìm đắm trong đó. Không chỉ việc mưu sinh mà phải có đam mê yêu nghề, yêu chữ mới trụ được công việc thầm lặng, đứng sau những buổi ra mắt sách ồn ào, đông đúc, hay lặng lẽ nhìn tác giả nhận vinh quang. “Đứa con” tuy không sinh ra nhưng có công “bà mụ” đưa đến tay độc giả.
Đọc một cuốn sách cũng giống như gặp một con người. Có người hay, người không hay, người khó, người dễ. Có người ở lại lâu, có người lướt qua mau. Có người nhiều năm sau gặp lại vẫn thấy thú vị, lại có người hoàn toàn không nhớ mình đã gặp khi nào… Đọc một cuốn sách hay, học trong đó những triết lý cho cuộc sống. Đọc một cuốn sách có nội dung không lành mạnh, ít nhiều tư tưởng cũng bị “lăn tăn” vẩn đục…
Mỗi lần đọc tin một nhà sách khai trương, một thành phố sách mới mở, tôi luôn có chút háo hức của thời tuổi hai mươi, dứt khoát phải đến một lần cho biết.
Có những bạn trẻ chăm chú đọc sách và bên cạnh cũng có không ít người coi sách như một công cụ đánh bóng cho tâm hồn – selfie tấm hình đang ở nhà sách rồi khoe lên mạng xã hội. Thật ra, theo ý tôi cũng là cách tốt để quảng cáo cho sách, cho mọi người nhớ đến sách và nhớ sách là phần không thể thiếu trong cuộc sống.
Tự đặt ra mục tiêu năm này đọc mười cuốn sách. Không nhiều với thời tuổi trẻ, nhưng quá nhiều cho cái thời phải đấu tranh giữa sách và bao nhiêu món giải trí hay ho khác.
Elon Musk và 1000 chuyên gia : Hãy dừng nghiên cứu về trí tuệ nhân tạo hoặc mọi thứ vượt khỏi tầm tay!
Các đại đệ tử của các phù thủy về trí tuệ nhân tạo hiện đang lo lắng!
Trong tháng 3 -2023, Elon Musk và 1000 chuyên gia Trí tuệ nhân tạo đang phát đi Lời kêu gọi: “Hãy dừng lại trong 6 tháng hoặc mọi thứ có thể vượt khỏi tầm tay”.
Có nghĩa là chúng ta đang tạo ra những quái vật (nhân tạo) và khi mất kiểm soát nó sẽ gay ra tác hại khôn lường!
Khi đọc lời cảnh báo này tôi liền nhớ lại chuyện các phù thủy ngày xưa tạo âm binh để sai khiến, nhưng về sau chúng nổi lên làm phản và giết chủ! Tương tự, nếu máy tính có khả năng đánh bại nhà vô địch cờ tướng thì nó cũng có thể tự tạo ra phương cách để vượt qua những giới hạn đặt sẵn để chống lại con người.
Đã từng xảy ra trường hợp là có một robot đã bắt đầu suy nghĩ độc lập và tạo ra một thứ ngôn ngữ mới nên các nhà bác học đã sợ hãi và cúp điện.
Mời các bạn đọc lại chương 33 – Của riêng còn lại chút gì? Trích từ tiểu thuyết TRÒ CHUYỆN VỚI THIÊN THẦN viết về đề tài Trí tuệ nhân tạo từ năm 2014, nghĩa là trước 9 năm khi cảnh báo này được đưa ra khi Thần đèn sắp thoát ra và có nguy cơ mất kiểm soát.
Elon Musk và 1000 nhà nghiên cứu và quản lý, bao gồm cả người bảo trợ của Tesla và Twitter Elon Musk, yêu cầu “nghỉ ngơi” sáu tháng trong việc phát triển các hệ thống trí tuệ nhân tạo tiên tiến như ChatGPT.
Liệu 6 tháng có phải là thời gian cần thiết để ngăn chặn cái mà họ gọi là một cuộc chạy đua vũ trang “nguy hiểm”? và có thể gây nên chiến tranh thế giới và con người sẽ bị tiêu diệt bởi phóng xạ nguyên tử như nhân vật thiên thần trong tiểu thuyết?
Lời kêu gọi này được đưa ra trong một bức thư ngỏ được xuất bản bởi Viện Tương lai Cuộc sống (Future of Life Institute) và được tờ Financial Times đưa tin. Các chuyên gia nhận định “trong những tháng gần đây, đã có một cuộc đua ngoài tầm kiểm soát của các phòng thí nghiệm AI để phát triển và triển khai những bộ óc kỹ thuật số mạnh mẽ mà không ai, kể cả người sáng tạo, có thể hiểu, dự đoán và kiểm soát. Chúng có thể gây ra những rủi ro nghiêm trọng cho xã hội và nhân loại”.
Do đó, họ yêu cầu “tất cả các phòng thí nghiệm AI dừng ngay lập tức trong ít nhất sáu tháng để đào tạo các hệ thống AI rất mạnh như GPT-4. Việc tạm dừng phải được công khai, có thể kiểm chứng và bao gồm tất cả mọi người.
Nếu điều này không được thực hiện nhanh chóng, các chính phủ cần phải can thiệp và đưa ra lệnh cấm”.
Hiện tại, Mỹ, Trung Quốc và Ấn Độ là ba quốc gia dẫn đầu trong cuộc đua trí tuệ nhân tạo. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng các nước khác sẽ bắt kịp bằng mọi giá.
Trong số những người ký tên vào bức thư còn có hai trong số các chuyên gia hàng đầu về các công nghệ này là Stuart Russell và Yoshua Bengio, những người sáng lập Stability AI và Character.ai, một số người đồng sáng lập Apple bao gồm Steve Wozniak, Pinterest và Skype cũng như Max Tegmark, của Viện Công nghệ Massachusetts cũng như nhiều kỹ sư từ Microsoft, Google, Amazon, Meta và DeepMind. Một tuần trước, Alphabet (Google) đã giới thiệu phiên bản Trí tuệ nhân tạo, được phát triển để thách thức ChatGPT, trong đó họ đầu tư vào đối thủ Microsoft.
Liên minh châu Âu đang chuẩn bị một quy định cho việc sử dụng trí tuệ nhân tạo với các hình phạt đối với các công ty vi phạm các quy tắc.
Trước đây Musk cũng đã từng lo sợ là nếu AI bị buông lỏng quản lý và mặc sức tung hoành thì “hiểm họa tiềm tàng lớn nhất mà nền văn minh của chúng ta phải đối diện” nên đã từng có cuộc khẩu chiến với ông chủ Facebook là Mark Zuckerberg:
Zuckerberg cho rằng quan điểm tiêu cực của Musk về trí tuệ nhân tạo là “khá vô trách nhiệm” và Musk phản bác rằng hiểu biết của Zuckerberg về vấn đề này “còn hạn chế”.
&
Nhưng có một chuyên gia không ký tên vào thư thỉnh nguyện nói trên vì cho rằng nó quá mềm mỏng, thậm chí còn kêu gọi hãy đánh bom các trung tâm dữ liệu.
Người đó là ai? Eliezer Yudkowsky.
Eliezer Yudkowsky là người đã dành hơn hai thập kỷ nghiên cứu Trí tuệ tổng hợp nhân tạo (AGI) và cảnh báo về những hậu quả tai hại có thể xảy ra. Vì lý do này, ông còn vượt xa hơn báo động vừa được đưa ra bởi những người như Elon Musk, Steve Wozniak và Andrew Yang…
Yudkowsky lập luận rằng điều đó là không đủ.
Đây là đề xuất gây sốc. Nhưng trong bài xã luận trên tạp chí Time magazine ông cho rằng sự tăng trưởng theo cấp số nhân của các hệ thống trí tuệ nhân tạo đang nhanh chóng đạt đến mức kịch phát, vô cùng nguy hiểm.
Chuyên gia này nói rằng cách duy nhất để tránh thảm họa là chặn hoàn toàn AI. Ý tưởng của ông? “Tắt tất cả các cụm (cluster) GPU lớn (các trang trại máy tính nơi phát triển trí tuệ nhân tạo mạnh nhất) và áp đặt giới hạn về sức mạnh tính toán có thể được sử dụng cho đào tạo AI, giảm nó theo thời gian. Không có ngoại lệ, ngay cả đối với các chính phủ và các cơ quan quân sự”.
Điều gì sẽ xảy ra nếu ai đó không tuân thủ các quy tắc? Yudkowsky không nghi ngờ gì: “Hãy phá hủy các trung tâm dữ liệu này bằng một cuộc không kích.”
Nỗi sợ hãi hay rối loạn tâm thần có cơ sở?
Giọng điệu của chuyên gia Yudkowsky đã làm nhiều người hoảng loạn. Ông
còn nói rằng đang lo sợ là con gái Nina của mình sẽ không sống sót đến tuổi trưởng thành nếu AI ngày càng thông minh tiếp tục phát triển. “nói trắng ra là tất cả mọi người trên Trái đất sẽ chết.”
Chúng ta có thể cho Yudkowsky là một kẻ cường điệu về thảm họa, tuy nhiên nếu ai đó đã dành cả cuộc đời để nghiên cứu về sự nguy hiểm của AI chắc chắn là cảnh báo của người đó rất đáng để lắng nghe.
Có phải vậy không?
.
Bây giờ thì xin mời các bạn đọc lại Của riêng còn lại chút gì?
…Thời của ba mẹ tuy không phải hoàn toàn nhưng cuộc sống khá thanh bình. Mọi người sống hòa thuận với thiên nhiên, sự nương tựa của con người vào nhau đã làm nên nét đẹp hiền hòa của miền quê yên tĩnh. Còn bây giờ… mảnh đất quê hương khó giữ được sự yên ổn, mọi tác động của xã hội đều thường trực quấy nhiễu…
Xã hội ngày xưa khá đơn giản. Mỗi đời người một lối sống, truyền từ đời này qua đời khác và cứ thế mà theo. Nó tựa như chiếc xe lửa lăn
167
bánh trên đường ray. Giao lưu quốc tế còn ít, nước nào, dân tộc nào sống trong lãnh thổ riêng biệt của mình. Phong tục, tập quán nhiều năm liền không thay đổi.
Còn xã hội hiện đại thì đang chuyển động quá nhanh đến mức không thể tưởng tượng được tương lai có thể sẽ xoay chuyển như thế nào. Vào những thế kỷ trước, người ta có thể suy đoán một cách tương đối về thế giới của thế kỷ sau và hình dung về cách sống trong xã hội đó. Khi đó, có rất nhiều chuỗi sự kiện mà con người còn đóng vai trò chủ đạo. Nhưng thế giới vào ngày con chào đời trong thế kỷ 21 thì ba thấy gần như không thể. Ba không biết rồi mình sẽ ở đâu, nếu lúc ấy ba còn tồn tại. Có thể là loài người đang xây dựng một thế giới không có chỗ cho chính mình: Vì khi chúng ta nói về tương lai thì tương lai đã thay đổi rồi. Cái tương lai mà chúng ta nói về chỉ là tương lai của quá khứ!
Thỉnh thoảng nói chuyện với con ba hay nhắc về xã hội thời ba từng sống. Điều đó cũng là thường tình khi một người lớn nói chuyện với người trẻ hơn mình. Nhưng điều này không hẳn chỉ có ba mới tiêc nuối quá khứ mà là cả xã hội đang nhìn lại mình. Sài Gòn đang rộ lên những quán café mang phong cách cũ, đèn vàng, nhạc Trịnh, những mái ngói rêu được thiết kế sao cho nó có hơi hướm xưa. Đương nhiên bên cạnh đó vẫn có vô vàn quán mang phong cách trẻ, hiện đại, rất Tây. Nhưng cứ mỗi khoảng thời gian, quán café mang phong cách cũ lại tiếp nối nhau mọc lên.
Cuộc sống chỉ có thể tiến lên, bước tới, có ai nghĩ đến chuyện thụt lùi lại quá khứ làm chi. Nhất là một quá khứ toàn chiến tranh, bom đạn, mất mát. Vậy thì theo con, điều gì khiến nhiều người tiếc nuối? Phải chăng cái gì thuộc về kỉ niệm, cái gì đẹp thì người ta khó có thể quên, cái gì đã được khẳng định là giá trị thì nó sẽ phải tồn tại?
Thời ba sống, dù chiến tranh lan rộng, nhưng là một thời đại không lên cơn sốt. Cũng không điên cuồng vội vã. Máy móc, xe hơi, điện thoại, máy bay… chưa áp đặt cho con người một nhịp sống siêu tốc. Thời gian và tuổi tác có một thước đo khác. Người ta sống êm
168
đềm hơn. Thời còn bé ba chưa bao giờ thấy ông nội chạy nhảy hay làm một điều gì đó vội vàng. Sự hấp tấp thời đó được xem là thiếu tao nhã và thậm chí vô ích vì trong thời ấy hiếm khi có điều gì thật bất ngờ xảy ra.
Vào những năm cuối đời, cha đẻ của phân tâm học Freud cũng tự đặt cho mình câu hỏi, là liệu những thành tựu mà con người tự hào có phải là dấu hiệu của tiến bộ? Mở đầu một tiểu luận ông ca tụng những thành tựu kỹ thuật, thí dụ niềm vui được nghe giọng nói của con mình khi cách xa hàng ngàn cây số. Nhưng sau đó ông liền viết, là nếu không phát minh ra xe lửa để mang con mình đi xa thì ông đâu có nhu cầu dùng điện thoại để nghe giọng nói của nó. Nếu không có phát minh và chế tạo những con tàu thì con người cần gì phải phát minh ra điện tín để có thể biết tin một người bạn đang đi xa, ở một lục địa nào khác…
&
Khi ba viết cho con những dòng này thì những cột khói của nhà máy điện đang bay lên cao và làm ba nghĩ đến những con người hiện đại đang ngày đêm cặm cụi làm việc để kéo cỗ máy thế giới đi theo tiến bộ và có trộn bệnh ung thư của thời đại. Dĩ nhiên người Mỹ là chuyên gia trị ung thư giỏi nhất thế giới. Họ giỏi bởi vì, với những kỹ nghệ thức ăn, phân bón, thuốc trừ sâu, diệt côn trùng, thuốc khai quang, chăn nuôi và lối sống của họ… chính là những thứ tạo ra căn bệnh này.
Thời gian con sinh ra thì thế giới đang bắt đầu một cuộc cách mạng công nghiệp thứ tư. Nó hình thành trên căn bản của những công nghệ mới như công nghệ Robot, công nghệ Nano, trí tuệ nhân tạo…
Đây là xu hướng kết hợp giữa các hệ thống ảo và thực tế với thế giới sinh vật. Trong tương lai rất gần các nhà máy thông minh kết nối với Internet và liên kết với nhau qua hệ thống tự hình dung toàn bộ quy trình sản xuất.
169
Những công nghệ mới này sẽ ảnh hưởng đến mọi luật lệ, mọi nền kinh tế, mọi ngành công nghiệp, đồng thời thách thức ý niệm của chúng ta về vai trò thực sự của con người.
Ảnh hưởng của nó trong thời gian đầu là hàng triệu người thất nghiệp, đặc biệt là các công nhân trong ngành vận tải, kế toán, bảo hiểm… Nhiều công việc ở các nước tân tiến sẽ biến mất vì tự động hóa. Cuộc cách mạng này sẽ có lợi cho tầng lớp giàu hơn là cho những người lao động trình độ thấp, và cũng như từng xảy ra trong lịch sử, các cuộc cách mạng công nghiệp đều mang theo sự bất công và kéo theo hàng loạt những chuyển dịch lớn về chính trị cũng như về thể chế. Chắc chắn trong thời gian tới sẽ có những biến đổi sâu sắc trong cơ cấu xã hội mà ba không thể nào lường nổi.
&
Thời của con là thời đại kết nối. Sự xuất hiện của Internet và World Wide Web trong những năm của thập niên 1990 đã được chào đón như một thời khắc của giải phóng và mang lợi ích cho nền dân chủ toàn thế giới. Thông tin tạo ra một hình thức của quyền lực, và tới một phạm vi mà thông tin đã trở nên rẻ hơn và tiếp cận được nhiều hơn, các công luận dân chủ sẽ có thể tham gia trong các lĩnh vực mà cho đến nay họ đã bị loại trừ. Trong những năm đầu của thập niên 2000, sự phát triển của các phương tiện truyền thông xã hội dường như đã thúc đẩy khuynh hướng này, nó cho phép việc huy động quần chúng châm dầu cho “các cuộc cách mạng màu sắc” dân chủ khác nhau quanh thế giới, từ Ukraina đến Miến Điện đến Ai Cập…
Thông tin hiện nay rất đa dạng. Người ta có thể online để học cách làm giấy của người Ai Cập, làm sữa chua như người Mông Cổ, hay chế tạo bom xăng, cách phun thuốc tăng trưởng độc hại cho cây trái…
Cuộc cách mạng Internet đã giúp lớp người trẻ như con có được những kho tàng kiến thức vô giá, một thư viện thông tin khổng lồ, mở cửa 24/7, lợi ích và tai hại trên cả hai mặt tích cực và tiêu cực. Con có thể tiếp thu thông tin hay liên lạc với nhau bằng tốc độ của ánh sáng. Nhưng những gì để lại qua hình ảnh và chữ viết của mình trên internet, email, Facebook… sẽ bị lưu giữ. Và chắc chắn sẽ có người lợi dụng để khai thác thông tin. Tính riêng tư vì thế sẽ không còn. Điều quý giá nhất của con người đã bị mất. Credit card, mua sắm thứ gì, ở đâu đều bị Big Brother(1) quan sát, lưu giữ ghi chép. Điện thoại di động sẽ kiểm soát con mọi lúc mọi nơi. Ti vi dù tắt, nhưng những gì con làm, gặp gỡ ai trong phòng khách vẫn bị bí mật chụp hình quay phim, tất tật.
Loài người hiện nay đang bị các tập đoàn như Apple, Facebook, Microsoft và Google “bán như rau”: Đằng sau những dịch vụ miễn phí: Email miễn phí, hệ điều hành miễn phí, kết nối miễn phí với bạn bè, tìm kiếm miễn phí là kho dữ liệu khổng lồ mà các nhà cung cấp dịch vụ khai thác từ khách hàng. Từ đó họ có thể bán chúng ta cho các dịch vụ quảng cáo để thu lợi gấp nhiều lần. Trên Facebook mọi “hành tung” của tất cả những ai sử dụng đều được ghi lại đầy đủ trong Nhật ký hoạt động của nhà điều hành. Bất cứ điều gì ta làm trên mạng đều lưu lại dấu vết. Dĩ nhiên ai cũng cố giữ sự riêng tư nhất có thể, nhưng sự riêng tư ấy đều đã thuộc về gã khổng lồ mang tên mạng xã hội.
Và không cần là Sherlock Holmes, người khác cũng có thể đoán được một người thông qua hành vi trên mạng của họ. Ta mua bằng thẻ nào, tìm gì trên Google, like những trang nào, bạn bè ta là ai. Tất cả những dữ liệu ấy đều được lưu lại trong một bộ nhớ khổng lồ.
Hình như không có ai có thể thoát khỏi tầm mắt của “người anh cả”. Một hệ thống camera giám sát phủ rộng tại các thành phố khắp nơi trên thế giới đã biến xã hội thành một cơn ác mộng đi ngược lại nguyên tắc về thừa hưởng phúc lợi từ sự tự do và công bằng mà Tây phương đã tranh đấu từ nhiều thế kỷ trước.
1. Big Brother hay Người anh cả là chương trình truyền hình thực tế do Đài CBS sản xuất, được xây dựng với ý tưởng tập hợp một nhóm khách mời, đưa họ vào sống trong một ngôi nhà tách biệt với thế giới bên ngoài và các phương tiện giải trí như tivi, điện thoại, Internet, thậm chí cả báo chí, sách vở. Tại ngôi nhà chung, hàng loạt camera sẽ ghi hình mọi hoạt động trong ngày của các thí sinh. Ở Việt Nam chương trình này được gọi là Người giấu mặt.
171
Một khái niệm mới bắt đầu ra đời: quyền lực thứ sáu.(1)
Ở các nước như Mỹ, Đức, Trung Quốc đều có các loại camera được gắn trên những cột đèn giao thông và cột điện. Chúng sẽ giám sát các khu vực có mật độ giao thông đông đúc như chợ, trung tâm mua sắm, công viên và các trạm xe buýt. Đó là skynet nhằm kiểm soát hành vi của người dân trên đường phố.
Khi trao đổi với mẹ con về chuyện này, mẹ con có kể lại cho ba câu chuyện mà trước đây đã tạo nhiều dư luận ở một thị trấn ở tiểu bang New York, nhưng nay là chuyện thật bình thường ở nhiều quốc gia: Người ta gắn camera trong nhà trẻ để các bà mẹ ngồi trước máy vi tính trong văn phòng có thể theo dõi các con mình đang làm gì và do đó yên tâm làm việc.
Nhưng cách giải quyết tốt nhất không phải là để các bà mẹ được sống bên cạnh con mình sao? Chúng ta đang tạo một thế giới “hiện đại” có lẽ hơi… quái gở: Người ta đưa trẻ em vào nhà trẻ, bỏ người già
1. Từ thời trung cổ đã hình thành ba loại quyền lực gồm Lập Pháp, Tư Pháp và Hành Pháp, cả ba nhóm này đều thuộc lĩnh vực trị quốc tức dưới quyền năng của chính quyền cai trị cai quản quốc gia hay lãnh thổ. Đến thế kỷ XX báo chí và truyền thông trở thành quan trọng nên được gọi là quyền lực thứ tư. Thế kỷ XXI với sự vươn lên quá mạnh mẽ của internet, các blog, mạng xã hội vượt khỏi tầm khống chế của cả báo chí – truyền thông lẫn tập đoàn trị quốc, khiến cả 4 thế lực này vào giai đoạn đầu của thế kỷ XXI chưa có biện pháp khống chế hữu hiệu, nên trở thành “quyền lực thứ năm”.
Gần đây, trong quyển sách Liquid Surveillance. A conversation của nhà tư tưởng và xã hội học Bauman về cuộc đối thoại với David Lyon, giám đốc trung tâm nghiên cứu về giám sát (Surveillance Studies Centre) có nói về nhu cầu của “quyền lực” như chính khách, nhóm lợi ích, về sự xóa bỏ quyền riêng tư của công dân. Nói cách khác, những gì riêng tư sẽ biến thành công cộng. Do đó, tất cả mọi người đều bị kiểm soát, phân loại, đánh giá, phán xét từ những điều nhỏ nhặt hàng ngày. Trớ trêu là chính chúng ta – kẻ bị kiểm soát – đã cung cấp tất cả các thông tin cá nhân, qua giao tiếp trên mạng xã hội, dùng thẻ tín dụng, mua sắm hay tìm kiếm điều gì trên mạng. Sự giám sát này được xem như quyền lực thứ sáu, nó như con quái vật có nhiều đầu, và hiện nay các định nghĩa đều còn mơ hồ.
Hiện nay cũng có vài nước đã và đang thiết lập một hệ thống khổng lồ để giám sát hành vi của người dân và xếp hạng từng người theo điểm “tín nhiệm xã hội” (social credit) để từ đó nhà nước có chính sách đối xử phù hợp (Cấm bay hoặc cấm đi tàu hỏa. Không có cơ hội tìm việc làm tốt. Bị nêu tên như một công dân xấu. Con em bị cấm học v.v..). Tất nhiên cũng có những hành vi bị trừ điểm như lái xe ẩu, hút thuốc ở nơi cấm, cướp giật hay đăng tin tức giả mạo trên mạng.
172 Tr ò c h u y ệ n v ớ i t h i ê n t h ầ n
vào viện dưỡng lão và nuôi một con chó để làm bạn.
Nhưng chưa hết!
Một ngày nào đó, để kiểm soát, người ta sẽ gắn con “chip” (microchip) vào cơ thể của mọi người.
Thế hệ của ba mẹ có thể sẽ thoát… nhưng con thì chắc không tránh khỏi.
Điều này đã được làm cho thú vật. Cho các tù nhân nguy hiểm. Giới quân sự đã sử dụng cho các tài sản. Và sắp tới sẽ làm như thế cho các con, thế hệ con người – robot sắp tới.
Một con chip computer, nhỏ bằng hạt gạo sẽ được đặt vào cơ thể của trẻ thơ để chính quyền có thể tìm được trẻ khi chúng bị thất lạc hay bị bắt cóc.
Dĩ nhiên, việc tiêm đặt con chip (microchipping) vào cơ thể người dân sẽ bắt đầu với sự tự nguyện, nhưng sau đó sẽ trở thành điều bắt buộc.
Con hãy thử hình dung một thế giới mới mà tiền giấy trở nên lỗi thời, con sẽ không thể mua, bán hay có một chương mục ngân hàng nếu không có một thẻ chứng minh bằng con “chip” do nhà nước cấp cho.
Nếu mình không đồng ý thì làm sao sống sót?
Còn nếu cho phép họ đặt con chip vào cơ thể thì họ sẽ điều khiển cha con mình theo ý của họ. Khi ấy, chúng ta chỉ là một người – robot!
Nhiều công ty ở nước ngoài đã cấy chip vào người để kiểm soát thời gian nhân viên ở đâu và làm gì. Các con chip chứa dữ liệu cá nhân của người sử dụng cùng với chìa khóa để truy cập vào hệ thống và máy tính của công ty. Con người sẽ trở thành người máy và người máy sẽ trở thành phiên bản của con người!
Những chọn lựa đau lòng rồi cũng sẽ xẩy ra.
Và chúng ta có thể làm gì? Khi các tập đoàn kinh tế cấu kết hay lũng đoạn chính quyền để kiểm soát thì cá nhân không còn một đời sống riêng tư nào nữa.
( trích tt TRÒ CHUYỆN VỚI THIÊN THẦN từ trang 167 đến 173 )
Năm tháng nào đã đi qua trong cuộc đời của mỗi con người cũng bằng nhau với từng ấy phút giây quay tròn trên mặt kim đồng hồ, bốn mùa Xuân Hạ Thu Đông rõ rệt.
Mới ngày hôm qua, con đường tôi đi qua mỗi ngày còn sướt mướt những giọt mưa, Sáng hôm nay nắng vàng chói chan trên bờ cây trơ trụi lá…
Sáng nay những nụ hoa trắng tinh tuyền màu trắng tinh khôi từng chùm và hồng thắm đã rộn ràng trên những con đường quen thuộc theo bước chân tôi;
Hoa Dogwood lại về trong nắng ấm rộn ràng khắp lối
Mùa Đông giá sắp qua nắng Xuân tràn khắp nhà Theo ý nghĩa huyền thoại của loài hoa này… khi hoa Dogwood trở về phố phường :” biểu thị cho mùa Phục sinh sắp đến. “
Ôi những cánh hoa lung linh nở rộ, bốn cánh chụm vào nhau rung rinh trong nắng mới như một đàn bướm đáp nhẹ nhàng trên những cành cây trơ trụi.
Nhắc cho mọi người biết rằng mùa Đông giá sắp qua mau… Hoa tan tác từng cánh rơi xuống nhường cho màu xanh mơn mởn của lá non…Cảnh đẹp như trong thần thoại..
Cũng thời khắc nầy trên đất nước tôi, Những rộn ràng của ngày Tết, mùa Xuân cũng đang giã từ, những cánh mai vàng cũng đang từ từ rơi vãi xuống cội nhường chỗ cho chồi non của lá xanh màu. Cứ mỗi lần mùa Xuân trở lại…lòng tôi cứ quay quắt nhớ nhà cho dù đã xa mái nhà xưa gần hơn ba thập kỷ…
Tuổi già sầm sập đến, mỗi lần đưa tiễn một người quen ra đi…Những lần đối diện với “Cuộc sống và sự chết”, từ lúc nào ta chợt bảo mình biết rằng : cần phải dọn dẹp cho mình một con đường đi thanh thản đến cõi bình yên của tâm hồn… Tất cả những chuyện xưa xa lơ xa lắc bỗng hồn nhiên trở về và bỗng dưng ta muốn nhìn lại những nơi chốn cũ, dấu tích xưa.
Bao năm lưu lạc xứ người ta,
Thêm một Xuân sang lại nhớ nhà
Nhớ cánh mai vàng, bông cúc nở
Quê nhà Tết đến rộn ràng vui.
Năm nào cũng vậy, cứ mỗi lần Tết đến những kỷ niệm thật xa xưa, từ những ngày bé dại hay những ngày mới lớn của tuổi trăng tròn hay hơn một chút nữa…Luôn hiện ra trong tâm trí tôi như mới xảy ra hôm qua, hôm kia hay tháng trước, năm trước…nhưng thực tế cũng đã hơn bốn , năm thập kỷ đã qua trong cuộc đời. sự trăn trở khi một mình đối diện với nỗi buồn lòng canh cánh nhớ quê hương da diết.. Biết bao kẻ tha phương đều muốn trở lại chốn xưa, ai cũng muốn trở về nơi chốn cũ, thành phố cũ đã nuôi nấng tôi qua bao năm tuổi thơ, nhìn thấy tôi lớn lên và giã biệt tôi khi tôi đành đoạn ra đi…tôi trở lại thăm Qui nhơn khi xác thân còn nguyên vẹn và hứa sẽ trở về nằm bên quê hương khi nhắm mắt xuôi tay. Và tôi đã trở về với quê tôi, gặp lại những người thân , những bạn bè, những con đường, những góc phố, những cát biển, những thông xanh….tất cả những dấu yêu xưa mà tưởng chừng như tôi sẽ không bao giờ gặp lại, tôi đã nói lời cám ơn tất cả, cám ơn chỗ ngồi bây giờ vẫn còn nguyên vẹn cho tôi ngồi viết lại những hồi ức này trong hạnh phúc và niềm thương cùng hai tiếng “tạ ơn”.
Quãng vắng, tường soi tóc đổi màu
Cuộc đời, quán trọ khó gặp nhau
Chẳng có tương phùng, đà ly biệt
Nhốt ưu tư, giấu nếp cắt buồn đau
**** Cuộc sống đã đi qua với từng ấy những vui buồn, hối hả , những bương ba khổ hận, những bất chợt bâng quơ…vẫn luôn sống lại trong tâm trí tôi vào những lúc trà dư tửu hậu, và sau những cơn đau thể xác thập tử nhất sanh,
Hôm nay bên ly cà phê nóng một mình trong chút không gian trầm mặc và tĩnh lặng của riêng tôi, nó gần gũi và giàn trãi trong tâm trí như một khúc phim quay chậm…triệu chứng của tuổi già đang hiện hữu vì rằng :
” người già hay lui về quá khứ”…
Ai đã từng đối diện với phút từ ly mới biết quí phút giây hội ngộ. Ở đó là quê hương dấu yêu của riêng tôi……
Trở về thành phố cũ đã một thời ghi dấu chân tôi.nơi đã in bao dấu chân tôi. Qui nhơn của tôi đó: Thành phố mà tôi lớn lên với cát khô, gió biển, thành phố có bãi biển chạy dài bao bọc xung quanh, ở đó biển và cát đã nhìn thấy tôi lớn lên qua biết bao hai mùa mưa nắng, thành phố đã cho tôi những ngày đầu tiên biết buồn khi mùa thu đến, thành phố đã có trong tôi những xao động buổi yêu đầu, những mối tình học trò, những mắt liếc môi cười của một thời con gái.Ở đó có ngôi trường Trinh Vương đã nhận mặt ra tôi từ lúc tôi bước chân vào trường trung học và ở đó đã cho tôi nhiều bạn bè dấu yêu xinh đẹp và bây giờ các bạn bè tôi cũng đã là những người con gái tài ba bay xa khắp bầu trời sánh vai cùng nhân loại. Ở đó tôi đã từng có những lần nhận thư tình của các chàng trao thư hò hẹn, những lần đón đưa với nỗi thập thò ngượng nghịu làm duyên, và những vụng dại đầu đời thật ngây thơ vô tội., thương yêu lắm, tôi đã cố sức qua mấy chục giờ bay để trở lại chốn xưa, cũng mong gặp lại một người ” Mà tôi muốn gặp và chỉ để nói lời cám ơn anh”…Nhưng khi gặp lại tất cả không như tôi mộng tưởng…Tôi thầm trách mình bội bạc và vô tâm …lãng quên và từ bỏ cảm xúc khi đối diện người xưa….
Những con đường ngày xưa đếm bước chân nhau, nhiều ngã đến trường…bây giờ đã thay đổi mọi cảnh cũ và khi trở về gặp lại ” cố nhân”…Cảm xúc nào không còn lại một chút nào rung động xôn xao như khi mỗi lần ” hồi tưởng ” …Giây phút trùng phùng trôi tuột theo những kẽ tay rớt xuống bàn chân tôi tê cóng…
Tôi trở về ” chỗ của mình” trong nỗi bàng hoàng và tâm tư luôn trĩu nặng một niềm riêng không rõ nét…
+++Còn một tuần nữa là đến ngày lễ Phục Sinh, một ngày lễ lớn trong năm nơi xứ người…
Bên ngoài cánh cửa đã xôn xao những bông hoa trắng tinh tuyền và màu hồng thắm của những cánh hoa báo hiệu cho mùa Phục Sinh….màu hồng thắm của những bông hoa bốn cánh chụm vào nhau hệt những cánh bướm hồng nơi đất lạ …
Tôi mỉm cười xua đi những vấn vương xưa l…Chân bước ra vườn bên những bông hoa còn tắm chút hơi sương sớm
Dường như trong cuộc đời của không ít người, hiếm khi có được khoảng thời gian yên tĩnh kéo dài, dẫu chỉ vài tháng, thậm chí vài tuần chẳng hạn. Hẳn nhiên, khái niệm ” yên tĩnh ” là để chỉ một trạng thái bình an của tâm thức ở cấp độ cao hơn những diễn biến tâm lý bình thừong hằng ngày nhưng cũng rõ ràng, chưa phải đã vươn tới tầng nấc sâu xa trong khái niệm về sự tịch tĩnh , hiểu như một kết quả trong quá trình tu tập. Lan man như thế, để nói rằng, thoi gian sống của đa số người trong chúng ta thường bị tiêu phí đi khá vô ích , và cũng để nói rằng dường như tôi đã may mắn thọ nhận được niềm hạnh phúc ấy trong những ngày mùa đông năm vừa qua, dưới mái chùa Quán Thế Am, bên ngọn Kim Sơn thuộc khu vực Non Nước ( Đà Nẵng ). Trong đời, có nhiều điều đã quên đi, có những khuôn mặt lờ mờ hiện lên trong bóng tối của ký ức, có những kỷ niệm cay đắng hay ngọt ngào lướt qua trong ánh chớp của chiếc đèn kéo quân hoài niệm; nhưng hơi thở tàn đông trên rặng cây nắng chiều trước sân chùa, vầng trăng sáng ấm bên thềm núi, những trận gió đẫm mùi vị biển khơi giận dữ rung mình trên mái tôn những đêm mùa đông Trung bộ. . ., tôi biết, sẽ còn đẫm nét cho đến dài lâu, nếu như không muốn nói rằng mãi mãi, trong tôi.
Hạnh, vợ một người bạn và xem tôi như anh trai chở tôi đến chùa, hôm sau mang đến cho tôi bồ đoàn, tọa cụ và vài thứ cần dùng hằng ngày. Chưa hề quen biết ai ở ngôi chùa này, tôi đến và đã được sự đồng ý của vị tu sĩ trụ trì cho phép lưu trú hai tháng để cầu nguyện cho cha tôi , vừa mới qua đời. Như một người khách được Lòng Thương Yêu chào đón , tôi được nhận như là một người quen biết từ lâu. Tôi được tự do sắp xếp giờ giấc và công việc của mình. Suốt trong thời gian gần hai tháng ở đây, chỉ có mỗi một lần tôi cùng tham gia việc dọn dẹp phòng lụt, sau khi đến chùa mấy hôm. Đêm ấy nước lớn nhanh, dâng lên quá bậc thềm trước sân chùa. Cùng với các thầy và các chú, chúng tôi chuyển những chậu hoa kiểng và cây giống len vị trí cao hơn, đên một giờ khuya. Lại thêm một lần hiểu cái tình cảm giữa những người mới gặp nhau lần đầu nhưng dường như đã quen thân từ lâu, cái tình cảm vừa tự nhiên vừa sâu xa mà với những người đã biết nhau có khi cả vài mươi năm, vẫn không có ” điểm chung ” nào cả !
Những ngày mùa đông Kim sơn, tôi có được sự yên tĩnh để nhìn lại đời mình. Bao nhiêu năm nổi trôi theo nợ áo cơm, tôi đã đánh mất nhiều thứ. Tâm hồn bị vẩn đục dần đi, dù tôi vẫn thường xuyên chống chọi sự mài giũa vô danh của những hệ lụy đời thường. Lòng Yêu trước cuộc đời có lúc tưởng như khô cạn trước bao nhẫn tâm vẫn ngày ngày bày ra trước mắt. Trong ánh sáng héo hắt của hồi ức, những khuôn mặt bạn bè và người thân hiện về, gần và xa trong nỗi ngậm ngùi của sự đành lòng trước nỗi chia ly. Cả những người một thời từng sẻ chia bao say mê hay những người tôi dã gửi gắm thương yêu, giờ đã bước đi trên những đường khác mà tiếng gọi thầm của trái tim tôi không đủ sức kêu gọi quay về. Những giấc mơ thời trẻ tuổi đầy ảo vọng nhưng tràn trề quyến rũ đã tan biến. Những giấc mơ khác xuất hiện, dẫn tôi đi xa dần cõi quê chung mà những năm về sau này, tôi càng thấm thía hơn khi nhớ lại lời của =ức Trần Thái Tông : Vĩnh vi lãng đãng phong trần khách / Nhật viễn gia hương vạn lý trình ( Khoá hư lục ). Và tôi tự dặn lòng, có lẽ công việc quan trọng nhất từ đây cho đến cuối đời, là phải thường xuyên cố gắng để trở lại, để hoà nhập từng bước sâu hơn vào cái không – thời – gian ấy. Cầu xin Đức Quán Thế Am từ bi gia hộ cho kẻ vẫn còn tràn đầy phiền não tội lỗi này.
Những ngày mùa đông Kim sơn, hồi ức chiến tranh trở lại, vừa mất hút dần đi vừa sắc nét hơn, như sự sinh nở của kỷ niệm. Đôi mắt người đồng đội trước khi khép lại vĩnh viễn van còn in bóng màu hoa lim vàng trên cao, nơi một cánh rừng Trường sơn khuất lối. Những mảnh áo quần sậm màu máu bầm đen của những nữ du kích vô danh vương vãi trong những gốc tầm vông trên vùng đất khét bom đạn Củ Chi. Những đêm mùa rét của đại ngàn Trị Thiên, nằm dưới bóng rừng thâm u, hoài công tìm giọt sao rơi qua kẽ lá. . . Tấ`t cả đớn đau và rực rỡ của những năm tháng gian khó ấy, giờ đây hiện lên đẫm nét. Ký ức không hề đào thoát và cũng chẳng là rào chắn, cứ bồi đắp dày lên mãi, cho tôi hiểu rằng, tôi không thể hủy diệt nó cho niềm an vui của riêng tôi.
Những ngày mùa đông Kim sơn, tôi thường hướng về cha tôi và những anh chị tôi đã không còn trên cõi này. Tôi biết rằng họ vẫn còn ở đâu đó và tâm thức họ vẫn hướng đến một cõi khác tốt đẹp hơn, trong vận động của một dòng sống không ngừng nghỉ. Tôi có thể làm gì đây cho họ, ngoài chút nỗ lực nhỏ nhoi trong mong cầu đem đến sự vượt thoát cho những người thân yêu của mình. Nhưng tôi hiểu rằng, cố gắng của tôi chỉ là chút tha lực yếu ớt, rằng Lòng Yêu Thương của tôi chưa đủ rộng để có thể tạo nên một chuyển dổi nào đó trong cõi u huyền kia.
Những ngày mùa đông Kim sơn, tôi có dịp để cảm nhận máu thịt hơn về cái mà tôi gọi là Niềm Yêu Rộng. Từ những tu sĩ gặp hằng ngày, từ sự chơn phác của những tiểu những điệu tuổi còn nhỏ hơn người con út của tôi. Và từ một người bạn mà tôi quen biết chưa lâu nhưng lạ thay, đã thân thiết như từng là tri kỷ. Nơi người bạn ấy, tôi học được sự dịu dàng của trái tim người và Tình Thương Rộng Lớn, vượt qua những xét đoán dung tục của thói thường. Những năm gần dây, tôi hướng sinh hoạt tinh thần của mình theo một hướng khác, rời bỏ dần những tiếng động của đời sống thường nhật. Nhưng đồng thời với việc quay tìm tiếng nói bên trong, tôi cũng buồn rầu nhận ra đấy là một hành trình gian khó ngàn lần mà dường như trên con dường ngui ngút ấy, tôi đã không còn đủ sức lực và thời gian để bước đi, bởi những sức nặng ám ảnh vẫn đè lên trái tim mình yếu ot. Bạn đã đến và nâng tôi dậy. Tấm lòng bạn đã chứa đựng tôi và dẫn tôi đi tiếp trên cung đường mới. Cho phép tôi gọi bạn là ngôi – nhà – của – những – đám – mây – tôi, đang buồn bã lang thang trong cuộc truy tìm câu trả lời cuối cùng. Nhiều đêm, người bạn tôi hiện lên trong giấc mơ với đôi mắt màu nâu sáng êm dịu, trong bóng mây trắng bồng bềnh đang chậm rãi dâng lên bầu trời xanh cao. Mây trắng, trong biểu tượng Phật giáo, là hình ảnh của giải thoát. Tôi không biết mình sẽ trôi về đâu trong mười phương vô tận ấy nhưng dường như tôi đã mơ hồ nghe được tiếng vọng của lời đáp tối hậu. Nhiều năm trước, trong một bài thơ dài viết từ một người bạn khác, tôi cũng đã nghe những âm vang ấy. Khi đó, cảm thức thi ca chiếm phần lớn trong trạng thái tâm thức ấy. Nhưng lần này thì rõ hơn, có cảm giác dường như tôi chạm được vào sự yên tĩnh kia. Lòng tôi có chút an ủi, vì chân thực hiểu rằng, mình cũng chưa đến nổi chôn chân một chỗ trong khi thời gian vật lý của xác thân này vẫn không ngừng tiến về huyệt mộ đã chờ sẵn phía trước. Và trong tôi thầm lặng dâng lên lòng biết ơn sâu xa gửi về bạn, để thêm một lần nữa hiểu rằng, chỉ với Lòng Yêu rộng lớn, con người mới có thể vượt qua sự chi phối của những cái Không Thường,
Những ngày mùa đông Kim sơn, tôi có dịp quay lại một tứ thơ đã viết cách nay mười mấy năm. Trong bài thơ ấy, ở một đọan trước, tôi cho rằng ở tuổi năm mươi, cuộc đời đẹp hơn và buồn hơn. Trong phần sau, sự thật được hóan vị đảo ngược : cuộc đời buồn hơn và cũng đẹp hơn. Tiến trình nhận thức về ý nghĩa cuộc sống lấy bệ phóng từ chỗ nhận ra sự bất định và mong manh của vạn hữu nhưng không dừng lại trong sự bế tắt của chủ nghĩa hư vô mà sự thức tỉnh đầu tiên ấy chỉ có ý nghĩa khi nó tiếp tục dẫn con người bước đi tiếp trong cuộc tồn sinh, không ohải để nói lời chia biệt với cuộc sống này mà ngược lại, quay tìm những giá trị lâu bền vốn vẫn tồn tại giữa đời này. Đến đây, tôi lại chợt nhớ câu nói của một nhà văn nước ngòai mà tôi đã đọc gần bốn mưới năm trước nhưng ngày ấy, ở độ tuổi thiếu niên, làm sao tôi co thể hiểu một cách trọn vẹn: “Dù bị đau đớn quằn quại, tôi vẫn tha tha thiết yêu thương trần gian điên dại này”. Giờ đây, tôi chia sẻ sâu xa hơn câu nói ấy và nếu được phép “triển khai” ý nghĩa, tôi sẽ thêm vào cái ý tưởng rằng, cuộc đời “buồn hơn và cũng đẹp hơn” vừa nói ở trên. Đẹp hơn, vì dù trái tim người có bị những ma chiết vò xé đớm đau thì nó đã được bảo bọc bằng Niềm Yêu Rộng. Như thế, cuộc đời lại hiện ra trước mắt con người trong một bình diện trí tuệ hơn, khi nó phát lộ cho chúng ta hiểu ngộ rằng, cái khái niệm ( đành phải dùng từ khái niệm này vậy ) THƯỜNG và VÔ THƯỜNG không gì khác hơn là TÂM SOI CHIẾU của con người trước vạn hữu. Cũng như thế, Hạnh Phúc chính là Khổ Đau và ngược lại. Từ bệ phóng thứ hai này ( tạm gọi như thế ), thêm một cái mốc – kêu – gọi nữa xuất hiện : ấy là cái mà kinh sách gọi là “KHÔNG DÍNH MẮC “. Tôi xin dừng lại ở đây, vì không dám rơi vào chỗ “phiếm bàn” những gì mà mình chưa trải nghiệm. Và thầm dặn lòng hãy thường xuyên nhớ đến lời chỉ dạy của bậc đạo sư vĩ đại : Đứng lại thì chìm xuống, bước tới thì dễ lầm lạc, chỉ có vượt qua, vượt qua không ngừng. Gió không ngừng thổi qua ngọn Kim sơn. Gió vẫn không ngừng thổi qua mọi niềm thịnh suy, hưng phế. Phải chăng, gió là sự vượt qua ? Để đến chốn nào. Đến với Lòng Yêu Thương ? Đến với cuộc đời này ? Đến chỗ của cái CÓ và cái KHÔNG ?, trong một hòa điệu vắng bóng mà có thực .
Để dọn mình cho sự yên tĩnh, tôi đã cho phép mình không đọc, không viết gì trong suốt thời gian ngụ ở Quán Thế Am tự. Vậy mà hôm 25/11/2004, một ngày mưa bão gào thét, đứng nhìn lá cây bay rào rạt, nhìn tượng Quán Thế Am bằng sa thạch đứng trầm mặc dưới trời u ám, tôi viết theo lối tẩu bút mấy bài đỏan cú. Sao có chép tay và gửi vào tòa sọan báo Giác Ngộ . Bên lề sổ tay chép bài thơ, không hiểu sao tôi lại mù mờ ghi thêm dòng chữ :” Loại này khó in báo Giác Ngộ; nếu in, phải chăng có cơ duyên quay lại với Ngũ Hành sơn ?”. khoảng nửa tháng sau, anh Miên Long vào tìm tôi và hỏi, anh có thơ in trên GN phải không? Ay là do anh ML “lọai suy” mà nói thế. Bởi vì cái tên Nguyễn Thiên Trung ghi trên bài thơ, giờ đây chỉ còn vài người làm công tác nghiên cứu văn học tại các đô thị miền Nam trước năm 1975 và dăm người bạn biết mà thôi. Sau đó thầy Sĩ đưa cho tôi xem tờ báo ngày 9/12/2004, có in hai bài thơ ngắn ấy.. Tôi không nghĩ là lời ghi bất chợt trong sổ tay là điều “vận” vào bản thân, bởi tôi vẫn chưa biết có dịp nào quay lại ngôi chùa đã để lại ấn tượng tốt đẹp rong tôi hay không ? Tôi vẫn còn “lênh đênh” biết bao : tôi vẫn chưa biết mình sẽ như thế nào, sẽ làm gì, đôi khi, chỉ trong một khoảng thời gian ngắn ngủi ! Nhưng tôi lại ngoan cố tự an ủi rằng, có quay lại ngôi chùa này hay không, không phải là chuyện của một sự chuyển dịch cơ học bình thường. Bởi tôi hiểu rằng, dù xa xôi đến mấy, có một lúc nào đó, những gì tôi đã thọ nhận trong mùa đông Kim sơn sẽ hiện ra trong tôi như một cơ thể sống, không cần biết đến những giới hạn của thời gian hay sự ngăn cách của không gian. Bởi vì những rào cản này là không có thực, như câu thơ tôi đã viết trong ngày mưa bão vừa nói ở đọan trên : Bão đông quét vào Nam bộ / Nước giội vách Ngũ hành sơn. Mười sáu năm trước, trong một buổi chiều về lại cái thịc xã buồn thiu của những năm tháng thiếu thời, nhớ đến một người bạn gái thân mến, tôi rơi vào ước muốn vượt thóat khỏi những trói buộc dường như mỗi ngày mỗi nhấn chìm tôi, đồng thời lại hiểu rằng, mình chỉ có thể tìm thấy chút an ủi khi nhận ra tất cả sức mạnh của những rào cản : Muốn sống bên ngoài các giới hạn/ mà thời gian giăng khắp mọi miền / Bước đi giữa một hoàng hôn gió / Tiếng ghế khua bên nhánh tay mềm .” Mười sáu năm chỉ để đi được một bước ngắn ngủi như thế, cho tôi hiểu rằng, mấy mươi năm sống trên đời chỉ là một khoảnh khắc trong dòng sống miên viễn. Và thêm điều này nữa, con người vẫn còn cất lên tiếng kêu cứu không biết đến bao giờ mới chấm dứt. Nhưng đồng thời tôi lại tin rằng, lẩn trong tiếng kêu cứu nạn ấy, vẫn luôn luôn âm vang tiếng trả lời đâu đó trong hư không, trong chính từ đáy sâu lòng người, miễn là con người còn biết thức tỉnh, còn biết cất lên tiếng kêu mong muốn vượt ra khỏi cái khổ não vốn ẩn sâu trong bao kiếp đời trôi giạt. Tiếng trả lời ấy, chính là tiếng Quán Am dịu dàng mà tôi đã may mắn thêm một lần thọ nhận trong những ngày mùa đông Kim sơn.
Với riêng mình, cho tôi gọi những ngày tháng ấy và nơi ấy là, nơi không có thời gian.
Và tôi tự dặn lòng, có lẽ công việc quan trọng nhất của tôi từ đây cho đến cuối đời, là phải thường xuyên cố gắng để trở lại, để hòa nhập từng bước sâu hơn vào cái không – thời – gian ấy. Cầu xin Đức Quán Thế Am từ bi gia hộ cho kẻ vẫn còn tràn đầy phiền não tội lỗi này.
1. Một lần, bạn bè hai thứ tóc có dịp ngồi với nhau, chuyện lan man quay về ngày thơ ấu, trong đó chén đậu hũ và cục đường tán một thời là nỗi thèm thuồng của tuổi thơ, tuổi mới lớn, cơ thể cần chất ngọt và thường trực nỗi thèm ngọt.
Cái thời, cục đường tán là món quà quê nghèo chờ mẹ đi chợ về, lục giỏ, thấy có gói đường, mở ra, nhón một cục nhưng chỉ dám bẻ một góc bỏ vô miệng. Mẹ mua về với nhiều mục đích chứ đâu phải để… phung phí “ăn sống”. Có bạn kể, thức khuya học bài thèm ngọt, xuống bếp mở chạn lấy cục đường tán không dám cắn vì sợ ngoại biết mà chỉ… mút một chút cho qua cơn buồn ngủ. Mỗi đêm như thế, cục đường tiêu tán dần dần, tất nhiên ngoại biết nhưng chẳng bao giờ nói ra. Cục đường tán hồi đó dạng như hột xoài nhỏ, có hai màu đậm và nhạt hơn chút ngoài nhiệm vụ làm nguyên liệu kho cá, thắng màu, nấu chè… còn là cục kẹo của trẻ con.
Trong giỏ của mẹ, hôm còn có cái bánh tráng nướng. Lại thêm một món quà quê đặc biệt mà phải chờ thắp nhang ông Địa xong mới được ăn. Trước đó, trong nhà có ai làm mất món gì như: chìa khóa, những thứ vặt vãnh tìm mãi không ra, thế là mẹ cầu cứu ông Địa. Hay làm sao, món đồ tìm thấy được và cái bánh tráng kèm tán đường là món quà “trả ơn”. Đừng nói chuyện tâm linh nghe to tát, chỉ là một “luật chơi” bất thành văn, vui vui thôi mà!
Từ tán đường, câu chuyện chuyển sang chén đậu hũ, món ăn vặt giấc xế. Thật khó quên từ tiếng rao cho đến cảm xúc khi bưng chén đậu trên tay và hít hà mùi gừng trong nước đường, mùi đậu non, thơm nhẹ nhàng, ấm áp.
Một đầu gánh là cái khạp sành đựng đậu hũ, được bao một lớp vải dày, đặt trong cái giỏ tre; ngoài nắp đậy, còn một lớp vải cho mục đích giữ nóng. Một đầu gánh là cái “kệ gỗ”, bên trên úp chén, ngăn giữa có xoong đường, dưới cùng là thau nước và các thứ linh tinh khác… Theo thời gian, gánh đậu hũ nhẹ dần, khạp sành được thay bằng bình nhựa giữ ấm, đầu kia là cái rổ, thau nước, bên trên có cái mâm…
Trên đời này, thứ gì tượng trưng cho sống chậm chỉ có thể là ăn đậu hũ. Vừa thong thả mà lại thanh cảnh, chậm rãi từ người bán cho đến khách ăn.
Thả đòn gánh xuống đất, bà bán hàng không vội, lấy cái nón trên đầu xuống quạt vài cái cho mát, không chỉ thói quen mà còn là “để thở” chút xíu mới bắt tay múc chén đậu cho khách. Giở cái nắp, bà cũng chưa múc đậu nếu thấy có lớp nước phía trên. Lấy cái chén, bà gạt nước cho vào chén. Nước này sẽ bỏ đi, nhưng có thể ai đó thích dùng. Nước trong, không vị nhưng dậy mùi thơm của đậu non, lá dứa…
Vài ba gạt đậu hũ là đầy chén, cho dù sẽ múc tiếp chén nữa vì có nhiều khách đang chờ, thế nhưng quen tay bà bán hàng phủ tấm vải lại. Một muỗng đường thắng, màu vàng sậm, trong, huyền phù những sợi gừng giã nhỏ thành một chén đậu hũ thơm nồng. Sống chậm là đây, không phải vì đậu nóng mà còn bởi nó mỏng mảnh, thanh tao, “cảnh vẻ” quá, khiến cho khách phải nhẹ nhàng, chậm rãi tận hưởng cho bằng hết vị ngon.
2. Hồi mới vào Sài Gòn, ăn chén đậu hũ, có nước cốt dừa và hỗn hợp nước đường có gừng, lợn cợn những hạt bột lọc, tôi không quen, thấy nó nhàn nhạt, beo béo không như chén đậu hũ quê mùa ngày còn bé.
Buổi sáng, đi bộ ra công viên Gia Định, lúc quay về, tôi thường ngần ngừ, bước đi hay dừng lại bên xe đậu hũ, kéo cái ghế, ngồi chờ chén đậu hũ đưa đến tận tay. Nếu không thích cốt dừa và bột lọc, tôi có thể yêu cầu bà hàng gạn cho tôi phần nước đường với gừng thôi, nhưng cái ngần ngừ còn bởi, thứ nhất, ngày nào cũng ăn một chén đậu hũ có đường chưa chắc đã tốt với tuổi của tôi. Mà không đường hay ít đường thì còn gì hương vị chén đậu hũ!
Thứ nữa, tôi cảm giác nước đường có bột lọc đã khiến giảm đi ít nhiều vị ngon và không thanh như nước đường chỉ có gừng. Nhưng, tôi đâu còn chọn lựa nào khác khi bà bán hàng nói: “Ở đây khách thích ăn kiểu vậy, chén đậu hũ quê người ta chê”. Một người khách tiếp lời: “Đậu hũ có nước dừa, bột lọc mới ngon”. Đất lề, quê thói. Tôi không thể phản biện được gì khi cái gu nhà quê của tôi hoàn toàn không phù hợp với người thành phố.
Cũng như, đậu hũ mang vô thành phố không còn gánh mà bày hết trên chiếc xe đẩy hai tầng. Khạp đậu hũ thay bằng cái xoong nhôm lớn, may ra chút xưa còn lại là mớ chén sành, kiểu cũ.
Tôi kêu một chén đậu hũ có đầy đủ “lệ bộ” nước dừa và đường vừa có gừng, có cả bột lọc. Vị béo của nước dừa, “ăn hiếp” vị béo và lấy luôn mùi thơm của đậu non. Những hạt bột lọc nhỏ dai dai, sựt sựt lấn át hết trạng thái mềm, tan nhanh của đậu hũ khiến tôi càng nhớ chén đậu hũ ngày xưa.
Có lần bà bán hàng nói: “Làm bột lọc rất mất công, nhưng không có thì khách lại hỏi. Ráng chìu khách mà nuôi con. Mười năm xa quê, xe đậu hũ đưa lần lượt ba con vào đại học, ra trường. Giờ không còn nuôi ai nữa thì mình tích lũy”.
Một ông khách vui tính hỏi cắc cớ: “Đi xa vầy bỏ ổng cho ai?”. Bà bán hàng cười lỏn lẻn: “Vợ chồng già rồi mà!”.
Tôi đứng lên, trả tiền chén đậu hũ năm ngàn đồng rồi bước đi. Bà bán hàng vói theo, mai ra ăn nữa, cô nghe. Giọng miền Trung lạc lõng giữa phố người. Tôi không biết khi bán chén đậu hũ chìu khách như vậy, chén đậu hũ nhớ thương ngày xưa của bà còn hay mất theo năm tháng dài mưu sinh xa xứ!
Hai mẹ con Nhi lầm lũi co ro trong cái lạnh se da của gió đông vào mỗi sáng tinh mơ, khi mọi người còn yên giấc, sáng nào cũng vậy cứ đúng bốn giờ sáng là hai mẹ con rời nhà đi về hướng chợ lớn, ở đó có sạp hàng của mẹ, nguồn sống hàng ngày của mấy mẹ con, cho dù mưa bão giá rét tới cỡ nào bà Năm cũng không hề bỏ bữa chợ
Thỉnh thoảng vài con chó ngái ngủ trong các nhà dọc theo con đường hai mẹ con đi qua đi qua chạy ra sủa vang, hậm hực …rồi khi bước chân hai mẹ con đi xa …chúng lại chui vào nhà trốn mất.
Con đường đến chợ khoảng hai cây số nhưng để cho quãng đường ngắn lại, theo thói quen mỗi ngày …bà Năm luôn kể cho con gái nghe bao mẫu chuyện về cuộc đời bà, những chuyện xa lơ xa lắc đã xảy ra trong cuộc đời gian khổ đã qua, những người thân quen hay cả chuyện hàng xóm…có những câu chuyện mà bà Năm kể đi kể lại nhiều lần mà Nhi vẫn thích nghe, và những bước chân như không còn tê cóng vì gió lạnh , con đường trước mặt không còn dài ra dưới chân.
Đến chợ, hai mẹ con khiêng những thùng hàng gởi trong những lô hàng trong khuôn viên chợ, những lô hàng có cửa sắt kéo, mỗi chiểu khi tan buổi chợ hai mẹ con lại thu vén hàng hóa vào trong những chiếc thùng tôn và đem gởi lại, tiếp nối ngày qua ngày.
Sau khi bày biện đâu đó giúp mẹ và chuẩn bị rời chợ để đến lớp, bà Năm đã chuẩn bị cho con gái bữa ăn sáng mỗi ngày, có khi là tô bún cá nóng hổi, có khi là tô cháo lòng hay đĩa bánh ướt còn bốc khói.
Hôm nay trước mặt hàng của mẹ có người chạy chợ dọn một gian hàng bán những con heo đất và những tượng thờ cúng đúc bằng đất nung sơn đủ màu chói lọi.
Nhi mãi đứng nhìn một gian hàng bán những con heo đất sơn xanh đỏ rất ư là đẹp mắt, những ông thần tài bé xinh , những ông địa bụng bự được sơn vàng sơn đỏ, những bạn hàng chen vào lựa chọn vì thỉnh thoảng gia đình này tận miền Nam đem hàng hóa ra bán vài ngày ở đây rồi lại chạy chợ khác, có khi hàng năm họ chỉ đến đây một vài lần.
Mãi mê nhìn ngắm mấy con heo đất sơn đủ màu xanh đỏ, hai cái má núng nính, hai con mắt được vẽ những sợi mi dài và cái nơ trên cổ trông điệu đàng làm sao.
_Gần tới giờ vào học, con ăn mau lên kẻo trễ
_Mấy con heo đất đẹp quá, sao họ có thể làm đẹp như vậy?
_Con thích lắm sao? nhưng con heo đất là để dành tiền, con có muốn để dành tiền để sau mùa thi đi Huế hay SaiGon thi đại học không ?
_ Mẹ cũng nghĩ như con sao?
_Mẹ cũng đang lo không biết đào đâu ra tiền cho con đi thi các nơi khác khi con thi đậu.
_Thôi cứ tới đâu hay tới đó mẹ ạ, lo xa quá mệt lắm.
Trện đường đến lớp Nhi vẫn nghĩ mãi về con heo đất mũm mĩm với chiếc nơ bé xinh trên cổ…ôi sao mà nó xinh thế.
***
Ngồi trong lớp mà tâm trí Nhi cứ nghĩ mãi về con heo đất và những đồng tiền bé mọn mỗi ngày Nhi sẽ xin mẹ cho vô bụng nó mỗi ngày…Rồi sau mùa thi năm tới Nhi sẽ đập ra …Một món tiền lộ phí cho Nhi lên đường ứng thi vào trường đại học…
Trên đường từ trường đến chỗ mẹ, mấy lần suýt đâm vào những người xung quanh vì Nhi đi quá vội.
vừa đến trước gian hàng mẹ mà không còn nhìn thấy những món đồ xanh đỏ của người bán heo đất…
Lòng Nhi như chùng xuống…bà Năm nhìn con thương cảm .
_Mẹ đã mua cho con một con heo đất đẹp nhất kia rồi, màu đỏ con có thích không?
_ Cám ơn mẹ, màu nào con cũng thích.
_Từ nay mỗi buổi chiều khi ra dọn hàng con lấy chút tiền bỏ vào đó, để dành làm lộ phí cho con đi thi.
một lần bỏ ra một số tiền lớn mẹ chạy không ra.
_ Dạ, con biết rồi.
Tay mân mê hai chiếc má phinh phính của chú heo đỏ với chiếc nơ trắng xinh vẽ đơn sơ ở cồ và chiếc lỗ hình chữ nhật trên lưng mới xinh xắn làm sao…để mở hàng Nhi lựa một đồng bạc giấy còn mới , xếp vuông vức cho vào cái rãnh chữ nhật trên lưng của nàng heo con, Nhi thấy sung sướng lạ kỳ với bao niềm vui nhân rộng.
Rồi từng ngày …trước khi thu dọn hàng giúp mẹ Nhi lại cẩn thận xếp một đồng bạc thật khéo léo bỏ vào, nuôi cho heo chóng lớn nhưng cũng tùy buổi chợ, hôm nào nghe mẹ than là buổi chợ ế hay một ngày mưa dầm…ngày ấy coi như con heo nhịn đói chờ đến hôm sau.
Thường mỗi buổi sáng trước khi bước chân ra khỏi nhà , bà Năm dặn con phải đi sau, bà đi trước một quãng…
Hễ hôm nào gặp người đàn ông quét đường đi ngược chiều với bà là coi như một ngày tốt đẹp, mua may bán đắt.
Nhưng cũng có bữa gặp người đàn bà đi ngược lại với hai mẹ con …lòng bà Năm buồn lắm vì cho rằng hôm ấy sẽ không đắt hàng…
Ngày ấy Nhi cũng không tin về những điều này nhưng thấy mẹ tin tưởng như vậy nên cũng tin theo cho mẹ vui, nhưng vẫn không tin là gặp đàn bà, con gái là “Xui xẻo”.
Trong lúc đang chưng dọn hàng hóa mà có người trả mua thì giá nào cũng bán, nhiều khi chỉ huề vốn hay lời chút xíu cũng bán luôn….cốt là mở hàng cho mau mắn là cả ngày ấy sẽ đắt hàng và ngược lại.
Trong suốt những tháng năm đi bên mẹ Nhi đã được mẹ kể cho bao nhiêu câu chuyện, những thế thái nhân tình cũng có, những buồn vui trong cuộc đời mẹ đã đi qua, nhưng không mấy khi có chuyện gì vui, mà sao chỉ là những tai ương, đói nghèo cơ cực…Thỉnh thoảng Nhi phải nhắc mẹ.
_Mẹ ơi chuyện ấy buồn lắm và con đã nghe rồi.
_ Mẹ ơi, sao số mẹ cực khổ quá, không biết sau này đời con có cực như mẹ không ?
_Mẹ mà cực gì đâu con, có nhiều người còn khổ hơn mình nữa đó con, họ còn không có nhà ở, không con cái, không nơi nương tựa, không được học hành, mẹ con mình là được rồi đó con.các con là một gia tài lớn của mẹ.
_Dạ, con biết rồi, mai mốt con thi đậu…làm có nhiều tiền không cho mẹ đi buôn bán khổ cực nữa.
_Ừ , ráng học giỏi , sau này làm bàn giấy như người ta cho sung sướng tấm thân.
Trong tâm tư mộc mạc của mẹ Nhi ngày ấy là chỉ đi làm bàn giấy, tức là làm văn phòng là sung sướng no đủ, không chạy chợ , buôn bán ế ẩm là sung sướng hơn người và hy vọng sau này con của bà cũng được như vậy.
Nhưng thực tế chỉ vì vốn liếng ít ỏi nên bà Năm chỉ bán những món rẻ tiền, phục vụ cho những người nghèo nên không kiếm được những món tiền hời, nhưng nếu có nhiều vốn và buôn bán những thứ có giá trị hơn thì sẽ thu hoạch khá hơn…gánh hàng hóa thì bé xíu lại phải lo cơm gạo cho mấy đứa con ăn học, làm sao mà khá nổi với thời buổi khó khăn bấy giờ.
Nhiều lần kiểm lại số hàng hóa ít ỏi của mẹ mà sổ nợ của bạn hàng gần hết Nhi cứ thót ruột buồn lo nhưng không làm sao giúp mẹ chỉ biết ráng học và giúp mẹ trong mọi công việc.
***
Những ngày gần giáp Tết…Hai mẹ con lại ráng dậy sớm hơn để chuẩn bị bán Tết và kiếm thêm thu nhập chi tiêu trong dịp Tết…thời gian này bà Năm cho thêm những đồng tiền khá hơn cho con bỏ vào con heo để chuẩn bị cho mù hè năm tới…mỗi ngày Nhi lắc thử thấy đã nặng thêm với niềm vui …Ôi, đồng tiền góp nhặt bằng công sức của hai mẹ con.
_Chiều nay sau khi cúng tất niên xong con kiểm lại hàng còn lại cho gọn ghẽ để đem gởi nghen con.
Bao nhiêu tiền bán được mẹ mua lại số hàng tồn với giá rẻ để sang năm có bán.
_Dạ, mình nghỉ mấy ngày hở mẹ?
_Năm nào cũng tới mùng sáu là mẹ khai hàng
_Vậy con đem con heo đất của con về nhà nghen mẹ, nay nó cũng mập hung rồi.
_ Hay đem về kiểm coi được bao nhiêu rồi đổi tiền chẵn bỏ vào có chỗ bỏ tiền lẻ tiếp.
_Dạ con cũng nghĩ vậy, con cũng muốn biết hơn một năm ny con để dành được bao nhiêu?
Đêm giao thừa năm ấy Nhi đã đập con heo đất…
Những đồng bạc giấy còn mới được xếp gọn gàng chen chúc nhau trong bụng con heo đất, được mấy chị em Nhi trang trọng xếp lại và vuốt cho thẳng nếp và phân theo từng loại, đếm tới đếm lui qua tận đến giao thừa, đếm tiền mãi sang mồng một .
Không năm nào mà mấy mẹ con đón giao thừa vui nhộn như năm ấy chỉ vì những đồng tiền nhỏ nhoi góp nhặt hơn một năm với một hoài bão thật to lớn và một niềm hy vọng vô biên.
Niềm vui được nhân rộng hơn khi mấy chị em nhận những đồng tiền mừng tuổi của mẹ, tuy ít ỏi nhưng cũng được Nhi xếp vào chung với số tiền trong con heo mà Nhi đang có được…cả một gia tài mà chưa bao giờ Nhi nhìn thấy từ lúc lớn khôn…với số tiền này sẽ giúp Nhi có phương tiện ra Huế thi vào trường đại Học, vào Sài gòn ghi danh vào một trường nào mà Nhi sẽ chọn…Hay đi Đà Lạt học…V.V…và V…V…
Chỉ một chút tiền bé mọn mà Nhi đã dệt cho mình biết bao mộng đẹp trong mùa Xuân năm ấy…
Ba ngày Tết trôi nhanh …niềm vui và nỗi háo hức , chờ mấy hôm mẹ đi bán lại sẽ mua cho Nhi con heo khác và số tiền này sẽ đổi thành những đồng tiền lớn hơn hay mở một trương mục ở ngân hàng với tên trương chủ là mình….
Nhi bềnh bồng trong hạnh phúc với những mộng đẹp và nụ cười trong giấc ngủ .
Rạng sáng mồng năm….Mọi người chuẩn bị đi dự lễ mồng Năm ở Phú Phong…
Tiếng gõ cửa nhà ai hay nhà Nhi không rõ…Những tiếng gọi dập dồn…thúc hối
_Chị Năm ơi, dậy mau, chợ cháy hết rồi.
_Cháy ở đâu???
_Cháy đâu từ lúc nửa đêm, chỗ mình không còn gì nữa cả
_Không biết chỗ mình gởi hàng có sao không ?
_Tất cả chỉ còn lại một đống tro tàn, mau chạy xuống coi.
_Trời ơi, tai ương đổ xuống nữa rồi
Mấy mẹ con Nhi vừa chạy về hướng chợ, vừa khóc tỉ tê…Bao nhiêu hàng hóa gởi ở chợ là cả một gia tài bé mọn của gia đình, sau khi bán Tết, Mẹ Nhi đã mua thêm một số hàng hóa của những người bạn hàng chở từ Saigon ra chậm nên bán rẻ hơn giá thường, bà Năm đã mua sẵn và gởi ở chợ để chuẩn bị mồng Sáu Tết là khai hàng…
Nhìn quang cảnh xáo xác của ngôi chợ điêu tàn, tan tác không còn một dấu vết gì của một sự sinh tồn, những tro than và những rác rến , những đổ nát tan hoang…Mấy mẹ con ôm nhau khóc ròng và trở về nhà trong sầu thảm, đau thương.
Để ổn định lại cuộc sống, bà Năm cũng vay mượn của bà con và góp nhặt những gì có thể kiếm được để tạo lại một gánh hàng làm độ nhật…món tiền của Nhi mới dành dụm được từ con heo đất là một cứu tinh cho mẹ mà Nhi nài nỉ mẹ nhận lại để mua thêm hàng hóa…
Những ngày kế tiếp nhìn mẹ vất vả hơn vì thiếu vốn và phải chuyển bán những món hàng rẻ tiền hơn, Nhi không dám xin mẹ cho mình nuôi heo đất nữa và mùa hè năm ấy…Nhi cũng đậu Tú tài, nhưng không dám mở môi xin mẹ cho đi bất cứ vùng nào như dự tính…
Thỉnh thoảng Nhi cũng tiếc nhớ con heo đất và mộng ước không thành …nhưng cũng cam chịu và không hề đòi hỏi gì thêm vì biết mẹ cũng trăm cay ngàn đắng vì không lo được cho con đủ đầy như chúng bạn.
***
Qua bao nhiêu năm tháng trôi qua trong cuộc đời…mỗi lần nhìn thấy con heo đất bày bán trong cửa hiệu, hay các chợ trời của người Hoa, Nhi vẫn muốn mua về làm quà cho con cháu, và thương mến nó biết bao, những con heo đất luôn là món quà lập đi lập lại nhiều lần cho những người thân nhưng người nhận không hiểu vì sao ???
Những con heo đất bây giờ được tân trang bóng bẩy hơn, trên lưng vẫn có cái rãnh chữ nhật để bỏ tiền và dưới bụng lại có thêm một cái cửa sổ tròn để rút tiền ra theo ý muốn chứ không cần đập bỏ như ngày trước.
Hình thức con heo đất ngày nay trang nhã hơn con heo đất của Nhi ngày xưa, tuy hai chiếc má vẫn phinh phính dễ thương, hai má tô hồng, môi son đỏ thắm và vẫn chiếc nơ điệu đàng muôn thuở.con nào cũng xinh quá là xinh.
Trên bàn viết Nhi luôn có sự hiện diện của nó như nhắc mãi cho Nhi một mơ ước không thành và nhớ hoài về người mẹ thân yêu nay đã không còn.
Mỗi ngày Nhi đều bỏ vào con heo đất mấy đồng tiền kiếm được…như để gợi nhớ cho mình một kỷ niệm dấu yêu…Khi bỏ những đồng tiền vào con heo đất bây giờ , Nhi không nghĩ là những đồng tiền ấy để làm chi…thỉnh thoảng lấy ra gởi về quê nhà tặng các bạn bè nào cần giúp đỡ.hay mua quà cáp khi mỗi bận về thăm quê nhà.
Sau khi những đồng tiền ấy rung rinh trong bụng con heo và cần lấy ra thì cũng có những việc cần làm với những đồng tiền bé mọn ấy, cũng chỉ một chút nhỏ mọn để giúp người, gởi biếu những người nào cần giúp đỡ…cũng chính cái tâm của Nhi là giúp người , tưởng nhớ về người mẹ thân thương.
Một kỷ niệm khó quên trong cuộc đời và nhắc cho Nhi nhận ra rằng chớ nên kỳ vọng vào bất cứ điều gì quá đỗi…Khi sự việc không thành như ý nguyện lại cưu mang một nỗi thất vọng vô biên..
.Con heo đất đập ra để giúp mẹ trong cơn khó nghèo cơ cực và ngưỡng cửa trường đại học xa mờ trong cuộc đời..
.Sau đó Nhi đã lặng lẽ bước chân lên xe hoa giã từ những mơ ước đầu đời…Bước vào những “‘giông gió cuộc đời từ buổi ấy.”
Ôi tuổi thanh xuân và những mơ ước không thành làm thay đổi vận mệnh một cuộc đời …
Ôi con heo đất và những ngày tháng lặng thầm bên bóng mẹ.
Atlanta ( Tưởng nhớ Mẹ và những mơ ước ngày mới lớn)
Xứ Nẫu 