Xứ Nẫu

Diệu Thảo

Bức tranh "Ấn tượng mặt trời mọc" của Monet,

Mặt trời đi lạc

Ngoài khoản tiền tiết kiệm trong tài khoản, tòa biệt thự này là tài sản cuối cùng hai người để lại cho An. Còn cô, họ để lại cho ai?
Người họa sỹ già đón An ngay đầu con dốc. Trông nom ngôi biệt thự này từ lúc An còn là một cô bé con kiễng chân vẽ ông mặt trời trên bức tường gạch sau nhà, ông không khỏi nhói lòng trước một biến cố quá đau lòng và một sự thật quá lớn như thế. Ông biết nó đã vượt ngưỡng chịu đựng của An.
Hai hàng cây nối dài từ cửa sổ phòng An ra xưởng vẽ cuối vườn đã nở đầy hoa. Tím và trắng. Hai hàng cây đi bên cô cả đoạn đường dài. Màu tím. Hình như đâu đó trên thế giới, màu tím là màu của tang tóc. Có thời cô đã nắm tay mẹ hỏi màu hồng là màu gì, màu hồng là màu đám cưới, màu tím là gì. Cô còn nhớ mẹ đã bảo thế. Màu tím là màu đám ma. Có phải cô đang đưa tang cho tuổi 20 của mình không? Ngày cô đi, ngoại còm cõi đứng nhìn theo, già nua cả con đường phía trước. Cô biết mình chẳng thể làm ngoại cằn cỗi thêm. Quyết định lên đây ít ra cũng làm yên lòng ngoại.
Xưởng vẽ nâu cũ với những ô cửa sổ mở toang không có chấn song làm cô khẽ co người lại khi bị bủa vây bởi ánh sáng và những đợt gió lùa vào. Chiếc áo len mỏng không thể làm nơi trú ngụ an toàn để có thể rụt cổ vào, An đưa tay lên quấn lại khăn quàng cổ. Vô tình, hai chiếc vòng nhựa va vào nhau tạo ra một âm thanh trầm đục làm người con trai khẽ quay lại. Đó là Huy, học trò của người nghệ sỹ già trông nom vườn tược. Cô thích nụ cười của Huy. Trong những kỳ nghỉ cùng ba mẹ, An từng vài lần đi dạo với Huy, làm mẫu cho Huy vẽ, hay chỉ đơn giản là mỉm cười đáp lại nụ cười mặt trời của anh. Huy gắn với con đường hoa dẫn từ phòng cô lên xưởng vẽ cũng như ông họa sỹ già gắn với ngôi biệt thự. Nhưng tất cả dường như chỉ có thế. Hạt mầm không đủ điều kiện để nảy mầm thành một cái cây tươi tốt, nói gì đến việc đơm hoa kết quả. Cô đối diện với Huy một cách khó khăn bằng đôi mắt mở to, đen thẫm. Huy không dám nhìn sâu vào đôi mắt An, chỉ muốn ôm lấy bờ vai gầy guộc ấy mà truyền hết hơi ấm của mình sang.
Thầy kể, như những mẩu vụn của ký ức.
-Ngày đó… Ông chủ không thể có con… Con bé về đây lúc chập chững tập đứng.
-Công ty gặp sự cố… Ông bà ấy sắp xếp cho An một một con đường ổn thỏa. Còn cả cuộc đời dài… Đâu thể làm nhàu nhĩ. Mọi việc xảy ra quá đột ngột.

Câu chuyện dài

Cả năm trời theo dõi dự án biệt thự trên này, đi đi về về Đà Lạt- Sài Gòn, Huy chuyển qua ở với thầy cho đỡ buồn. Cái lạnh xứ này làm người ta khó sống một mình. Hơn nữa, những lời khuyên của một người dày dạn kinh nghiệm trong nghề như thầy cũng giúp anh sáng suốt hơn. Khu vườn, xưởng vẽ, tòa biệt thự còn là nơi có hình ảnh một người, người con gái trong khung cửa sổ xòe tay ra đón lấy những chùm hoa rơi. Đó là một ngày mùa đông đầy nắng.
Một năm học thầy để luyện thi cộng với năm cái đồ án nhân cho năm năm đại học đủ để anh hiểu, thương và gắn bó với thầy như một người thân thuộc. Ngày còn ở trường Đại học, tuần đồ án nào Huy cũng lên thầy. Ấm trà nóng, bóng thầy lui cui chăm chút khu vườn cùng những con đường hoa và những ngôi nhà xinh xắn của nơi này bao giờ cũng giúp anh hoàn thành đồ án theo cách nhẹ nhàng nhất. Huy là một trong số rất ít những sinh viên có đồ án đạt điểm cao mà không phải ấm ức vì : “chỉ làm theo ý thầy cô mới được chừng đó điểm.” Với anh, thầy còn hơn cả một người thầy, một người cha, một người bạn. Thầy hiểu anh như hiểu thấu đứa con trai nhỏ mình sinh ra. Còn Huy, anh chỉ biết về thầy qua những hiểu biết góp nhặt từ những thói quen, những lời khuyên, những tình cảm mà thầy dành cho anh, Huy chỉ có được một chân dung thầy của hôm nay. Huy là đứa học trò cuối cùng trong số những đứa học trò ít ỏi của thầy.
-Thầy muốn giữ lại chút gì đó cho riêng mình con à.
Có lần thầy nói với Huy như vậy.
Khoản tiền bán tranh ít ỏi cộng với khoản tiền công chăm sóc nhà vườn cũng đủ để thầy sống qua ngày. Không vợ con, không nhà cửa. Huy không biết thầy đã ở đây từ khi nào. Vừa gần gụi, vừa xa cách, Huy chưa bao giờ dám vượt qua cái khoảng mong manh còn lại để đi vào đời thầy. Có lẽ đó là một câu chuyện dài.

Nàng công chúa sau khung tranh

Những lúc không lên công trình, Huy thường vẽ. Khung cửa sổ nhìn ra con đường hoa lúc nào cũng có bóng dáng An. Những lớp áo len, chiếc váy dài và chiếc khăn quàng cổ to sụ không che được sự gầy guộc. Hai chiếc vòng nhựa to bản trôi tụt xuống gần giữa bàn tay và chiếc lắc bạc nhỏ xíu đeo ở cổ chân làm Hân càng trở nên bé nhỏ giữa lớp quần áo dày cộm. Giữa buổi chiều muộn nắng tắt, Huy chưa thấy hình ảnh nào buồn hơn thế.
An chưa bao giờ ngước nhìn lên để những bức tranh có một bố cục khác. Cô cứ đi vô định như thế đến khi nào không đi nổi nữa thì ngồi xuống thềm gạch lạnh giá. Có lúc An cảm thấy như mình đang đông cứng lại. Cuộc sống ngừng trôi trong tòa lâu đài của nàng công chúa bị bỏ quên. Giấc ngủ không đến nữa, An mộng mị trôi vào những cơn mơ đứt quãng và đổ nát.

Những bức tranh kỳ lạ

Sau lần gặp Huy, đây là lần thứ hai An lên lại xưởng vẽ. Ông già bảo An lên đây vẽ.
-Vẽ đi. Cọ, màu và giấy vẽ ta để sẵn trên ấy hết rồi. Con lên đó đi.
An im lặng cúi đầu. Cô không biết vẽ. Dù đã bao lần ước ao được tung tẩy những cây cọ màu, Hân vẫn bất lực nhìn chúng rơi ngổn ngang trên sàn. Có lẽ bức tranh duy nhất mà An vẽ được là bức tranh một ngôi nhà ngói đỏ có hàng rào gỗ trắng bao quanh, ông mặt trời đỏ chói trên mái nhà với những tia nắng màu vàng, được vẽ bằng cây màu gỗ ngòi cứng ba mua ngày đầu năm mẫu giáo. Bên cạnh nhà là một cái cây thẳng đứng với tán lá hình tròn có những chấm vàng li ti. Đó là bức tranh An đã vẽ đi vẽ lại suốt những năm tiểu học. Không phải là tòa biệt thự giữa những con đường hoa mà chỉ là ngôi nhà bé tí với cái cây bé tí, chỉ có ông mặt trời là bự nhất. An không hiểu sao cô lại nghĩ ra một bức tranh kỳ lạ như vậy và cần mẫn vẽ nó trong suốt những năm dài mà không biết chán. Như người họa sỹ già, ông cũng vẽ những bức tranh hệt nhau trong suốt một mùa hè dài. An nhớ đó là mùa hè thứ năm. Lần duy nhất An thấy mẹ khóc cũng là vào mùa hè đó. Vẫn là những lặng im. Xác hoa tím rơi đầy trên tóc An, tóc mẹ.

Mặt trời trở về

Khung cửa sổ mở ra phía xa xa mặt hồ trơ khốc, nứt nẻ bụi mù. Gió thốc vào thổi tung tóc An. Khẽ co mình lại, An ngồi xuống pha màu và cầm cọ. Cô vẽ thật. Vì ngoài vẽ ra, An còn biết làm gì ở đây, trên cái xưởng vẽ chiều về lạnh cóng này. Cô cũng muốn vẽ lại bức tranh ấy.
Ông mặt trời vẫn là bự nhất, ngôi nhà bé tí, cái cây còn bé hơn nữa. Trên tán cây vẫn là những chấm li ti màu vàng. Hoa vàng sẽ rơi xuống và cài vào tóc cô, mái tóc rối xù như vậy thì hoa không thể trượt qua được, hẳn là vậy. Hình ảnh những chấm hoa vàng trên mái tóc bù xù gió thổi làm Hân khẽ mỉm cười khi nhớ về con búp bê mặc váy đỏ tóc xù cậu bạn hàng xóm tặng hôm cô đi, hẳn nó phải ghen tị lắm khi thấy mái tóc đầy hoa vàng của An, chiếc cài nơ màu đỏ của búp bê rồi cũng phai màu, hoa vàng thì chỉ héo khô, rồi biến mất, rồi lại có lớp hoa vàng khác phủ lên tóc, chẳng phải cùng nhau chịu nỗi tàn tạ, cứ thế ra đi và cứ thế trở lại. Đó cũng là lần cuối cùng cô ở trong ngôi nhà quen thuộc. Những điều sau đó An chưa kịp nhớ, và cũng chẳng dám nhớ lại. Cô mong thời gian sẽ xóa sạch tất cả, xóa như xóa trắng một đoạn băng để trả giấc ngủ về cho cô. Ngôi nhà xiêu vẹo, bức tranh chưa kịp khô thì giá vẽ đã ngã khụy. Hân nhào tới chụp lại nhưng đã tất cả đã nhem nhuốc mất rồi. Bức tranh đổ ụp xuống sàn gỗ, trơ ra những thanh gỗ ở mặt sau. Chiếc giá vẽ chỏng chơ. Khay màu văng tung tóe. Cọ rơi, in lên chiếc váy trắng những vệt màu cuối cùng trước khi kịp khô lại. Mặt trời đã trốn đi từ rất lâu rồi thì phải. Còn mặt trời của cô, mặt trời đi đâu rồi? An lật bức tranh dính bệt dưới sàn lên và ôm vào lòng. Những mảng màu loang lổ gồ ghề nóng hổi hứng lấy những giọt nước mắt. An khóc. Tức tưởi. Dữ dội. Như lần ba quên đón để cô đứng đợi trước cổng trường từ chiều đến tối mịt. Đôi vai xuôi gầy run lên bần bật những tiếng nấc cộng với những cơn gió từ cửa sổ lùa vào làm An chao đảo muốn ngã. Trong ánh chiều nhập nhoạng, có một vòng tay giữ cô lại. An tựa đầu vào lòng Huy nấc lên từng tiếng. Người họa sĩ già lặng lẽ đi về phía chân đồi.
Nắm lấy bàn tay ướt mèm của An, Huy đưa cô về. Bàn tay gầy làm lòng anh xác xơ. Không có lời cho những lặng yên. Nhìn xuống những mảng màu đã khô cứng trên áo, trên khăn quàng cổ, An nghĩ về ông mặt trời nhem nhuốc nằm chỏng chơ giữa sàn. Có lẽ đây là bức tranh xấu nhất trong những bức tranh cô đã vẽ. Giấc ngủ đến nhanh. Trong giấc mơ, ông mặt trời to bự loang lổ màu vẽ vẫn ở trên cao, chiếu xuống mái nhà những tia nắng vàng bằng ngòi chì cứng ngắt.

Ông mặt trời rất tròn. Cái cây thì bé tí. Còn ngôi nhà thì sẽ có anh và em…

An trở lên xưởng vẽ. Cánh cửa nâu xù xì cài hoa rực rỡ. Cọ, màu và giá vẽ nằm ngay ngắn trong góc nhưng bức tranh ướt mèm của An không còn ở đó nữa. Chỉ còn những vệt màu loang lổ trên sàn. Xung quanh có rất nhiều bức tranh vẽ con đường hoa bên dưới khung cửa sổ phòng tranh. Những bức vẽ có bố cục giống hệt nhau. An thấy mình bé nhỏ quá chừng.  “ Cho anh giữ lại buổi hoàng hôn có mùi nước mắt em. Ông mặt trời rất tròn. Cái cây thì bé tí. Còn ngôi nhà thì sẽ có anh và em.”
-Nó đi đêm qua.
Ông đứng sau An từ khi nào.
Huy phải về thành phố để làm xong những việc cuối cùng của dự án. An theo người họa sĩ già ra ngọn đồi phía sau xưởng vẽ. Hoa nở nhiều. Những thảm cỏ xanh mướt lấm chấm hoa vàng.
-Ta sẽ chẳng nói với con về Huy nữa, hãy để trái tim con tự trả lời.
Yên lặng, An không thể đoán được điều gì sau đôi mắt đầy bóng chiều vàng vọt ấy.
-Mẹ con là mối tình đầu của ta, nói đúng hơn, chúng ta là mối tình đầu của nhau. Nhưng rồi những ước vọng tuổi trẻ đã đẩy ta đi xa. Ta đã bằng lòng đánh đổi tình yêu ấy bằng những đam mê phù phiếm. Ba con đến sau nhưng tình yêu của ông ấy đủ trọn vẹn để giữ chân mẹ con, cho đến bây giờ. Cuộc sống cần lắm sự bình yên con à. Ta về ngôi biệt thự này như sống bằng nỗi đau và niềm hạnh phúc cả đời mình.
Hình ảnh ngày nào dưới hàng phượng tím đã làm An nghĩ đến những điều hệt như vậy. Không ngờ có một ngày, bác ấy lại kể với cô điều này, kể bằng sự an nhiên tuyệt đối. Bơ vơ chia đôi mãi trở thành những mẩu vụn nhẹ hẫng. Ngày Huy ôm cô vào lòng và giữ chặt lấy đôi vai run rẩy của cô giữa bóng chiều mờ mịt. Ngày ông họa sỹ già dạy cô bài học đầu tiên của cuộc sống. Ngày cô bỗng muốn gọi ông là thầy, như Huy. Ngày cô học cách chấp nhận. Ngày ấy, ngày cô biết mình sẽ trở về, và sẽ quay lại. Ngoại đang đợi cô. Và ông mặt trời to bự lem luốc nữa. Tất cả đang đợi An về.