Xứ Nẫu

Đinh Lê Vũ

.

Văn phòng My làm việc có chín người. Anh Trân làm trưởng đại diện, quản lý tám nhân viên. Tổng công ty ngoài Hà Nội, năm thì mười họa mới thấy một lần. Chỉ có chín anh em, nên y như trong một gia đình. Anh Trân là ông bố, chị Chi là bà mẹ, đám lau chau còn lại là bầy con. Trong giờ làm cũng như ngoài giờ, đi đâu cũng có nhau.

Đùng một cái, ông bố về hưu. Không chỉ vậy, anh Trân còn dự định về hưu sẽ sang nước ngoài ở với con. Viễn cảnh xa xôi nghìn trùng hiển hiện trước mắt. Đứa nào cũng buồn, mà không nói ra.

Cả nhóm tính làm một sự kiện gì đó, thiệt long trọng, để chia tay anh Trân. Ban đầu, dự tính sẽ ăn tối với nhau ở một nơi thiệt xịn xò. Nhưng vẫn chưa đủ. Tình cảm dài, mười mấy năm chia ngọt sẻ bùi với nhau, một bữa tối sao đủ. Thêm chuyến đi chơi xa mới thỏa. Để sau này, có cái mà nhớ lại.

Anh Văn hăng hái với ý tưởng đi chơi nhất. Anh nói đi đâu để anh cầm tài tổ chức cho. Măng Đen là hợp lý nhất. Từ Tam Kỳ, chạy vô Quảng Ngãi, rồi rẽ lên Măng Đen. Chừng hai trăm cây số. Gói gọn trong hai ngày cuối tuần.

Sẽ đi ngang qua đèo Vilolak, cảnh tượng vô cùng kỳ vĩ. Nghe qua là thấy thích rồi. Anh Văn lo thuê xe, đặt phòng, lên lịch trình. Chuyến đi là để anh Trân có chút kỷ niệm đẹp với mọi người, trước khi về hưu.

Hào hứng vậy, nhưng gần tới ngày đi, có mấy người thoái thác. Ai cũng có lý do. Cuối cùng, còn lại anh Văn, người cầm tài tổ chức và Loan, Tiến, My là mấy đứa tre trẻ, ham vui. Anh Văn băn khoăn: Ít người quá, mình có đi không? My nói: Chuyến đi là cho anh Trân. Ảnh muốn đi, tụi mình sẽ đi.

Vậy là đi. Chốt lại, còn năm người, tính cả anh Trân, là ba nam hai nữ. Thuê chiếc xe bảy chỗ. Đặt cái phòng dorm ở một homestay trên Măng Đen, mấy anh em ở chung với nhau. Cái homestay là do anh Nam, bạn của anh Văn giới thiệu. Anh Nam là nhiếp ảnh gia tự do sống ở Quảng Ngãi, ảnh ngao du khắp nơi, chỗ nào cũng biết.

Mới đầu, chỉ là anh Văn hỏi anh Nam vài thông tin về Măng Đen, rốt cuộc, anh Nam là thành viên thứ sáu trong đoàn. Anh Văn nói, anh Nam nhiệt tình, lại rành Măng Đen, chắc chắn sẽ đưa mình đến vài chỗ thú vị. Chưa gặp anh Nam mà ai cũng hào hứng.

Anh Nam gợi ý khởi hành sớm, ba giờ sáng lên đường. Để kịp săn mây trên đèo Violak, mùa này mây phủ trên đỉnh đèo rất đẹp. Anh Trân lùng bùng: Đi chơi chi sớm quá, như đi ăn trộm. Nhưng thấy mấy đứa nhỏ háo hức, anh cũng miễn cưỡng xuôi theo. Anh cũng chỉ mới nghe nói, chưa săn mây bao giờ. Dễ chi được đi săn mây.

Xe đến đỉnh đèo Violak gần sáu giờ sáng. Trời chưa sáng hẳn, mây mù giăng kín đỉnh đèo. My tưởng chỉ có mình nhóm My săn mây, ai dè lên tới nơi, cũng thấy kha khá người và xe. Đứng nhẩn nha một lúc thì nắng lên. Lúc này, trời trong vắt, mây gom lại thành cụm lững lờ, hiền hòa. Cảnh tượng như cảnh tiên. Ai cũng tranh thủ tạo dáng chụp ảnh, để lưu lại chút gì đó thật đặc biệt với mây, để khoe lên Facebook.

Chỉ anh Trân là thờ ơ. Anh leo xuống xe, ngó qua, rồi leo lên xe lại, thiêm thiếp ngủ. Anh than: Tau đi xe nhiều không bao giờ say xe, răng đi cái đèo ni, mệt khiếp. Loan đang nghiêng đầu tạo dáng, nghe anh nói, quay lại, nhìn anh thông cảm: Anh chờ tụi em chút xíu, chụp xong tấm ảnh, tụi em lên liền.

Chút xíu của Loan là gần hai tiếng đồng hồ. Không riêng Loan, cả anh Văn, cả Tiến, cả My đều say sưa, tới lúc anh Văn kêu lên xe còn ráng bấm thêm chỗ này một kiểu, chỗ kia một kiểu.

Anh Nam trở thành nhân vật trung tâm, vì anh chụp ảnh đẹp, lại mang theo flycam. Anh chụp ảnh cho mấy đứa bằng flycam, còn tranh thủ quay mấy đoạn phim ngắn cho trang web du lịch anh cộng tác. Đứa nào cũng vui, cũng hí hửng, không đứa nào nhớ tới anh Trân đang chờ trên xe.

Lúc cả bọn quay lại, anh Trân không còn ngủ nữa. Anh ngồi sõng soài, dựa vào lưng ghế, nhìn xa xăm. Anh hỏi đúng một câu: Đi được chưa, mà đứa nào nghe cũng nem nép, không biết anh có chi không vui mà tự nhiên kiệm lời quá.

Cả nhóm rồi cũng tới được Măng Đen đúng ngọ, sau khi dừng lại ăn mì gói, uống cà phê quấy quá ở cái quán nhỏ trên đỉnh đèo. Anh Nam đưa cả nhóm đến ăn trưa ở quán lẩu, có nhiều món đặc sắc, đặc biệt là món lẩu xuyên tiêu, nước cay sè.

Cả bọn húp nước lẩu sì soạt, khen ngon tới tấp, anh Trân chỉ nhấm nháp chiếu lệ, anh không ăn cay được. Ở văn phòng, mỗi lần đi ăn ở đâu, chị Chi hay dặn chủ quán làm suất ăn không cay cho anh, lên Măng Đen thì không đứa nào nhớ chuyện đó.

Bước ra khỏi quán lẩu, đứa nào cũng hồ hởi: no quá, ngon quá, mà không nghe anh Trân nói gì. Anh Nam hỏi: Ăn ngon không anh, anh trả lời uể oải: Cũng tạm. Hỏi vặn thêm thì anh nói chả cá ngon, măng trộn thì hơi tệ. Anh không nói chi tới món lẩu.

Chỉ có My là thấy anh có vẻ trầm ngâm, nhưng ý nghĩ này cũng thoáng qua trong đầu My, rất nhanh. Còn cả một buổi chiều, rồi sáng mai với nhiều tiết mục hấp dẫn. My phải chợp mắt một chút để buổi chiều, mặt tươi tỉnh mà chụp hình.

Buổi chiều, cả nhóm đi tham quan khu nhà cây, lòng vòng ở dãy chợ phiên cuối tuần, đứa nào cũng vui một cách bận rộn, tận dụng từng khoảnh khắc. Bỏ lại không khí văn phòng sau lưng, không còn sếp, không còn nhân viên, chuyến đi này là để anh em vui với nhau, nên phải hết mình.

Nhảy sạp, kéo nhau ghé mấy quầy hàng trong khu chợ phiên thử hết các món đặc sản… tụi nhỏ làm anh Trân theo đuối đơ. Anh đã đến tuổi bắt đầu chậm chạp rồi. Thâm tâm, anh muốn chuyến đi này là dịp để anh em ngồi sum vầy, tâm sự. Để anh hiểu mấy đứa hơn, mấy đứa hiểu anh hơn. Làm việc chung với nhau, không phải lúc nào anh cũng thoải mái, mở lòng được.

Anh tưởng chuyến đi sẽ rất gắn kết, cởi mở, nhưng nó không được vậy. Có điều gì đó rất khác, trong cách mà mấy đứa nhỏ đối với anh. Tụi nó vẫn quý anh, nhưng không còn cái trang trọng, chừng mực như ở văn phòng, nơi mà nhất cử nhất động của anh đều được quan tâm, mọi ý kiến của anh đều được lắng nghe. Anh thấy ngậm ngùi, rõ ràng là không thể không thấy ngậm ngùi, hụt hẫng.

Đêm ở núi rất sâu. Càng về đêm trời càng lạnh. Ngồi uống rượu với cả nhóm trong căn nhà gỗ của homestay, có lúc, My còn nghe được tiếng lá rơi khẽ khàng, tiếng gió đuổi nhau ngoài kia xao xác.

Anh Nam mượn ở đâu cây guitar mang ra đàn hát tặng mọi người, giọng anh ngọt và ấm: Rồi mai đây, khi mình xa nhau, nhớ đến nhau hoài.. (*). My thấy mình như say chếnh choáng, không biết là say đêm, say rượu, hay say giọng hát.

Tàn cuộc rượu thì đã quá mười hai giờ đêm. Mọi người nhìn quanh, lúc này mới nhận ra anh Trân đã không còn ngồi ở đó nữa. Mấy đứa rón rén vô phòng, đi thật nhẹ, không ngờ cũng làm anh Trân thức giấc.

Anh hỏi: Giờ này mấy đứa mới đi ngủ à? Anh Nam, có lẽ thấy áy náy, buột miệng rủ: Sáng mai, em đi săn mây, cách homestay mình ở chưa tới ba cây số. Mọi người đi với em đi, không đi thì tiếc lắm.

Loan, là đứa cả ngày nay chụp ảnh nhiều nhất, chơi nhiệt tình nhất, lên tiếng hỏi: Mấy giờ mình đi, anh Nam? Nam cười: Sáu giờ sáng. Anh Văn với Tiến gật đầu: Tụi này ok. Anh Trân lừ khừ: Tính sau đi. My lắc đầu: Em không đi, mệt lắm, em ở nhà ngủ.

Buổi sáng, anh Trân là người dậy sớm nhất, chừng bốn giờ sáng đã dậy rồi. Lúc mọi người xôn xao gọi nhau, ảnh đã ngồi thiền xong. Nam hỏi: Đi không anh? Ảnh ngần ngừ nhìn quanh, thấy My vẫn đang ngủ, ảnh nói: Thôi, để anh ở nhà với My.

Mấy đứa rời homestay đi săn mây. Tưởng là chỉ đi chừng một tiếng đồng hồ thôi, ai dè cảnh đẹp quá, mây trắng quá nên mấy đứa quên cả giờ giấc, lúc về, Nam lại phát hiện bỏ quên đồ, phải quay lại tìm.

Mấy đứa đi với Nam quay lại tìm đồ, hứng lên đi ăn sáng luôn, mặc anh Trân với My ở nhà chóc ngóc chờ. Tề tựu tới homestay thì đã gần mười giờ sáng, thấy anh Trân với My đang ngồi thu lu, mỗi người mỗi góc, mấy đứa biết là có chuyện rồi. Nên líu ríu dọn đồ, líu ríu kéo ra xe.

Mọi thứ trôi qua có vẻ bình thường, lịch sự, nhưng vì lịch sự quá nên ai cũng cảm nhận rõ ràng là đã có chuyện. Mà chuyện gì ta? Lẽ ra, chương trình của ngày thứ hai sẽ đi cà phê ngắm hoa hồng, ghé chùa Khánh Lâm, rồi ăn trưa, ghé tắm suối trên đường về.

Nhưng lúc lên xe, nhìn vẻ nghiêm nghị khác thường của anh Trân, không ai dám nhắc tới cà phê, tắm suối. Tới khi đi dạo trong khuôn viên chùa Khánh Lâm, anh Nam mới rón rén hỏi anh Trân: Mình ghé tắm suối không anh? Anh Trân lắc đầu: Chạy về thẳng Tam Kỳ đi!

Suốt chặng đường về, không khí trên xe rón rén một cách lạ kỳ. Nam nói chuyện điện thoại liên tục như để khỏa lấp cái im ắng khó chịu. Văn, Tiến cắm cúi lướt Facebook. Loan giả bộ ngủ gà ngủ gật. Cả Văn, cả Tiến, cả Loan đều bồn chồn, mong xe nhanh về tới Tam Kỳ, để tách My ra hỏi: Có chuyện gì vậy?

Về tới nhà rồi My mới nói: Có chuyện gì đâu, anh Trân ảnh buồn. Nói là rủ ảnh đi chơi chia tay, mà tụi mình cứ đu theo ông Nam săn mây, mấy cũng anh Nam này, anh Nam nọ. Không phút giây mô tụi mình dành cho anh Trân, ngồi với ảnh, tâm sự với ảnh. Anh Nam đi chuyến này là kết hợp đi làm, chớ đâu phải dẫn mình đi chơi. Ảnh có quen biết chi với anh Trân đâu mà nhiệt tình dẫn đi, chia tay với tiễn biệt.

(*) Lời ca khúc “Rồi mai đây”, nhạc ngoại quốc, lời Việt của Trường Kỳ.

.

Read Full Post »

Đinh Lê Vũ

Những ngày Tết của tuổi thơ tôi, gian bếp nhà tôi như một phân xưởng nhỏ, rộn ràng. Hồi đó, gia đình tôi gồm ba mẹ và tôi sống chung với ông bà ngoại cùng với dì trong căn nhà cấp bốn lợp tôn, trần la-phông ván ép, chung quanh rợp bóng cây xanh. Gian bếp nhỏ ở tít phía sau của gian nhà bên cạnh phòng khách và khu sinh hoạt, phía trước là căn phòng rộng hơn để đặt bàn ăn và cái phản gỗ. Bình thường nó cũng chỉ là gian bếp nhỏ với hai cái lò đất nấu củi bám đầy tro, mấy ngày trước Tết thì nở ra thêm mấy cái bếp dầu, thau chậu, dao thớt và đủ thứ hầm bà lằng, giăng ra cả cái bàn ăn dài và cái phản gỗ đặt bên ngoài, ở đó, bà ngoại, mẹ tôi và dì cùng ngồi xúm xít. Thường thì khoảng hai tuần trước Tết, vào những chiều tan tầm hoặc thứ bảy, chủ nhật, khi mẹ không phải đi làm và dì không đi học là lúc gian bếp mới bắt đầu nhộn nhịp. Sự nhộn nhịp này thường kéo dài đến tận chín, mười giờ đêm, khi mọi người đã mệt lử. Những ngày đó, trời sập tối khá nhanh, chưa tới sáu giờ thì bên ngoài đã tối om nhưng trong gian bếp, ánh sáng vẫn tưng bừng bởi mấy ngọn đèn tube dài ba tôi cặm cụi bắt thêm những ngày trước đó. Mẹ tôi cùng bà ngoại và hai dì lúc thì gọt gừng, xắt dừa thành lát mỏng để làm mứt, lúc thì đánh trứng đổ bánh thuẫn, sấy bánh đậu xanh, bánh nếp vừa in xong trên cái lò than nóng rực, đỏ hồng, lúc thì quây quần lau lá, hong lá để gói bánh… Gian bếp lúc nào cũng sực nức mùi thơm, mùi đường, mùi va-ni ngọt lịm, mùa gia vị cay nồng, mùi đồ ăn chế biến thơm đến nước bọt cứ tự nhiên ứa ra, không nín được…

Món Tết của mẹ mà tôi nhớ nhất là các loại mứt và bánh ngọt. Hồi tôi còn nhỏ, những món đồ ngọt như là thiên đường, chỉ cần nghĩ tới thôi, hoặc tệ hơn, nghe mùi thơm thơm, ngọt ngọt tỏa ra từ gian bếp, là tôi đã đứng ngồi không yên. Những ngày đó, tôi không dám chạy ra ngoài lang thang, hoặc qua nhà hàng xóm chơi với mấy đứa nhỏ quanh xóm như thường lệ, chỉ lẩn quẩn quanh gian bếp, chỉ sợ bỏ lỡ mất một miếng mứt sên cháy hoặc mẩu bánh vụn sứt sỉa khi mẹ ngẩng lên cho thì tiếc không ngủ được. Mấy miếng mứt sem sém cháy đó, lớp đường bám dưới đáy nồi, hoặc mấy mẩu bánh bể, đối với tôi, ngon hơn mọi thứ trên đời. Thời khốn khó, những món ngon, đẹp, thường được để dành lại để đãi khách ngày Tết đến thăm nhà. Nhưng rồi, Tết đến, khách đến chơi dùng cũng không bao nhiêu, chỉ những đứa nhỏ như chúng tôi là hưởng trọn…

Thời gian sau này, ông bà ngoại già yếu, rồi qua đời, dì tôi cũng lấy chồng ra riêng, gian bếp nhỏ dần dần trở nên thưa thớt, đìu hiu. Mẹ tôi có lần tâm sự: món Tết của bà ngoại mà mẹ nhớ nhất không phải là các loại bánh, mứt, mà là trưỡi, món đồ nhấm chua của người Hội An, tương tự món tré của người Huế. Gia đình ông ngoại hồi xưa, trên mâm cúng Tất niên ngày ba mươi Tết, luôn luôn có cái đầu heo luộc. Cái đầu heo trong mâm cúng Tất niên là cách người xưa long trọng tạ ơn đất trời cho một năm đã qua xuôi chèo mát mái, mọi thứ hanh thông, thuận lợi, và để cầu mong năm mới mạnh khỏe, bình an. Nhà nào cũng vậy, bất luận giàu nghèo, trên mâm cúng tất niên cũng ráng có cái đầu heo lẫm liệt, uy nghi. Nhưng ba mươi Tết, nhà nào đồ ăn cũng ê hề, nên cái đầu heo luộc cúng xong, thường không có ai đủ sức động đến. Để giữ món thịt heo đầu lai lai suốt mấy ngày Tết, vào cái thời mà tủ lạnh đang còn hiếm hoi, xa xỉ, người miền Trung chế ra món trưởi, hoặc tré.

Món trưởi của ngoại tôi được làm như sau: Cái đầu heo, sau khi hạ mâm cúng xuống, bà ngoại, mẹ tôi, cùng dì cùng ngồi lại xả thịt, xắt thành những lát thật mỏng. (Không như món tré ở Huế, ngoại tôi xắt đầu heo thành sợi mảnh để gói trưởi, chứ không xắt lát.) Sau đó, ướp thịt heo đầu đã xắt mỏng với nước mắm nướng, với củ riềng, tỏi giã nát hoặc xắt sợi thật mảnh, thêm bột thính gạo vô trộn đều, rồi dùng lá gói chặt thành những gói nhỏ vừa ăn. Lớp lá gói có nhiều lớp, lớp trong cùng là lá vông, hoặc lá ổi già, lớp bên ngoài là lá chuối. Để trong tủ bếp, hoặc cột thành chùm treo lên trong bếp, chừng hai, ba ngày thì trưởi bắt đầu chua chua, ăn với cơm, hoặc trộn với củ kiệu ngâm giấm, rắc ít đậu phụng rang làm món nhấm uống rượu, hao mồi kinh khủng.

Món trưởi, đôi khi không cần chờ đến hai, ba ngày, gói xong ăn liền cũng thấy ngon.

Nước mắm nướng để gói trưởi là nước mắm nguyên chất rót ra cái dĩa nhỏ, cho vào ít tiêu giã hoặc tiêu hạt tươi, đặt trực tiếp lên bếp lửa, để lửa riu riu cho đến khi nào nước mắm sôi lên, keo đặc lại thì được. Nước mắm nướng sẽ làm cho món trưởi thơm hơn, lại không quá ướt, có thể giữ hàng tuần lễ hoặc mười ngày sau, mùi vị vẫn hấp dẫn.

Sau này, khi ngoại không còn, thỉnh thoảng nhớ ngoại, mẹ tôi thường mua thịt heo đầu về, làm trưởi cho cả nhà cùng ăn. Nhưng lần nào mẹ cũng rơm rớm than thở, rằng sao mẹ làm đúng y công thức của ngoại mà không bao giờ có được đúng vị ngon của món trưởi ngoại làm ngày xưa.

Cũng là cách để luôn có thịt heo luộc ngon ăn cơm hoặc cuốn với bánh tráng, rau sống trong những ngày Tểt, mẹ vợ tôi hay làm món thịt heo ngâm mắm để dành. Một tuần lễ trước Tết, bà đi chợ, lựa mấy miếng thịt mông thiệt ngon, phần nạc và mỡ đều nhau, về làm món thịt ngâm mắm. Thịt heo ngâm nước muối rửa sạch, cắt thành từng miếng, mỗi miếng chừng vài lạng, rồi luộc chin, để ráo. Nấu sôi nước mắm pha loãng, cho vô ít đường vừa ăn cho dịu bớt vị mặn, rồi để nguội. Khi nước mắm nguội, bà xếp thịt đã luộc, từng lớp vào trong một cái bình thủy tinh lớn, rồi dùng nan tre, lèn chặt cho miếng thịt nằm xuống dưới, sau đó, rót nước mắm đã đun sôi để nguội lên, sao cho miếng thịt ngập sâu trong nước mắm là được. Xong rồi đậy kín. Chỉ vậy thôi mà mấy ngày Tết, mỗi khi ra nhà ba mẹ vợ dùng bữa, lúc nào chúng tôi cũng thưởng thức được món thịt heo luộc ngon tuyệt cú mèo. Vị thịt heo ngâm mắm có hơi mặn hơn một tí, để lâu thì có vị lên men chua chua, vị chua làm miếng thịt thơm ngon một cách rất đặc biệt, mà những miếng thịt heo, khi được chế biến theo kiểu khác, không thể nào có được.

Rồi mẹ vợ tôi cũng qua đời, để lại một ký ức choáng ngợp và nỗi nhớ thương mênh mông, da diết về những bữa cơm ngày Tết sum vầy.

Từ khi mẹ vợ chẳng may qua đời do lâm trọng bệnh, Tết năm nào vợ tôi cũng làm món thịt ngâm mắm. Để đặt trên mâm cơm cúng mẹ, để nhớ hương vị Tết những ngày còn có mẹ.

Nhưng cũng như mẹ tôi, vợ tôi không làm lại được hương vị món thịt ngâm mắm của mẹ vợ ngày xưa…

Mới biết, một món ngon, không chỉ là nguyên liệu, và công thức pha chế. Nó còn là ký ức, là những phút giây hạnh phúc chúng ta từng có với người mình yêu thương, là kỷ niệm của mẹ tôi về những ngày còn có ông ngoại bà ngoại, còn có dì xúm xít dưới một mái nhà, là nụ cười hiền lành, vẻ tất bật đôn hậu của mẹ vợ bước ra từ gian bếp ám khói mỗi lần chúng tôi về thăm bà, là tiếng bà làu bàu trả lời khi vợ tôi gọi: mẹ ơi.

Tiếng gọi đó, bây giờ và mãi sau này, sẽ không còn được hồi đáp.

Thời gian cứ trôi đi.

Đời sống luôn đối xử tàn nhẫn, với mỗi chúng ta.

Cho nên, sau này, dù có muốn gom hết cả giang sơn, gom hết phồn hoa phú quý, đủ các món ngon vật lạ trên đời, chúng ta cũng không bao giờ đổi lại được, một ngày còn mẹ.

ĐINH LÊ VŨ

Read Full Post »

Đinh Lê Vũ

Anh lên Đà Lạt mà không hề dự tính trước.

Đó là một chuyến anh đi công tác lên cao nguyên. Lộ trình chuyến đi của anh không cần phải ghé qua Đà Lạt, nhưng khi sắp hết chuyến đi, lúc anh đang ở cách Đà Lạt chừng bảy mươi cây số, trong đầu anh tự nhiên bật ra câu hỏi: tại sao chỉ có bảy mươi cây số mà mình không ghé Đà Lạt? Tại sao? Tại sao?

(more…)

Read Full Post »

Đinh Lê Vũ

Read Full Post »