Feeds:
Bài viết
Bình luận

Cửa Mật

Tác giả : Christine KERDELLANT và Éric MEYER

Người dịch : Quế Sơn (dịch theo nguyên tác tiếng Pháp “La porte dérobée”, ấn bản năm 2007)

Nhà xuất bản TRẺ, 12/2011, 468 trang.

(Sự trích đoạn để đưa lên mạng “Xứ nẫu” đã được NXB Trẻ cho phép.)

 

 

 

Bìa sách

Bọn tin tặc đang phát tán một loại virus gây bệnh cho tất cả các máy tính kết nối vào mạng internet trên toàn cầu.Virus này sản sinh trong ổ cứng một backdoor – cửa mật, giúp chúng kiểm soát và khống chế từ xa tất cả các máy tính nối mạng. Các nhà máy hạt nhân, ngân hàng, hãng hàng không, công ty dược phẩm, hệ thống cung cấp nước sạch…, toàn bộ các trung tâm đầu não của thế giới phương Tây đều nằm trong tầm ngắm của bọn chúng. Bọn khủng bố có thể tùy thích đánh bom các công xưởng, đầu độc người dân, chiếm đoạt tài sản cá nhân cũng như sản xuất dược phẩm giả hiệu. Nỗi kinh hoàng lớn của thế kỷ XXI – cuộc mưu hại về điện tử đang lan rộng lan nhanh trên toàn thế giới…

Chỉ có một người có thể biết cách đóng lại cái backdoor mà đích thân ông đã dự kiến trong các phần mềm được sáng tạo theo yêu cầu của CIA: đó là Dan Barrett, người sáng lập Controlware, một doanh nhân Mỹ lừng lẫy nhất hành tinh. Nhưng Barett đã chết trong cuộc mưu sát do bọn khủng bố gây ra.

Emma Sharnnon, người tình cũ của Dan, với sự trợ giúp của một chuyện gia tin học và một nhà văn am hiểu về lịch sử nước Pháp, đã lao vào cuộc tìm kiếm phương thuốc giải độc, tức chiếc chìa khóa tin học duy nhất có thể giúp thế giới thoát khỏi hiểm họa này. Nhưng chiếc chìa khóa ấy hiện cất giữ ở đâu? Trong mê cung đường hầm của lâu đài Versailles tráng lệ ở nước Pháp? Hay trong công thức toán học kỳ bí chứng minh sự hiện hữu của thượng đế?

Làm sao ngăn chặn kè thù ảo giấu mặt đằng sau Cửa mật? Mời các bạn cùng khám phá.

(trang bìa 4)

—————————————————

Trích đoạn 1 ( thuộc chương 2)

 

…Vì biển sáng nay thấy lặng và sáng như một cái hồ trên núi. Gió khá nóng hôm qua đã ngừng thổi trong đêm. Vài vết màu xanh nhạt xuất hiện trên mặt nước khiến ta đoán là có những dãi cát trắng rộng lớn ngoài xa. Nước chỉ cần trong thêm chút nữa thì từ sân hiên người ta hẳn là thấy ra những con cá hồng quẫy vây hay tắm nắng dưới những tia mặt trời đầu tiên.

Nhưng chẳng ai sẽ nhìn chúng cả. Ở cuối bến nổi bằng gỗ tếch chìa thẳng ra trên mặt nước, những cái bàn nằm chỗ tốt nhất bị mấy đám đàn bà chiếm cứ, họ còn kéo thêm ghế vào ngồi cho đông. Trời nóng nhưng không chị nào mặc áo đầm mỏng. Phần lớn các chị mặc đồ veste bộ với quần dài thuần màu đen hay có sọc nhỏ, vải prince-de galles[1], hay áo may bó sát người, nói chung quá nóng vào mùa này. Những chị thoải mái nhất thì mặc quần jean và áo sơ-mi không ống tay để lộ những đôi vai rám nắng. Pierre có cảm tưởng mấy chị này quan sát lẫn nhau như những con thú cùng giống, hất hàm hay vẫy tay chào nhau để tránh đến gần nhau. Phần lớn họ có vẻ lo ngại, các xắc tay bóng nhoáng màu đen hay sáng rực, đặt dưới đất kẹp giữa hai chân. Một phản xạ của mấy chị thị dân ngay ngáy lo mất trộm. Pierre nhận ra, từ xa, phong thái  “ nữ doanh nhân đi nghỉ mát về ” còn bị stress ngay cả trước khi bắt đầu làm việc lại. Loại đàn bà làm anh khó chịu.

Vài chị đứng đây, đứng đó, tay cầm tờ báo, nhíu mày. Các chị khác thì gõ lên sổ nhật ký điện tử của mình. Đối diện với bầy business women[2] này, trong đó có thêm, theo anh thấy, vài nữ diễn viên và ngôi sao truyền hình, Pierre cảm thấy nhỏ nhoi, tầm thường, lạc điệu. Đồ tỉnh lẻ, như dân Paris hay bĩu môi. Nhưng xét cho cùng, đó là cái phận quèn của anh mà : chỉ là một tên cung cấp trang thiết bị cho hội nghị, không hơn không kém, giữa những tên cung cấp khác…ngay cả khi có sự thông cảm lẫn nhau giữa anh và nhân vật thứ hai của Women’s Congress, người đàn bà Pháp độc nhất trong ban chấp hành hội, tên là Christelle Loric. Chính nhờ bà này “ đẩy ” mà từ ba năm nay anh nhận được thị trường béo bở này.

Pierre tìm cách nhận diện các khuôn mặt có tiếng giữa đám đàn bà. Anh đọc trên tờ Le Figaro do khách sạn đưa tận phòng là Hillary Clinton[3] sẽ đến dự. Có cả Ségolène Royal[4] nữa, cũng như vài tổng giám đốc lớn như Indra K. Nooyi, điều hành công ty Pepsi-Cola ở Ấn Độ. Đây là lần thứ ba anh phụ trách bộ phận hậu cần điện tử cho Đại hội, và anh nhanh chóng nhận ra rằng sự tập hợp này, mà thoạt đầu anh thấy nó như một cuộc trình diễn cho vui của đám đàn bà đang cần sự chú ý của giới truyền thông, là một định chế. Điểm hẹn không thể không đến của những người phát ngôn cho sự nghiệp phụ nữ trên thế giới. Một loại gặp gỡ thượng đỉnh toàn cầu của Nữ giới, với chữ N lớn. Những bài diễn văn lịch sử đã được đọc lên ở đây, nói về thân phận đàn bà ở các nước Hồi giáo, cuộc đấu tranh cho bình đẳng lương bổng hay là những hậu quả của một chiến thắng phụ nữ trong cuộc bầu cử tổng thống Mỹ. Pierre nhớ lại hình ảnh của Benazir Bhutto[5] hay Ingrid Betancourt[6] chụp trước viện bảo tàng Cuộc Đổ Bộ. Vài người đàn ông được WAC mời đến nghe diễn từ hay làm diễn giả nhưng ta thấy họ chỉ xuất hiện lúc gần cuối đại hội. Thậm chí những nhà báo nữ cũng mặc váy lót – hay nói cho đúng hơn, theo như anh thấy trước mắt, đồ veste bộ với quần dài theo thông lệ.

Tổ chức WAC là thị trường bự nhất, bỏ xa các thị trường khác, mà công ty S3E, mới có bảy năm hiện hữu, đã giành được. Nhưng nhờ có cái tiếng làm cho WAC này mà S3E ngày càng nhận thêm hợp đồng ở Paris đến mức Pierre đã nghĩ đến chuyện rời bỏ Marseille. Clara đã la làng khi nghe đến chuyện “ lên lại ” Paris, quên mất là mình đã bị trầm cảm khi phải “ xuống ” Marseille vài năm trước đó. Nhưng Clara thì lúc nào cũng đồng bóng như vậy mà !

Một tên bồi mặt không cạo râu, cuối cùng cũng đến gần anh.

— Cà phê, thưa ông ? Hay ông muốn dùng thứ khác ?

Giọng khô khốc.

— Không, tôi đã bị trễ…tôi đang vội.

— Ông không phải duy nhất mà.

Tên bồi bàn đưa tay lấy tách của Pierre, rót cà phê vào, đặt lên bàn nhưng quên để lại trên dĩa lót. Nước cà phê tràn ra ngoài tách làm bẩn khăn trải bàn. “ Một tên làm phụ thêm đến từ Paris ”, Pierre nghĩ thầm, tin rằng những bồi bếp ở tỉnh thì bao giờ cũng dễ thương hơn những đồng nghiệp Paris của họ. Nhưng xem nào, hình như hắn đang xin lỗi.

— Cám ơn, anh ân cần lắm, Pierre nói khi bỏ một cục đường vào tách.

Nhưng nói tôi nghe chuyện gì xảy ra ở khách sạn hôm nay vậy ? Hồi nãy, tôi thấy người ta khiêng một người bị thương trên cáng…

Tên bồi đang bỏ đi liền quay gót trở lại.

— Ông không biết à ? Phòng 112. Một cô người Thụy Điển bị khó ở chiều hôm qua. Bác sĩ đã đến khẩn cấp tối qua. Ông ta cho là dị ứng nên không đưa vào bệnh viện. Chẩn bệnh sai mà, theo ý tôi. Đúng hơn, tôi muốn nói là…

— Rồi sao nữa ?

— Sáng nay người ta thấy cô đã hôn mê sâu, đang ở trong tình trạng nguy kịch, có vẻ thế. Đó là một quản đốc viện bảo tàng. Một cô nàng trẻ đẹp, tôi bảo đảm với ông đó ! Nhưng mà hơi kỳ quặc: trưa hôm qua cô ta hỏi tôi trà Darjeeling…rồi khi tôi mang trà đến, cô ta lại bảo rằng cô đã gọi một double- crème[7] mà ! Đâu thua bà chằng ! Thế mà tôi cứ tưởng năm nay dễ chịu lắm. Họ đến ít đông hơn thường lệ, mấy bà superwomen[8] này.

Pierre không nhìn tên bồi rời đi. Anh đã cầm lấy cái điện thoại di động để đọc tin nhắn đến hồi nãy, khi anh ra khỏi phòng. Do Franck gửi đến, Franck là một đồng nghiệp cũ, được đào tạo bài bản ngành tin học như anh, đang làm cho một PME[9] ở Aix-en-Provence, và ngày thứ bảy thường chơi bóng rugby với anh.

MUỐN GỬI FAX CHO MÀY. SỐ FAX ?

Hắn hẳn là muốn điện thoại cho mình mà không được đây. Khi các hệ thống phủ sóng bị giới hạn thì đôi khi các tin nhắn SMS vẫn đến được mà. Pierre ấn phím “ gọi lại ”, đề phòng trường hợp hệ thống hoạt động lại, để thử liên lạc thẳng với Franck. Tiếng bip-bip đứt quãng, đường dây bị bận. Anh để cái di động trên khăn bàn trắng và thấy thông báo của hãng điện thoại hiện trên màn hình :

Hệ thống bị  tắc nghẽn.

Anh thử gửi tin nhắn, may quá, nó chạy lần này. Franck sẽ có câu trả lời của anh, càng tốt chứ sao. Số fax của khách sạn được in ở cuối trang thực đơn  nằm chình ình trên bàn.

Pierre chen lách một cách khó khăn ra khỏi đám người tụ tập như cơn lốc xoáy trước phòng lễ tân Overlord và tiến về hội trường mang tên Eisenhower[10] nằm ở khu nhà sau. Anh rảo bước nhanh hơn. Các nhân viên kỹ thuật chắc sốt ruột vì sự vắng mặt của anh. Nhưng họ chắc cũng mang cùng nỗi lo âu như anh. Internet bị tê liệt. Sự tê liệt này lạ lùng quá. Lại khác dạng thông thường nữa. Nó gây cho anh những mối bận tâm kỹ thuật, nhất là sự can thiệp vào hệ số song công[11]. Anh đã làm việc với Bernard tới hai giờ khuya để hoàn chỉnh các giải pháp. Khiến đầu anh ê ẩm. Nhưng Franck…liệu hắn có thể có cái gì khẩn cấp đến nỗi phải nói chuyện với anh ?

Bất ngờ một hình ảnh ngay lối vào hành lang dẫn đến hội trường làm anh đứng phắt lại. Trước mắt anh, những tấm ảnh của các đại biểu lần lượt xuất hiện trên một trong những màn hình được lắp đặt cho hội nghị. Toàn đàn bà không à, chắc chắn vậy rồi. Năm giây cho mỗi người. Chính anh là người đã điều chỉnh phần mềm mà. Nhưng anh đã không để mắt kiểm tra kỹ thuật toàn bộ hình ảnh. Thế rồi ngay đó, trên hàng chữ sáng, đỏ, Welcome to WAC[12], chung cho tất cả hình ảnh, vừa hiện ra khuôn mặt mà anh quen biết. Từ lâu lắm rồi. Trước khi tiểu sử của nàng được đăng trên các trang “ Tài chánh ” của tờ Wall Street Journal rất lâu. Tuy nhiên anh đã không thấy tên nàng trong tờ chương trình. Anh bước đến gần để đọc hàng chữ dưới bức ảnh.

 

Emma Shannon, khách mời danh dự

— Emma ! Thật không ngờ ! anh thầm thì, bất giác hé miệng mỉm cười.

Anh đã quen biết người đàn bà Mỹ này mười hai hay mười ba năm trước,  khi anh tìm được công việc đầu tiên ở hãng Supra Data, thời mà anh còn làm việc ở Paris. Rất lâu trước khi anh xuống La Canebière[13]. Đó là một người đàn bà tóc nâu, gầy và cao, mang dòng máu Pháp qua bà mẹ, và ông bố làm việc trong ngành ngoại giao Mỹ. Nàng xinh đẹp nhưng không đến nỗi làm người ta ngã ngửa, đúng hơn thuộc loại càng nhìn ta càng thấy đẹp ra. Chắc là nhờ mái tóc mềm, để dài ngang lưng. Răng nàng trắng và ngay hàng thẳng lối không chê được như người ta biết làm thế ở Hollywood, nhưng đủ nhọn, than ôi, để làm xước sàn gỗ. Emma Shannon đã lớn lên ở năm hay sáu nước khác nhau, học hành ở những trường trung học tốt nhất, rồi nàng tốt nghiệp đại học Harvard trước khi đến học tiếp ở Sciences-Po Paris[14], chắc là để ghi thêm một hàng độc đáo trên bản CV[15] của mình. Ở hãng Supra Data, nơi Emma trụ lại ba năm, nàng có tiếng là làm ăn hiệu quả trong công tác thương mại, nhưng ít mềm dẻo, không chịu được những cuộc họp bắt đầu trễ. Và nàng không ngớt than phiền về cung cách làm việc của người Pháp. Vả lại nàng đã quay ngay về sống ở Mỹ khi bắt được cơ hội đầu tiên. Vào thời kỳ nàng và Pierre cùng là đồng nghiệp, hai người đôi khi đi chung đến gặp khách hàng và ăn tối chung năm hay sáu lần, không hơn thế. Cái nhịp quan hệ bình thường của một tình bạn bề ngoài.

Nhưng cú siêu đẳng của Emma mà anh chỉ khám phá ra hai hay ba năm sau. Cô Shannon trở thành người tình của Dan Barett, người sáng lập ra hãng Controlware – một tay quyền lực nhất trên hành tinh tin học — ngay hồi đó rồi. Thực ra, chuyện tình của hai người đã bắt đầu ngay từ giảng đường đại học Harvard vào những năm cuối 1980 và gián đoạn khi Emma đi Pháp. Nhưng khi nàng trở về Mỹ, cuộc tình hồi sinh, mà lại ảo hơn là thực lần này. Ở trong hai thành phố cách nhau hàng ngàn cây số, hai người tình chọn đi xem cùng một phim cùng giờ giấc rồi điện thoại cho nhau sau đó để trao đổi cảm tưởng của mình. Mỗi người lắp đặt webcam trong căn hộ của mình để có thể đối diện nhau,  khi thì ăn sáng, khi thì đi tắm, bằng truyền hình trực tiếp. Thư điện tử, MMS[16], , tin nhắn SMS nối tiếp nhau ngày, đêm, khi trên giường, khi trên máy bay. Hơn nữa, trong cuốn tự truyện Những bộ nhớ của tôi (khả biến)[17], Barett gợi lại nhưng không nêu tên mối quan hệ của mình với Emma. Nhất là ông kể lại trong sách chuyện là tuy ở Boston nhưng lại kết bạn tình với người đàn bà ở San Francisco, ông đã áp dụng các hệ thống số để sống với nàng từ xa.

Cái dây rốn kỹ thuật này chắc là trở nên không đủ, bởi vì hai anh, chị tiên phong cho cuộc sống chung ảo này lại chia tay thêm một lần nữa vào năm 1999, “ do không cùng có chung những ưu tiên trong cuộc sống ” (chi tiết này không có trong sách của Barett nhưng xuất hiện trên một mạng Internet không được phép). Ngay sau đó ông chủ của Controlware lập gia đình với Amelia Gender nhưng tin đồn quả quyết rằng ông đã cho ghi vào trong hôn ước một điều khoản cho ông cái quyền mỗi năm được sống một “ cuối tuần lớn ” với Shannon. Bảy mươi hai giờ “ động não ráo riết ” để cho, một cách chính thức, hai nhân vật tìm gặp lại nhau để suy nghĩ về tương lai của thế giới, của những kỹ thuật, của con người, v.v…

Pierre đọc trên tờ chương trình Emma từ nay là CEO and co-founder[18] (chủ tịch và đồng sáng lập) của Berkings & Shannon. Tên của công ty này hoàn toàn xa lạ với anh. Rồi một ý tưởng hiện ra một khoảnh khắc trong đầu anh, rằng Emma đâu có danh tiếng gì to tát để biện minh cho sự có mặt của nàng ở đây, giữa những executive women[19] tầm cỡ thượng hạng, nàng được mời đến nhờ mối quan hệ với Dan hơn là nhờ tài cán của riêng nàng. Suy nghĩ kiểu này chắc sẽ làm nàng Công chúa Shannon giận tím mặt. Tấm ảnh, ngược lại, phản ánh đúng  chân dung nàng mà anh còn giữ trong trí nhớ. Emma đã không thay đổi nhiều lắm trong mười hai năm qua. Pierre tự nhủ gặp lại nàng thì cũng vui thôi.

Trong phòng điều khiển máy móc của hội trường, mọi sự có vẻ hoạt động bình thường. Năm nhân viên kỹ thuật đang ở vị trí của mình. Pierre đi kiểm tra để các micrô và máy tính hoạt động tốt ở các phòng họp phụ, nơi các hội thảo nhóm – workshops, như mấy quý bà này nói – bắt đầu lúc 10 giờ như đã định. Rồi anh trở lại sân hiên : nữ tổng thống nước Chi lê, Michelle Bachelet, sẽ nói chuyện ở đây trong buổi ăn trưa. Hai kỹ thuật viên đang hối hả lắp đặt các màn hình chuyển tiếp và mấy cái loa to đùng.

Anh bỗng nghĩ đến lại lá thư fax của Franck. Nó có đưa ra lời giải thích nào về việc Internet bị  tê liệt không ? Từ ngày bắt đầu làm việc trong lãnh vực tin học, Pierre đã thấy đủ thứ chuyện thượng vàng hạ cám, nào sự cố, nào virus, nào bug…Thông thường, anh hiểu khá nhanh các nguyên nhân. Hay là anh nhờ một tên bạn, cựu thành viên của nhóm Doomsday[20], nói cho biết rõ. Doomsday hồi đó là một băng bạn thân, trong những năm 1980, vui đùa bằng cách trộm các chương trình tin học. Chẳng có gì độc hại lắm đâu, chỉ là những sự đột nhập nhỏ nhặt và thú vị, chính là để chứng tỏ mình giỏi hơn thôi. Mỗi khi có ai giới thiệu anh là một cựu tin tặc, Pierre phản đối quyết liệt. Cũng như anh, phần lớn những tên bạn thân tin tặc đó đã quay về chính đạo. Họ đã tìm được việc làm lương cao ở các bộ phận nghiên cứu thuộc các công ty sản xuất phần mềm chống virus.

Anh nhớ lại virus Slammer vào năm 2003 đã tấn công ngay trung tâm hệ thống Internet và thâm nhập, bên cạnh các nạn nhân khác, nhà máy nguyên tử Davis-Bess ở bang Ohio, Mỹ. Và chính một trong những tên bạn ngày xưa đó đã tìm ra đầu tiên miếng đánh trả. Ngày nay Internet được bảo vệ nghiêm nhặt. Hệ thống được ghép đầy những bộ phận dò bắt đủ sức báo động đến các chuyên viên mỗi khi có cái gì bất thường xuất hiện, ví dụ như giao lượng nhiều (hay ít) bất thường trên một mạng hay một nhóm đang “ chat ”. Trên nguyên tắc, phải cần gần hai giờ để các chuyên viên nhận diện cái triệu chứng mới và kích hoạt các phương tiện phòng chống. Một cuộc tấn công, theo những tên sành sõi trong nghề, chỉ có thể gây thiệt hại lớn nếu nó vừa ào ạt, vừa được lan truyền rất nhanh. Dưới mười phút, nói cho chính xác. Về mặt lý thuyết, tình thế giả định này là bất khả. Về mặt lý thuyết…Pierre quá rành tin học để không biết là trong lãnh vực này những định đề thường bị thực tế bác bỏ.

Nhưng sự tê liệt xảy ra ngày hôm nay thì sao ? Điều đáng lo ngại, ngoài chuyện thời gian kéo dài, là chưa ai tìm ra được nguồn gốc. Và việc các hệ thống điện thoại di động bị tắc nghẽn cũng gây khó khăn cho sự trao đổi giữa các chuyên viên.

Anh đi đến quầy lễ tân. Thực vậy, một thư fax đang chờ anh. Trong khi  nhân viên lễ tân rời quầy đi lấy nó, anh đưa mắt nhìn lên màn hình TV treo sau quầy; trên đài TF1, bản tin ngắn đặc biệt lại dài dòng với hình ảnh dòng người sắp hàng trước quầy check-in ở các phi trường Nice và Orly. Một quan chức  SNCF[21] đọc như thuộc lòng trước micrô bản tuyên bố khuyên khách hàng ngừng đặt chỗ trên trang mạng sncf.com. Tiếp theo, người ta nghe cái giọng như dế gáy của tên phóng viên thường trú của đài ở Seoul nói qua điện thoại, cho biết là khắp Hàn Quốc hệ thống di động và Internet đều bị tê liệt từ vài giờ nay, và ở nước đó, sự cố đã biến thành nỗi kinh hoàng tập thể.

Thực vậy, thư fax của Franck liên quan đến việc Internet ngưng trệ. Đó là một bài báo bằng tiếng Anh, viết cho ấn bản trực tuyến của zdnet, một tờ báo chuyên ngành, mà chính Franck đã nhận được qua fax. Pierre bắt đầu đọc nó khi đi bộ lên cầu thang, vì lần này các thang máy đều ngừng chạy.

 

Một cuộc tấn công ồ ạt làm tê liệt cột sống Internet

 David Blast và Terry McGuire

         Zdnet.com

         Washington, thứ ba 11 tháng 9 – 2007, 11 giờ 30.

 

         Một cuộc tấn công ồ ạt được sửa soạn và phối hợp công phu, bắn trúng tim hệ thống Internet từ 8 giờ 46 phút. FBI[22] xác nhận chắc chắn đây là cái mà các chuyên viên gọi là một sự từ chối dịch vụ được phân tán (distributed denial of service). Kiểu tấn công này gây ra hiện tượng các dữ liệu chạy dồn dập trong các hệ thống cho đến khi chúng bị nghẹt ứ. Biết cuộc tấn công này từ đâu ra không ? David Wray, phát ngôn viên của Trung tâm quốc gia bảo vệ các cơ sở hạ tầng, trả lời rằng còn quá sớm để biết được nguồn gốc và những tác nhân của hành động nguy hại này. FBI xác nhận rằng mười trên mười hai máy chủ sơ cấp bỗng dưng ngừng hoạt động, tất cả cùng một lúc, ngày thứ ba, lúc 8 giờ 46 phút. Cuộc tấn công còn tái diễn một giờ sau đó và đã làm tê liệt máy chủ thứ mười một. Những máy tính này, được gọi là máy chủ sơ cấp (hay root server, máy chủ gốc), lập thành bộ phận đầu não thực sự của Internet. Thực vậy, khi người sử dụng Internet gởi một thư điện tử hay truy cập vào một trang mạng, cái địa chỉ mà họ đánh vào (ví dụ như www.cnn.com) phải được phiên sang một con số. Con số này thì gồm bốn lốc, mỗi lốc có ba ký hiệu đi từ 000 đến 255 (ví dụ như 234.020.123.143) và được gọi là địa chỉ IP, đây mới là địa chỉ thực sự của trang mạng. Nó được lưu trữ trong các máy chủ sơ cấp đáng chú ý này, nằm rãi rác khắp thế giới. Như thế các máy chủ hoạt động như những niên bạ khổng lồ mà hàng triệu người vào tham khảo hàng ngày.

         Một cuộc tấn công trước đó, nhắm vào các máy chủ sơ cấp đã xảy ra vào tháng mười hai năm 2000. Amazon, eBay, Yahoo và các tên tuổi lớn trong lãnh vực thương mại điện tử đã bị phong tỏa nhiều giờ liền. Nhưng vào thời đó chỉ có tám máy chủ bị virus thâm nhập và hệ thống toàn cầu chỉ đơn giản là bị chạy chậm lại.

         Sự từ chối dịch vụ là một phần của những mũi tấn công đột ngột vào Internet, nhưng cuộc tấn công ngày hôm nay hình như rộng khắp và bạo liệt chưa từng thấy. Người ta lo ngại rằng cả mười ba máy chủ đều cùng bị chặn, trước khi có thể sửa chữa kịp. “ Sự phong tỏa tuyệt đối chỉ là vấn đề vài giờ thôi, có lẽ vài phút, theo lời tuyên bố của Louis Touton, phó chủ tịch của  Internet Software Consortium. Đó là một cuộc tấn công ồ ạt nhất mà chúng ta biết được trong lịch sử Internet.” Nhiều vị trách nhiệm của những máy chủ sơ cấp mà chúng tôi liên lạc được xác nhận lời tuyên bố trên nhưng yêu cầu giấu tên. Một người trong số họ đã dùng từ “ sóng thần tin học[23]”.

 

Tới tầng của mình, Pierre buột miệng chưởi thề. Anh đã hiểu cái gì giấu đàng sau vài từ kỹ thuật dùng trong bài báo : đây chính là một cuộc động đất tin học, một cơn sóng thần loại mới. Internet là mục tiêu của một virus hủy diệt. Một con sâu bọ hung hãn và dai dẵng hơn cả Blaster, Slammer, SoBig và tất cả dòng vô tính của chúng được lưu thông trong mấy năm gần đây.

Quá trình tấn công thì đơn giản. Một virus cách mạng, kín đáo trong cách tiếp cận, đủ sức tự kích hoạt vào ngày, giờ tự chọn, đã được phân tán – chắc là qua thư điện tử — trong hàng triệu máy tính. Con virus này đã biến tất cả bộ máy tính này thành ma quỷ, thành nô lệ tuân lệnh một cách mù quáng. Và tất cả đám ma quỷ này, vào một khoảnh khắc định trước và đồng thời, gửi những đòi hỏi đến những máy chủ trung tâm của Internet, gửi nhiều đến nỗi chúng làm tê liệt cả hệ thống.

Tuy nhiên, một sự tê liệt như thế có vẻ khó tin. Bởi vì, ngoài mười ba máy chủ DNS sơ cấp mà bài báo nói đến, còn có hàng ngàn máy chủ gọi là “ gương ” được dùng như thể là những niên bạ trung gian; khi một người sử dụng Internet tìm kiếm một trang mạng, lời yêu cầu của họ không đi thẳng đến máy chủ sơ cấp mà đến một trong những máy chủ “ gương ” để được xử lý. Nhưng sự thể có vẻ không tin được là mấy máy chủ “ gương ” này cũng đều bị tê liệt hàng loạt. Ngoài ra, Pierre tin rằng chuyện mười ba máy chủ đáng chú ý trên đều bị khuất phục cùng lúc là điều gần như bất khả. Chúng, tất cả, đều được trang bị với những hệ thống an ninh đủ sức báo động ngay khi mức độ trọng tải lên quá cao, ít nhiều giống như một con  sông dâng nước đe dọa tràn bờ. Nếu các tín hiệu báo động này không hoạt động, có phải điều này có nghĩa là chúng đã bị vô hiệu hóa bởi ai đó làm việc ngay bên trong các phòng chứa các máy chủ này không ?

Một giả thuyết khó mà nuốt cho trôi. Phần lớn những máy chủ, trong thực tế, là do các đại học nắm giữ. Về mặt nguyên tắc, một tin tặc không tấn công vào những tổ chức kiểu này. Cộng đồng tin tặc sẵn lòng chọn lựa những tập đoàn công nghiệp lớn, những doanh nghiệp độc quyền, hay Dan Barett, nhưng không bao giờ tấn công các cơ sở giáo dục hay các hội đoàn phi lợi nhuận. Một kỷ luật không chính thức được tôn trọng trong lòng cộng đồng, một quy tắc về hạnh kiểm tốt của quý ông tin tặc. Họ nghe Bob Dylan hát Khi ta chọn sống ngoài vòng luật lệ, thì cũng phải chọn làm người lương thiện. Họ ngưỡng mộ Legion of Doom và Chaos Computer Club, nhưng thực ra họ tìm cách phá hủy thế giới thì ít hơn là tìm cách chỉ ra cách nào để thế giới vận hành tốt hơn. Phải chăng cái hiệp ước ngầm giữa các hiệp sĩ tin học đã bị hủy bỏ ?

Pierre có trực cảm là anh đang chứng kiến một cuộc tấn công không những mang tầm cỡ khác hẳn những cuộc đụng độ tin học lẻ tẻ, nhỏ nhoi mà thế giới từng biết đến nay, mà nó còn nhắm đến mục tiêu rất khác nữa.

Phía dưới trang thứ hai Franck viết vội vài chữ. Dưới ánh sáng được làm dịu trong hành lang, Pierre thấy khó nhận ra nét chữ li ti của tên bạn mình. Anh đi vào phòng và để lá thư fax dưới ngọn đèn halôgen trên bàn giấy. Lúc đó anh mới đọc được rõ rệt :

“ Pierre, lần này chính là Đại Số Dách[24].” Đại Số Dách được gạch đít ba lần.

Pierre ngồi phịch xuống giường, đầu như phát điên. Không thể nào như thế được ! Tay Franck này cường điệu quá đi.

Đại Số Dách. Con virus tột cùng. Không ai trên đời này có thể chống đỡ nó

được. Nó sẽ làm tan tành các hệ thống. Làm tê liệt các máy móc, các trang thiết bị hiện đại. Các máy chủ của các doanh nghiệp, các đài kiểm soát không lưu, các tổng đài điện thoại, các sở chỉ huy an ninh, các nhà máy nguyên tử, v.v… và Pierre cũng biết đoạn tiếp theo. Đại Số Dách, đó là bệnh dịch hạch số, là bệnh thổ tả của xã hội điện tử. Bệnh truyền nhiễm ảo không ai biết thuốc giải độc.

Đó là cơn mộng dữ lâu đời của những ai trong nghề tin học. Cơn mộng dữ này giờ đây đang thành hiện thực đó.

 

……………………………………………………..

 

 

Trích đoạn 2 (Chương 21)

 

Ở bãi Gold Beach, mực thủy triều xuống thấp để lộ toàn bộ các xà lan bằng bê tông to đùng, vết tích của Port Winston, một vụng cảng nhân tạo do quân Đồng minh xây dựng phục vụ cho cuộc đổ bộ. Emma thích chỗ này, vì khác với biết bao cảnh biển khác, nó không bị các tên chủ đầu tư địa ốc khai thác rầm rộ. Nàng thích đi theo con đường nhỏ chạy lên vách đá nhô cao trên biển và nhìn từ trên cao ngôi làng thu mình nhỏ lại dưới mái nhà đá đen. Hay là như hôm nay, ngày nước triều lớn, nàng thích đi bộ chậm rãi ra tới mép nước, để gặp con nước đang rút dần ra xa, về phía chân trời.

Nàng càng đi xa bãi đậu xe thì tiếng kèn xe cộ càng giảm, được tiếng kêu khàn khàn của chim mồng biển thay thế. Đến chỗ cát ướt, nàng cởi giày cầm tay. Nàng cảm thấy lòng bàn chân lành lạnh, được vuốt ve bởi màng nước rất mỏng, và bãi biển lúc này trông giống như sàn ván được đánh xi; nàng cũng cảm thấy nhoi nhói do các mảnh vụn vỏ sò ốc lạo xạo dưới gót chân. Trong khi nàng đi tới, quay lưng về phía vách đá nhô trên biển của mũi đất Manvieux, các lưỡi sông mà biển bỏ lại đằng sau khi rút đi trở nên khó hơn để đi vòng quanh.

Emma bước đi cho tới mép nước rồi dừng lại, nhìn ra khơi. Từ đây nàng chỉ còn nghe tiếng lúc lắc của những hòn đá cuội và vỏ sò ốc nhào trộn bởi bọt nước. Tất cả quang cảnh này hiện ra rất xúc động đối với nàng từ khi nàng xem cuốn phim của Spielberg, Giải cứu binh nhì Ryan. Nàng không thể lúc nào  bước đi trên một bãi biển vùng Normandie mà không thấy hiện lên những hình ảnh   lính tráng xơ xác, thân thể tan nát dưới làn mưa đạn vào sáng ngày 6 tháng 6 năm 1944. Nửa giờ đầu tiên của cuốn phim khiến nàng bắt đầu lo âu. Phần còn lại thì làm nàng bực mình. Sướt mướt, cung cách Hollywood nhàm chán, biết trước phần kết cả rồi. Trừ phi là chính câu chuyện – một người đàn bà tìm kiếm dấu vết của bốn đứa con trai mất tích trong chiến tranh – đã gây cho nàng cảm giác khó chịu. …

Cái chết à ? Nàng thường đề cập đến cái chết, nhưng không phải với Brad. Với Barett thì có. Emma quả quyết là có cái gì đó sau cái chết. Dan tuyên bố mình theo triết lý bất khả tri. “ Về phương diện phân phối tài nguyên, thì tôn giáo  không có hiệu quả lắm, chàng nói với nàng một ngày nọ, theo cách thẳng thừng của mình. Có những cái ích lợi để làm ngày chủ nhật hơn là đi lễ nhà thờ.” Chàng nghĩ gì về chuyện này ngày hôm nay ? Chàng đang ở đâu ? Bây giờ chàng đã biết cái sau-cái chết thì chàng có đổi ý không ? Nàng nhớ lại cuộc nói chuyện cuối cùng giữa hai người về đề tài này. Đó là ở Ushuaia nước Argentina, vài tháng sau khi đứa con gái Mary của chàng ra đời. Chàng vẫn tin chắc là không có gì trong trí óc con người mà không thể, một ngày kia, lập trình được, dưới dạng một dãy số 0 và 1.

— Vậy sự xúc cảm thì sao, như xúc cảm của bà mẹ trước con mình ? Emma đáp trả. Hôm nay thì anh hiểu cái chết hơn rồi, em chắc thế, phải không Dan ?

Barett không nháy mắt.

— Một ngày kia người ta sẽ biết tách rời các yếu tố của trí óc con người giống như ta tách rời các yếu tố của một phần mềm. Nhưng em có lý, câu hỏi thực sự trong trường hợp này là tự hỏi về tính mục đích của sự hiện hữu của cái “ phần mềm ” này. Tại sao nó được tạo ra ? Với mục đích gì mà người ta nghĩ ra nó ? Vì ai ?

Và chàng đã kết luận bằng một trong những câu nói bí ẩn này mà Emma yêu thích, bởi vì nó mở cửa cho một cuộc thảo luận khác mà hai người sẽ bắt đầu sau này.

— Thỉnh thoảng khi anh quan sát trí óc con người, sự ngạc nhiên mà nó mang lại cho anh thì gần với tình cảm sùng đạo hơn là sự phân tích khoa học.

Emma hạ mắt xuống cát trong khi nước mắt chảy trên đôi má. Cuối cùng thì nàng cũng khóc được ! Nàng cảm thấy nhẹ người khi thấy vị mặn nước mắt trên môi. Nàng khóc tự nhiên, không kiềm chế. Giả như muốn chận lại nỗi buồn rầu se thắt cả cõi lòng thì nàng cũng không thể. Nàng do dự có nên nhảy xuống giữa các làn sóng, tự để mình chìm sâu giữa lòng biển mặn hay không.

Nàng chọn một tảng đá rồi ngồi bó gối, gục đầu giữa hai cánh tay. Tiếng sóng xô bờ át đi tiếng nức nở và nhấn chìm nỗi đau của nàng vào những cụm bọt biển. Nàng ngồi như thế nửa tiếng đồng hồ, người lả đi, mặc cho thân xác mình trút hết cơn buồn khổ.

Khi nàng tỉnh trí lại thì biển vẫn còn xa. Nàng cúi người lượm các vỏ sò ốc nhỏ xíu lấp lánh dưới ánh mặt trời. Đôi mắt nàng đẫm lệ. Nàng mơ hồ cảm thấy rằng cách duy nhất tiếp tục yêu Dan là trả lại công lý cho chàng. Chắc chắn là chàng đã tiên liệu những gì xảy ra hiện nay. Barett là một con người rất thận trọng, chàng đã đưa lên thành nguyên tắc quản lý là công ty Controlware lúc nào cũng phải giữ trong ngân quỹ số tiền tương đương với một năm thu nhập để dự phòng mọi vấn đề. Một người như thế thì không thể nào quên để lại đâu đó, cho ai đó, cái chìa khóa của backdoor. Nhưng mà ai đây ?

Và bất chấp tất cả, nếu chính nàng là người giữ chìa khóa mà nàng không hay biết gì cả thì sao ? Trí nhớ nàng thì rất thất thường, một mặt nó đủ sức ghi nhớ hàng ngàn con số và dữ liệu thống kê, nhưng mặt khác thì đôi khi nó lại quên phứt một cái tên, một khuôn mặt hay một giai đoạn trong cuộc sống của nàng. Vậy thì, nàng tự hỏi, vào lúc nào — và nhất là bằng cách nào — Barett có lẽ đã nói về backdoor với nàng ? Những ý tưởng đêm qua không ngừng quay lại trong đầu nàng. Những hình ảnh cũng vậy, hình ảnh trên TV mà nàng đã bật lên vì không thể chợp mắt, lúc 2 giờ sáng. Đài CNN phát đi phát lại nhiều lần một phóng sự về Barett, một “ nécro ”[25] như các nhà báo thường gọi. Người ta thấy vài cảnh trong cuộc đời ông chủ Controlware : khi còn bé với bà mẹ, được bà gọi tên dùng trong nhà là “ Treo ”; sau đó là với mười hai nhân viên đầu tiên của xí nghiệp, tất cả đều để râu và tóc dài, trừ chàng; cuối cùng là Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc, trong văn phòng của chàng, một không gian đơn giản hết sức, chỉ trang trí bằng vài tấm ảnh : ảnh bộ vi xử lý Pentium, và ảnh Einstein và Henri Ford, Amelia và các đứa con, ảnh Emma và chàng chụp chung trong chuyến đi kinh doanh ở Trung Quốc, tất cả nằm kề chân dung vua Louis XIV. Tất nhiên, Emma chẳng thấy thêm điều gì mới trong cái phóng sự đó.

Không có gì làm nàng ngạc nhiên, ngoại trừ một cảnh ngắn trong đó người ta nhận ra Barett ở Versailles dự buổi tiệc tối xa hoa của Hội những người Bạn Mỹ ở Galerie des Glaces trong lâu đài. Emma còn nhớ buổi dạ hội này, Barett có kể lại cho nàng nghe. Một loại dạ tiệc không thể nào quên được đối với một người Mỹ, dù từng quen gặp các ngài tai to mặt lớn của thế giới. Những người “ khách mời  ”, phần lớn là các nhà tài trợ cho lâu đài, đã trả mười ngàn đô-la cho một chỗ ngồi ăn. Barett được đặt ngồi bên công chúa de Kent, và Steve Rockefeller (chắt của John, chính là nhà tài trợ lớn đầu tiên của Versailles) và Malcolm Forbes, ông trùm báo chí. Những ngọn đèn chùm của hành lang soi sáng, bên ngoài, cái bóng lạnh lẽo của các bể nước trên khoảng vườn Bắc và Trung tâm. Những pho tượng xung quanh đều được rọi sáng. Và một nghệ sĩ ánh sáng đương đại cho quét những tia sáng dọc theo Tapis vert cho tới bể nước Apollon. Cảnh nhìn thật là hoành tráng, giống như dạ tiệc…và các món ăn. Fondant d’espadon sur son lit de courgettes et d’oeufs de caille. Vénus framboisier à la vanille de Madagascar,[26] v.v…Không thể nào dịch ra được. Một bữa ăn do Pierre Gagnaire đứng nấu và các món tráng miệng do Lenôtre sửa soạn. “ Cái anh Lenôtre này, đẳng cấp quá đi, đáng lẽ em nên xem !”, Barett xuýt xoa kêu lên, dù anh chẳng thích ăn các món tráng miệng nói chung gì lắm, khi anh kể lại bữa ăn cho Emma. “ Chính là nghệ thuật nằm ngay trong dĩa đồ ăn đó em ! Sự bố cục, chỉ sự bố cục không thôi, em không thể tưởng tượng nổi đâu ! Các anh chàng đó không những có nhận thức trực cảm về nghệ thuật nấu bếp mà còn về cái đẹp. Và cái đẹp, Emma ơi, em biết rõ mà, chính nó sẽ cứu vớt thế giới. Những anh chàng như Gagnaire hay Lenôtre, nghe anh nói nè, họ sẽ cứu vớt thế giới một ngày nào đó, Dan tiếp tục trong sự cường điệu dễ thương. Emma, lập lại theo anh này ! Lenôtre sẽ cứu vớt thế giới ! Đừng bao giờ quên điều này nghe !”

Emma còn nghe câu nói đó vang dội bên tai. Một trong những câu nói lạ lùng, tiêu biểu này nơi Barett khi chàng bắt đầu tỏ ra cuồng nhiệt. Vả lại, đó là lúc duy nhất mà Dan làm nàng bực mình thực sự : khi thấy lạc hướng vì những lỗ hổng trong các kỷ niệm của cô bạn mình – cái mà anh gọi là “ những lỗ đen trong trí nhớ sống động của nàng ” – chàng đòi nàng lập lại theo chàng câu cách ngôn xuất sắc mà chàng vừa tung ra hay các đặc điểm của một nơi chốn họ vừa đi xem. “ Hạnh phúc không nằm ở chỗ nhận được cái gì mình muốn, nhưng muốn cái gì mình nhận được. Emma, lập lại này ! Nhớ đấy nghe Emma !”, “ Con cái ư ? Ta nên để lại cho chúng đủ tiền để chúng có thể làm những gì chúng muốn, và đủ ít để chúng bị bắt buộc phải làm cái gì đó.”, “ Một nơi chốn đẹp nhất thế giới là đây, dưới mắt em : ngày 29 tháng tư, vào lúc 17 giờ, em đã thấy từ trên cao của Corcovado, hai bãi biển đẹp nhất thế giới, Ipanema và Leblon. Emma, lập lại này ! Corcovado[27] ! Ipanema, Leblon ! Lập lại theo anh nào ! Mỗi khi Barett ra lệnh như thế, Emma cảm thấy khó chịu; nàng không còn chắc chắn đó là một trò chơi nữa, nàng tự hỏi không biết chàng đang bước qua, vào lúc đó, cái biên giới mong manh ngăn cách thiên tài với sự điên khùng. Nhưng rồi nàng cũng quên đi. Cái duyên của Dan, tình thương yêu mà nàng dành cho chàng, cũng như sự cuốn hút nào đó, dù từ lâu rồi giữa họ với nhau thì “ tính dục đã bị vượt qua ” như chàng nói, tất cả các thứ này nhanh chóng chế ngự nỗi bực dọc nơi nàng.

Thủy triều bắt đầu dâng ngược lại. Emma còn ngồi thêm một lát trên tảng đá nhìn biển và để cho những luồng nước đầu tiên dịu dàng trượt qua hai bàn chân nàng và một lát sau sẽ khiến nàng lui về phía bãi cát sỏi. Rồi nàng đứng dậy, quay người đi lên bãi biển để về khách sạn. Lên tới mặt đường, nàng đi dọc nhà hàng La Marine : nó đầy nghẹt khách tụ tập trước màn hình TV. Tiếng huyên náo trong ngôi làng Arromanches vẫn không chấm dứt. Con đường trước khách sạn thì bị chặn lại. Một tên tài xế xe bus đang gây gổ với một gã lái xe kéo, có lẽ vì đã không để anh ta đậu xe. Nhiều người lái xe đã bỏ mặc xe mình trên các lề đường, thậm chí ngay giữa lòng đường. Chỉ có các xe mô tô còn có thể lạng lách giữa đám xe hơi. Emma băng qua đường thì đột ngột phải dừng lại trước một xe tải giao hàng nhỏ đậu chắn ngang đường. Nàng nhận ra bảng hiệu của chiếc xe này : đó là cái lôgô của Lenôtre. Lạ thật ! Nhà thầu ăn uống này đã phải giao các món ăn cho các đại biểu thì có gì đâu mà ngạc nhiên, nhưng điều lạ là trúng vào chuyện nàng nghĩ đến ông làm bánh danh tiếng này chỉ vài phút trước đó thôi.

“ Emma, lập lại theo anh này ! Lenôtre sẽ cứu vớt thế giới.”

Nàng đành nhếch mép cười lúng túng và nghĩ thầm : “ Ông ta không sắp sửa cứu vớt thế giới đâu, cái ông Lenôtre tốt bụng này. Bị kẹt ở đây, như mọi người.”

Vậy mà vẫn có cái gì làm nàng bức bối trong câu nói này của Dan mà nàng không tài nào quên được. Nàng đã cố tìm nhưng cũng vô ích…Dan nói như đinh đóng cột những lời có ý nghĩa với chàng nhưng đối với nàng thì chúng có vẻ vô nghĩa. Trong phần lớn trường hợp, chàng thốt chúng ra để báo cho nàng biết là hai người đang sống cùng “ một thời điểm quan trọng ” và ra lệnh cho nàng đừng bao giờ quên. Nhưng chuyện Lenôtre thì sao ? Các suy tưởng của chàng về ông đầu bếp và cái bí mật của riêng chàng chẳng có lợi ích chi cả. Emma cắn môi. Dan, dù xuất chúng đến mấy đi nữa, đôi khi vẫn nói để không nói gì.

Trong khách sạn, sự náo động đã lên đến đỉnh điểm. Các cô, các bà phụ trách tổ chức cuối cùng đành từ bỏ các phiên họp chót của WAC và hủy buổi tiệc tối bế mạc. Hẳn là họ chỉ còn một mục tiêu : tìm ra xe cộ để đưa các đại biểu về lại Paris.

Vào lúc Emma sắp sửa đặt chân lên cầu thang bộ để về phòng thì Pierre xuất hiện, thở hổn hển. Áo sơ-mi của anh thì đẫm ướt và mở toác một nửa. Tóc anh đen dính vào hai bên thái dương vì mồ hôi. Nàng phải dằn lòng để không nhào vào trong vòng tay anh. Chính anh tiến về phía nàng, đặt bàn tay lên cổ tay nàng. Chỉ cái tiếp xúc đơn giản này mà nàng thấy rung động cả lồng ngực. Một cảm xúc nhanh như chớp và không thể giải thích được. Nàng xoay đầu sang hướng khác.

— Emma ! Em có vẻ không khỏe…

Nàng thích dấu hiệu quan tâm này, dù tình trạng anh thấy cũng chẳng tốt gì hơn.

— Không, không sao…em từ biển về đây và mặt dính bụi nước. Nhưng anh, nói đi, trông mặt anh lo lắng quá ! Mọi chuyện ổn chứ ?

— Mệt đến chết ! Anh trải qua buổi sáng phát điên. Chẳng có gì chạy cả. Làm sao mà sắp xếp mọi thứ với những cái bất thường thế này cơ chứ? Các hệ thống điện thoại thì bị nghẽn. Anh không biết cách nào chở đồ thiết bị xuống Marseille, bình xăng xe tải thì đã cạn hết ba phần tư và các trạm xăng thì chẳng còn một giọt.

Chàng nói mà không rời mắt nhìn nàng. Bộ váy áo của superwoman trên người nàng thì đối chọi với bộ mặt ủ rũ và đôi mắt thâm quầng. Anh thấy ra cổ áo sơ mi nữ khoét sâu của nàng. Người Anglo-Saxon có một từ để chỉ khoảng không gian giữa hai vú đàn bà, cái lũng da màu sữa óng ánh : “ cleavage ”. Từ này cũng đẹp như cái nó chỉ định.

Pierre không muốn để Emma bỏ đi. Ai biết khi nào mới gặp lại nhau ?

— Em đi ăn nhẹ cái gì không ? anh đề nghị.

— Em đã sắp sửa lên phòng đó, em cũng mệt nhừ cả người đây…

Emma cảm thấy không đủ sức ăn ngay cả một ngọn xà lách nhưng nàng vẫn theo anh đến phòng ăn. Nàng thấy các bắp thịt trên vai anh dưới lớp áo sơ mi và quan sát hai cẳng tay rám nắng. Nàng tự nhủ là hai người đã không chọn những tình thế tốt nhất để khởi động. Nhưng khởi động cái gì cơ chứ ? Một tình bạn sao ? Một quan hệ tình ái à ? Nàng không thể làm như chẳng có chuyện gì xảy ra. Và càng không thể phủ nhận sự cuốn hút mà nàng cảm nhận khi gặp anh.

Hai người vào phòng ăn; một tên bồi lại gần bàn họ.

— Đồ uống thì có nước khoáng Perrier hay “ demi ”[28], nhà hàng chỉ còn thế thôi, anh ta nói với giọng chán nản.

Emma gọi một chai Perrier và Pierre một “ demi ”.

— Em biết đấy, anh thở dài, đầu lắc lắc, anh tự hỏi các bạn em có lẽ tốt hơn nên hủy bỏ cuộc họp buổi sáng cuối cùng của WAC. Nó hỗn loạn làm sao ấy ! Chẳng có gì chạy cả.

— Sáng nay thì chạy chứ, Emma đáp trả. Trong buổi hội nghị khai mạc toàn thể, đâu có vấn đề gì.

Pierre đã nghe bài nói chuyện của Emma trong vài phút, anh vẫn thấy mình bị quyến rũ bởi sự đối chọi giữa một Emma Shannon trong vai trò “ bà thầy của vốn đầu tư mạo hiểm ” với các nụ cười ước định và giọng lưỡi quả quyết, và người đàn bà dịu dàng và vô tư lự mà anh đã làm tình ở bãi biển. Anh ước gì ôm nàng trong vòng tay để thấy nàng hóa thân thêm một lần nữa. Nhưng phép lạ thì chỉ xảy ra một lần thôi.

— Đúng thế, cho tới 10 giờ 30, anh cố nói tiếp, nhưng ở các phòng họp khác và buổi họp tiếp theo thì tai họa xảy ra. Hai cái Barco ở tầng một thì bị nổ. Bọn anh đã lọ mọ chắp nối sao đó để cho buổi họp ban trưa, nhưng đến đó thì lại thiếu người họp : chỉ còn ba chục chị em ta là nhiều nhất…

Tên bồi mang đồ uống và hai khay đồ ăn làm sẵn.

— Anh chỉ có mấy thứ này thôi à ? Pierre hỏi.

— Pierre, đừng có kêu ca ! Chính Lenôtre giao đồ ăn nấu sẵn đó. Và bây giờ đã 15 giờ 30 rồi.

— Rồi sao nữa ? Lenôtre hay ai khác, đồ ăn trên khay thế này, anh ăn quanh năm suốt tháng đó ! Anh chán ngấy với mấy thứ cá hồi đông và bánh táo, với mấy con dao nhựa cắt kêu kèn kẹt trên dĩa giấy. Tối nay anh sẽ đi tiệm và…

Emma không để cho anh chấm dứt câu nói và đưa tay cầm ly Perrier.

— Các vị ở Pháp này, các vị làm tôi cười thật đó ! Khi các vị không có được bữa ăn trưa hoàn hảo, nóng hổi, mặn vừa đủ, cho tiêu vừa đủ, ăn suốt hai giờ, thì các vị kêu ca đến điếc tai ! Anh nên đi qua Mỹ thường hơn. Những đầu bếp cỡ Lenôtre, bọn tôi nhập khẩu hàng tá ! O.K., bọn tôi biết làm mấy cái phần mềm, mấy cái cầu dẫn, nhưng các vị thì có những tay làm bánh ngọt xuất chúng ! Ông ta tên là gì nhỉ, cái ông đã tạo ra thương hiệu Lenôtre đó ? André phải không ?

— Chắc chắn là không phải André rồi, Pierre phản ứng. André, chính là người tạo vườn cảnh cho vua Louis XIV. Và tên ông ta viết bằng hai từ cách nhau: “Le” và “Nôtre”. Với chữ N viết hoa.

Emma đặt mạnh ly nước xuống bàn làm nó trào ra.

— Không, không thể thế được !

— Có  chuyện gì vậy ?

— Chờ một chút…

— Nhưng gì cơ chứ, nói đi !

Emma nhìn chằm chằm vào mắt Pierre và nói thật nhanh :

— Em vừa hiểu ra điều gì đó. Pierre, phải đi đến Versailles, giải pháp ở ngay chỗ đó, em chắc mẫm như thế !

— Cái gì? Em muốn đi đâu đây?

Nàng nói nhanh đến nỗi anh chỉ hiểu được một nửa câu nói. Anh bảo nàng lập lại. Trễ quá rồi. Emma Shannon đã rời khỏi phòng ăn và vội vã đi về phía sảnh khách sạn.

——————————————————————————————-

 

 

 


[1] Một loại vải trước làm ở nước Anh, có mô típ bằng đường thẳng cắt nhau, với nhiều sắc độ khác nhau nhưng cùng một màu.

[2] Nữ doanh nhân.

[3] Cựu đệ nhất phu nhân Mỹ, hiện là Bộ trưởng ngoại giao Mỹ.

[4] Nữ chính trị gia Pháp, cựu ứng cử viên tổng thống Pháp.

[5] (1953-2007) : Cựu nữ thủ tướng nước Pakistan. Đã bị ám sát vào tháng 12-2007.

[6] Nữ chính trị gia nước Colombie, sinh năm 1961, bị bắt làm con tin 6 năm (2002-2008).

[7] Double-crème : phó mát (fromage) có chất béo trên 60%.

[8] “siêu phụ nữ”

[9] PME : viết tắt của Petites et Moyennes Entreprises ( các doanh nghiệp nhỏ và vừa).

 

[10] (1890-1969) : Tư lệnh quân Đồng minh trong cuộc đổ bộ 6-6-1944 ở Normandie. Sau này là Tổng thống Mỹ (1952-60).

[11] Có thể vừa nhận vừa gửi tin

[12] “Chào Mừng bạn đến Đại hội Phụ nữ Thường niên”

[13] Tên một đại lộ trung tâm của thành phố Marseille, Pháp.

[14] Tên đầy đủ là Institut des Sciences Politiques (Học viện Khoa học Chính trị) ở Paris.

[15] Viết tắt của Curriculum Vitae, bản ghi tóm tắt (thường 2 hay 3 trang) quá trình học vấn, đào tạo và kinh nghiệm làm việc, cần thiết khi đi xin việc làm.

[16] Manufacturing Message Services : Dịch vụ thông báo sản xuất

[17] Bộ nhớ khả biến  (thuật ngữ tin học) cho phép người sử dụng đọc hay sửa đổi tùy ý nội dung chứa đựng trong nó.

[18] Tiếng Anh và in nghiêng. CEO là viết tắt của Chief Executive Officer, hay Tổng Giám Đốc, chứ không hẳn là chủ tịch như tác giả viết trong ngoặc.

[19] Phụ nữ lãnh đạo ở các cơ quan công quyền hay các doanh nghiệp…

[20] Ngày tận thế.

[21] Viết tắt của Société Nationale des Chemins de Fer (Hãng xe lửa quốc doanh, Pháp).

[22] Viết tắt của Federal Bureau of Investigation : Cục Điều tra Liên bang (Công an nước Mỹ)

[23] Nguyên văn : “tsunami informatique” (trang 38).

[24] Nguyên văn in nghiêng : Big One (trang 40)

[25] Viết tắt của từ “nécrologie”, ở đây có nghĩa tiểu sử một nhân vật vừa mới qua đời.

[26] Dù tác giả cho là “intraduisible”, (không thể dịch được, có lẽ sang tiếng Anh vì nhân vật Barett  là người Mỹ), trang 237, người dịch cũng cố gắng chuyển tên các món ăn này sang tiếng Việt để độc giả có một ý niệm tương đối : “Cá kiếm hấp mềm đặt trên bí ngòi xanh và trứng cút luộc. Bánh quả mâm xôi với va-ni Madagascar”. Vénus, theo thần thoại La Mã, là nữ thần tình yêu và sắc đẹp, dùng đặt tên cho món tráng miệng này cho có vẻ “văn hóa” chứ không có ý nghĩa cụ thể nào cả, còn va-ni đến từ đảo quốc Madagascar thì đắt tiền nhất và có tiếng là thơm ngon nhất trong tất cả các loại va-ni khác.

[27] Corcovado là ngọn núi đá cao 715 mét nằm ngay trung tâm thành phố Rio de Janeiro (Brazil), nổi tiếng thế giới với tượng Chúa Giê su cao 38 mét đặt trên đỉnh núi. Ipanema và Leblon là hai bãi biển gần đó.

[28] Cốc bia có dung tích ¼ lít.

Đàn ai

Trần Kim Loan
.
Đàn lòng lơ lửng cung trời
Cho ai thổn thức những lời mộng mơ
Lâu rồi tím những trang thơ
Mấy dây nhấn xuống thẫn thờ hồn ai
.
Đàn ai rơi phím tơ trời
Du dương huyễn hoặc bời rời hồn tôi
Tơ đàn dan díu với người
Lắt lay ngày tháng ai vui cho cùng…
.

  Hoài Nhơn, Quy Nhơn, Quy Ninh là địa danh qua các thời kỳ của tỉnh Bình Định ngày nay – vùng đất có nhiều gắn bó với việc ra đời và phát triển chữ Quốc ngữ, là nơi phôi thai chữ Quốc ngữ. Có một điều ít người biết, một trong ba nơi có cơ sở in sách Quốc ngữ đầu tiên ở Việt Nam thuộc về Bình Định – Nhà in Làng Sông.

 
Tiểu chủng viện Làng Sông. Ảnh: Đào Tiến Đạt

Việc cấm đạo vốn đã có từ thời các vua Minh Mạng, Thiệu Trị, đến thời Tự Đức còn được siết lại chặt hơn. Nhưng sách vở truyền đạo vẫn tiếp tục ra đời, chữ Quốc ngữ vẫn cứ thế phát triển theo quy luật tất yếu của ngôn ngữ. Vào nửa sau thế kỷ XIX, nhu cầu của cuộc sống buộc phải có nhà in. Do đó, một số nhà in của các giáo phận được thành lập, các loại sách – bao gồm các loại kinh sách, truyện, giáo khoa… bằng chữ Quốc ngữ được in và lan truyền nhiều hơn.

Ba nhà in sách Quốc ngữ đầu tiên ở Việt Nam là: Nhà in Tân Định – Sài Gòn – Nhà in của giáo phận Tây Đàng Trong; nhà in Ninh Phú- Tây Đàng Ngoài (Hà Nội); để ở miền Trung, nhà in của giáo phận Đông Đàng Trong được đặt ở Tiểu chủng viện Làng Sông – ngày nay thuộc thôn Quảng Vân, xã Phước Thuận, huyện Tuy Phước, tỉnh Bình Định.

 
Trang bìa Mémorial nhà in Làng Sông, tháng 3 năm 1908.

Đi cùng sự phát triển của chữ Quốc ngữ

Nghề in đúc (typô) đầu tiên du nhập vào Việt Nam tại Sài Gòn năm 1861, tất cả máy, chữ, mực in, giấy và công nhân kỹ thuật được đưa từ Pháp sang.

Tại địa phận Tây Đàng Trong (Sài Gòn), nhà in được xây dựng năm 1865 (có tài liệu viết 1863 hoặc 1867) tại sở quản lý Nhà Chung. Đến năm 1874 thì chuyển nhà in về Tân Định. Một trong những quyển sách đầu tiên mà nhà in Sài Gòn (Tân Định) in là một cuốn sách bằng tiếng Pháp: ABC ABCD (Vần An Nam để đọc tiếng Latinh), in năm 1867 và quyển sách Quốc ngữ Bổn dạy ABCD, của D. Eveillard, in năm 1868. Ở Đàng Ngoài, ngoài Từ điển An Nam-La tinh (Dictionarium Annamatico-Latium) của J.S. Theurel, nhà in Ninh Phú, 1887, quyển sách Quốc ngữ in sớm nhất hiện còn là Bổn giảng về bảy phép cực trọng chúa Jesu đã lập, Nhà in địa phận Tây Đàng Ngoài, năm 1882. Theo Báo cáo năm 1873 của Giám mục Puginier, địa phận Tây Đàng Ngoài có một nhà in thạch bản và hai nhà in typô, một dành cho các sách Latinh, một dành cho các sách Việt Nam (Quốc ngữ).

Tiểu chủng viện Làng Sông xây dựng vào thập niên 40, thế kỷ XIX. Sau đó, Tòa giám mục và Nhà in của địa phận Đông Đàng Trong (từ Quảng Nam đến Bình Thuận và Tây Nguyên) cũng được xây dựng tại chủng viện này.

Trong Báo cáo hiện tình giáo phận Đông Đàng Trong năm 1885 của Giám mục Van Camelbeck Hân, về những thiệt hại nhân sự và cơ sở vật chất có đoạn: “… hỏng 1 nhà in…”. Và Báo cáo tình hình giáo phận Đông Đàng Trong năm 1873 của Giám mục Charbonnier được viết năm 1872 ghi rõ: giáo phận có 3 nhà thuốc và 1 nhà in.

Căn cứ các báo cáo này, nhà in của giáo phận Đông Đàng Trong – nhà in Làng Sông có trước thời điểm năm 1872, bị hỏng năm 1885. Và có thể nhà in Làng Sông được xây dựng cùng thời với nhà in của giáo phận Tây Đàng Trong (Sài Gòn) và nhà in của địa phận Tây Đàng Ngoài (Hà Nội). Như vậy có thể tin rằng, sự phát triển của chữ Quốc ngữ có phần đóng góp của các nhà in này rất lớn.

Năm 1904, Giám mục Damien Grangeon Mẫn cho tái thiết nhà in Làng Sông và giao cho Linh mục Paul Maheu làm giám đốc. Linh mục Paul Maheu rất thông thạo về kỹ thuật in ấn, và đây là thời kỳ cực thịnh của nhà in Làng Sông. Với hệ thống máy in mới, khổ rộng và hiện đại nhất lúc bấy giờ, một số lượng sách, báo rất lớn đã được nhà in xuất bản.

Trong năm 1922, nhà in Làng Sông đã in 18.000 tờ báo định kỳ, 1.000 bản sách các loại, 32.000 ấn phẩm khác, riêng Báo Lời thăm mỗi tháng hai số, mỗi số ra 1.500 bản và phát hành cả Đông Dương. Tổng cộng ấn phẩm của nhà in Làng Sông (Quy Nhơn) trong năm lên đến 63.185 ấn phẩm với 3,407 triệu trang in.

Đáng chú ý, nhà in Làng Sông đã in nhiều loại sách của các cây bút Quốc ngữ nổi tiếng ở Nam Bộ lúc bấy giờ như: Chuyện đời xưa (tái bản lần thứ 2) của Trương Vĩnh Ký; Chuyện giải buồn (2 tập) của Pierre Lục; 30 đầu sách của Lê Văn Đức (một trí thức nổi tiếng, thế hệ sau Trương Vĩnh Ký) gồm nhiều thể loại hiện còn lưu giữ ở Thư viện Quốc gia (Hà Nội): Tây hành lược Ký, Đi bắt ăn cướp (tuồng), Tìm của báu (tiểu thuyết), Chúa Hài Nhi ở thành Nadarét (kịch), Du lịch Xiêm….

Imprimerie de Làng Sông, Imprimerie de la Mission de Quy Nhơn hoặc Imprimerie de Quy Nhơn đều là tên gọi ấn quán của giáo phận Đông Đàng Trong. Ngoài sách tiếng Latinh và tiếng Pháp, nhà in Làng Sông (Quy Nhơn) đã in một số lượng lớn sách Quốc ngữ đa dạng về thể loại như: Giáo lý, kinh thánh, giáo dục ấu học, trung học, truyện, tiểu thuyết, kịch, tạp chí, tuồng, lịch, sách dịch… Những ấn phẩm của Làng Sông được thống kê trong Mémorial– Bản thông tin hàng tháng của địa phận và được tổng kết vào trang cuối năm, bằng tiếng Pháp xen với tiếng Việt (Quốc ngữ).

Một trang Mémorial thống kê sách đã in của nhà in Làng Sông năm 1910 có 36 đầu sách, trong đó 25 đầu sách chữ Quốc ngữ, số còn lại là tiếng Pháp. Chia thành 4 nội dung: Sách trường học, sách giáo lý, sách cầu nguyện – đạo đức và các sách khác. Sách học được xếp mục đầu tiên với những loại sách như: Phép đánh vần (tái bản lần thứ 5), Con nít học nói (tái bản lần thứ 3), Ấu học (tái bản lần thứ 3), Trung học, Địa dư Sơ lược. Bản kê có ghi giá tiền từng đầu sách.

Tháng 11 năm 1933, nhà in Làng Sông bị bão đánh sập. Một nhà in mới của giáo phận được khởi công xây dựng vào năm 1934 tại Quy Nhơn (trong khuôn viên chủng viện Quy Nhơn). Năm 1935, nhà in Quy Nhơn hoạt động song song với nhà in Làng Sông (đã được tu sửa sau cơn bão). Ít lâu sau, nhà in Làng Sông được sát nhập về nhà in Quy Nhơn.

 
Ấn phẩm của nhà in Làng Sông năm 1910 được thống kê trong Mémorial.

Tham gia phục vụ kháng chiến

Trong chính sách tiêu thổ kháng chiến (1946 – 1947), cơ sở vật chất kỹ thuật của nhà in Quy Nhơn được tháo dỡ, chuyển về giáo xứ Nam Bình (xã Phước Hòa, huyện Tuy Phước) do thầy Paul Định làm giám đốc. Tại đây, các nhà tu hành đã mở dạy kỹ thuật sắp chữ in cho đội ngũ công nhân mới. Nhà in của nhà thờ được sử dụng để in tài liệu phục vụ kháng chiến, sách giáo khoa phục vụ giáo dục.

Một thời gian sau, theo yêu cầu của kháng chiến, máy in lại được chuyển ra Đại An (xã Cát Nhơn, huyện Phù Cát), rồi lên Ân Thường (xã Ân Thạnh, huyện Hoài Ân). Năm 1955 lại đưa về Kim Châu (thị trấn Bình Định, huyện An Nhơn) và cuối cùng được chuyển vào Nha Trang năm 1957.

Trong thời gian này, nhà in này đã in ra một lượng lớn ấn phẩm phục vụ kháng chiến, sản xuất và giáo dục, không chỉ cho Bình Định mà còn cho cả các tỉnh Liên khu 5 (từ Quảng Nam đến Bình Thuận và Tây Nguyên). Rất nhiều ấn phẩm ra đời trong giai đoạn này nay còn được lưu giữ tại Bảo tàng Tổng hợp tỉnh Bình Định như: Báo Tin Tức, Báo Dân Chúng, Bản tin, Tập san, Đặc san, thơ và sách văn, toán, lý, hóa trung học, tiểu học (sách lý và hóa của Đoàn Nhật Tấn, sách toán của Đinh Thành Chương, Việt ngữ chính tả của Nguyễn Châu, Chiều biên khu (thơ) của Nguyễn Tiểu Đào, Miền Trung khói lửa (thơ) của Nguyễn Đình …).

Mémorial Làng Sông (Quy Nhơn) – ấn phẩm của cơ sở ra số cuối cùng tháng 12.1953. Như vậy, đến năm 1954 nhà in Làng Sông – Quy Nhơn, sau gần một thế kỷ hoạt động đã giải thể, toàn bộ máy móc nhà in chuyển vào Nha Trang.

 
Bìa sách Chuyện đời xưa của Trương Vĩnh Ký in tại nhà in Làng Sông năm 1909.

Làng Sông – một địa danh lịch sử

Từ sau năm 1865, chữ Quốc ngữ được sử dụng rộng rãi trong các loại sách đạo, sách đời, riêng loại sách giáo dục chữ Quốc ngữ được in tái bản nhiều nhất. Số lượng đầu sách chữ Quốc ngữ từ năm 1865 đến những thập niên đầu thế kỷ XX lên đến hàng ngàn. Tuy nhiên, trải qua nhiều biến cố lịch sử, một số lượng lớn sách Quốc ngữ của các nhà in đầu tiên phần lớn đã thất lạc.

Hiện nay, tại Thư viện Quốc gia (Hà Nội) còn lưu giữ 241 đầu sách Quốc ngữ của nhà in Quy Nhơn (Làng Sông) như: Lưu tình (tâm lý tiểu thuyết), Nguyễn Vân Trai; Thiệt phận thuyền quyên (tiểu thuyết), Đinh Văn Sắt; Hai chị em lưu lạc (tiểu thuyết trẻ nhỏ), Pierre Lục; Nghề trồng rau, Mai Hữu Tưởng; Con nít học nói cho nhằm lễ nghi, Simon Chính; Địa dư tỉnh Phú Yên, Nguyễn Cầm; Địa dư nông học Bình Định, Bùi Văn Lăng …

Nhà in Tây Đàng Trong – Tân Định (Sài Gòn), nhà in Tây Đàng Ngoài (Hà Nội), nhà in Làng Sông (Quy Nhơn) – Đông Đàng Trong là ba cơ sở in sách Quốc ngữ đầu tiên ở Việt Nam, đã có những đóng góp đáng kể trong việc phát triển chữ Quốc ngữ và văn học Quốc ngữ hậu bán thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX.

Ngày nay, người ta biết đến Tiểu chủng viện Làng Sông phần lớn là ở góc độ là nơi có công trình kiến trúc đẹp, lâu đời. Rất ít người biết rằng nơi đây từng tồn tại một nhà in có nhiều đóng góp cho sự phát triển của chữ Quốc ngữ, có một đoạn rất dài đi cùng kháng chiến chống ngoại xâm của dân tộc.


  • Nguyễn Thanh Quang (Baobinhdinh.com)

Họp mặt đầu xuân

Lương Viết Khiêm

                                           (  Dành tặng thân hữu trang Xứ Nẫu )

.

Ngồi lại với nhau nhìn nhau tận mặt

Cố tìm cho ra một chút mùa xuân

Tuổi sáu mươi còn gì để mất

Còn gì đâu? Còn lại một tấm lòng

.

Có những lúc trò chuyện với hư không.

Nghe giọng mình âm vang buồn xa lạ

Ta ngu ngơ nhìn bóng mình xiêu ngã

Một bóng mình nhúc nhích giữa đường xuân

.

Ta vẫn biết đất trời còn độ lượng

Van vật bao dung xuân chuyển mùa sang

Nhưng riêng ta đã thấm đòn hoang tưởng

Ở cuối đường còn nhịp bước lang thang

.

May cũng còn một chút tình bè bạn

Một chút tình để nhớ tuổi thanh xuân

Một chút lửa cho mắt đời còn sáng

Thấy ta đang tồn tại giữa vô cùng

Lời tình trăm năm

 

Khê Kinh Kha

em yêu
hãy ngồi xuống đây
ngồi gần bên tôi
ngồi kề đôi vai
cho hơi ấm quyện vào tim ta
dù bao đau thương mắt lệ nhòa
ngồi gần nhau, chia sớt cơn đau
ngồi gần nhau quên mối gian lao
ngồi gần nhau, mơ ước tình dài lâu

.

em yêu
hãy ngồi xuống đây
ngồi tựa bên tôi
ngồi tựa tim tôi
cho nước mắt tan vào đêm sâu
một trăn năm sau mãi yêu hoài
ngồi gần nhau, vai sát bên vai
ngồi gần nhau, cơm áo chia đôi
ngồi gần nhau, em hỡi, ngồi gần tôi

.

em yêu
hãy ngồi xuống đây
tựa vào đời tôi
cho yêu thương trọn kiếp con người
cho đau thương tan vào đêm tối

.

em ơi
hãy ngồi xuống đây
vòng tay ôm tôi
dù cuộc đời trăm nghìn gian dối
xin hãy yêu tôi
yêu tôi

.
em yêu
hãy ngồi xuống đây
ngồi cầm tay tôi
cầm chặt tay nhau
cho yêu mến nồng nàn lứa đôi
tình ta bao la ngát hương đời
ngồi gần nhau môi ấm đôi môi
ngồi gần nhau quên tháng năm trôi
ngồi gần nhau, em nhé, trọn đời tôi

.
KhêKinhKha

Cô dâu Ý và nếp Việt

Từ Sâm

Tôi quen  vợ chồng Trương Văn Dân và  Elena đã lâu nhưng nay mới có dịp tiếp anh chị ở nhà.
Anh Trương Văn Dân, quê Bình Định, là Việt kiều ở Ý trên 40 năm. Anh là chuyên gia về dược học, là nhà văn,  là dịch giả mấy đầu sách. Chị Elena, người Ý, tiến sĩ văn học nước ngoài chuyên nghành văn chương Pháp.
Tôi quí mến anh chị qua tác phẩm. Tôi đọc anh qua tiểu thuyết          “Bàn tay nhỏ dưới mưa” đẫm tính nhân văn. Nó, như bác sĩ tiên đoán căn bệnh thế giới hiện đại đang mắc phải do “sự toàn cầu hóa” đang đến thời di căn. Tôi đọc Elena qua những phóng sự về trẻ em nghèo Campuchia, đất nước bị lãng quên sau nạn diệt chủng. Những bài  báo của chị như tiếng chuông đồng hồ báo thức trong giấc ngủ say của thế giới no đủ Phương Tây, như chiếc gạc nhỏ băng bó vết thương tâm hồn những  người nghèo khổ  trên thế gian này.


Sáng, bước vào nhà, chị chào chúng tôi bằng cách chắp tay trước ngực, đầu hơi cúi như người Nhật. Nhưng không phải như người Nhật cúi khom sâu mà là đầu hơi cúi như cách đây mấy chục năm mẹ tôi cũng làm như thế. Tuy phát âm tiếng Việt chưa chuẩn lắm nhưng có lẽ nhờ trực giác của người rành ngoại ngữ chị đoán và hiểu khá nhiều.
Khi vợ tôi  hỏi theo chồng về định cư ở Việt Nam có buồn không, chị nói không buồn vì có nhiều bạn bè. Chị tâm sự, sáng cà phê vỉa hè, đọc báo, thăm thú nhau và nói chuyện văn chương. Rồi đi chợ, chị nói đi vài lần là quen mặt hết. Hôm nào bạn hàng vắng, khoảng trống ở chợ vẫn còn đó mà như xa người thân. Cởi mở và hòa đồng, chị đi chợ mà như  mua nụ cười và tình cảm nhiều hơn mua hàng, ít khi trả giá mà không bao giờ bị mua hớ… Phần lớn bạn hàng biết chị thích món gì thì dành riêng, nụ cười thân thiện của chị đã chinh phục được cảm tình của  các bạn hàng. Ở Ý không có được điều đó vì toàn siêu thị. Ở đó người và máy móc săm soi nhau, giám định nhau và không thể mặc cả. Thế mà người ta đang có ý dẹp chợ để xây siêu thị, tôi chia sẻ và nghĩ là đi theo lối cũ của phương Tây là  bào mòn văn  hóa Việt.
Dịp cuối tuần, chị thường ra ngoại ô, vào chợ cóc, ở làng quê chưa khoác áo thành thị. Người dân lam lũ mang ra chợ thứ họ nuôi trồng, chăm bón. Mớ rau ngót xanh ngắt ngậm sương, tôm tép nhảy tanh tách trên rổ, vịt ruộng, gà vườn béo mập, chắc lẳn. Chị nói cách đây nửa thế kỷ, ở Ý cũng như Việt nam bây giờ, chị thường theo mẹ tìm hương thơm của lúa mì vùng ngoại ô. Rảo bước giữa chợ quê, chị như trở lại thời thơ ấu, được hít thở không khí trong lành và tươi mát của miền cây trái. Một lần chị nói rất buồn vì biết là  chỉ vài năm nữa, nơi họp chợ sẽ trở  thành khu công nghiệp.


Điều làm tôi ngạc nhiên là chị thích canh bầu, tôm chua và mắm nêm mà vợ tôi lúc đầu sợ chưng ra mâm. Chả là, có mấy đứa cháu sang Tây vài năm, về nhà khó chịu mấy món nhà quê. Chúng nó toàn ốp la, bít tết và khoai tây chiên. Nhìn tay chị cuốn bánh tráng rau sống hơi vụng một tí nhưng thích thú và hạnh phúc, tôi cũng vui theo. Chị thích bánh  xèo, thích được ngồi đợi, quan sát thao tác của người đúc bánh, chờ đợi dọn ra dĩa chiếc  bánh nóng và giòn. Chị thường tự tay múc nước chấm, hơ hơ đôi tay vào hơi ấm của  bếp lò trong cơn bấc đầu mùa. Mùi dầu chiên ngào ngạt, khói bốc nghi ngút. Chị thích mùi khói, vừa ăn vừa nhìn những người lam lũ ngồi xổm trên ghế nhựa, áo nhem nhuốc bụi đường. Có lần tôi bắt gặp cái nhìn thương cảm của chị về  đứa trẻ ăn miếng  to đùng như ăn lần đầu, sợ hết, sợ ai gắp mất. Bên cạnh, người mẹ chống đũa trong hạnh phúc vì tiền công được vài đĩa bánh. Thứ dân giã mà chị coi là của ngon vật lạ, nó đang bị mai một, bị xua đuổi trong phố thị, bị xâm lấn, bởi chỗ ngồi vỉa hè sẽ không tồn tại.  Chị không tin là nó  rẻ thế, một người ăn chưa hết 10 ngàn, chưa bằng ly cà phê sáng. Tôi cho chị biết, ít người ăn nên không thể nâng giá hơn được. Bà chủ có mấy chục năm ngồi ở đây, nay sắp  dời  đi vì phường không cho phép. Thế giới ẩm thực quyến rũ  như ma tuý, người ta lao vào món đắt đỏ để làm sang, để tức thời. Người ta mời nhau vào nhà hàng chứ có ai mời nhau ra vỉa hè hóng bụi bao giờ. Tôi thực sự ngạc nhiên khi chị giải thích sự cân bằng âm dương của các món rau, của gia vị, của lửa và nước. Món ăn mà tôi ăn gần hết cuộc đời nhưng ăn chỉ mà ăn, còn chị ăn để hiểu, để biết,  ăn bằng miệng, ăn bằng mắt, bằng đầu, bằng sự chiêm ngưỡng và khai phá gía trị nhân bản truyền thống.
Môt hôm, tôi được xem những tấm ảnh chụp một đám cưới lúc chị về quê chồng ở Qui Nhơn. Cô dâu chủ rể là Việt kiều trong bộ váy nhiều tầng, màu sắc lòe loẹt. Trang sức đeo kín cổ, đầy các ngón tay nhẫn to nhẫn nhỏ như trưng cái giàu sang trước thiên hạ. Tóc nhuộm nâu nâu, đỏ đỏ, phủ  hoe vàng. Không thua kém Việt Kiều, những qúi bà, quí cô trong nước không biết giàu hay nghèo, làm chủ hay làm thuê. Họ giống nhau ở chỗ đầm dài đầm ngắn, tóc rối bù tổ chim, sắp hàng ngang như thi hoa hậu. Quá hơn nửa trong số họ từ chối màu tóc đen nguyên thuỷ cha mẹ sinh ra. Trong ảnh, đối chọi với mô đen lối Tây, một người phụ nữ mặc áo dài, chiếc áo dài truyền thống viền thêu bằng tay, kết khuy theo lối cổ, tóc ánh kim, một màu qúi phái, nguyên thuỷ, đó là Elena. Chị tìm đến và giữ màu sắc văn hóa Việt, sợ nó biến mất, mà sợ hơn cả là biến mất trong lễ truyền thống của đời người chỉ có một lần thì nguy hiểm quá. Trông chị lẻ loi giữa sự thô thiển của thời trang nửa mùa, lai căng. Tôi  nghĩ chiếc áo dài của chị là số ít nhưng là tâm điểm. Số ít nhưng là hạt nhân để số đông như electron  quay quanh tạo thế cân bằng, cuộc sống   trở  nên bền vững  và  tồn tại  vĩnh cửu.
Chia tay chị khi bóng chiều chìm xuống, chim về tổ, con người tìm về hơi ấm gia đình. Phía  mặt trời lặn là quê hương chị. Phía ấy có người thân yêu và bạn bè của chị khiến lòng tôi bùi ngùi thương cảm và quý mến. Làm dâu, không chỉ theo chồng, không chỉ hoà nhập vào lối sống, mà chị còn muốn níu giữ cái hồn quê, nếp Việt nơi chồng mình sinh ra.
Nha trang cuối năm  2011

Một milimet

Nguyễn Thị Thanh Long

Một milimet vậy thôi
Mà nghe sóng sánh cả thời xa xưa
Cùng ai đi sớm về trưa
Cùng ai  nhặt nắng gom mưa cuối mùa

Ve kêu rưng rức nghiêng chùa
Ai ươm thương nhớ cho vừa heo may
Lưng chiều vương sợi khói mây
Milimet ấy đổi thay duyên tình

Con tim lỗi nhịp – khôi sinh
Milimet ấy
riêng mình đầy vơi

Minh Văn

Cuộc sống luôn có những đổi thay, mỗi lần đối mặt với những thay đổi tôi lại trở về quê ngoại – Thị Xã Sông Cầu thân thương để “làm mới” lại bản thân mình và chuẩn bị cho một hành trình mới.

Sông Cầu bây giờ đã trở thành một thị xã, nhưng với tôi Sông Cầu mãi là một thị trấn yên tĩnh và xinh đẹp. Đường Trần Hưng Đạo, Nguyễn Huệ… ngày nay sao có thể thay thế được xóm Chợ, xóm Bến Xe… của ngày xưa. Nhìn các đoàn ca múa nhạc luân phiên biểu diễn trong sân khấu rộng lớn, hiện đại của thị xã tôi lại nhớ thời thơ ấu. Cái thời tôi còn là đứa trẻ cầm tấm đòn (*), lon ton đi theo bà ngoại và các dì hàng cây số dưới ánh trăng để xem gánh hát cải lương diễn ngoài sân bãi và khi ra về bao giờ cũng với đôi mắt đỏ hoe.

Trên dốc Găng nhìn xuống, Sông Cầu xanh mượt mà nằm lọt thỏm giữa rừng dừa dày đặc ven biển trong vịnh Xuân Đài. Hai nhánh sông Tam Giang và Thị Thạc thơ mộng dịu dàng băng ngang thị xã cung cấp phù sa cho vùng đồng bằng trù phú ven bờ. Xa xa ngoài khơi các dãy núi xen kẽ nhau ôm trọn Sông Cầu, tạo ra vũng Chào, vũng La… những làng chài nổi tiếng và những thắng cảnh đẹp còn hoang sơ.

Món ăn khoái khẩu của tôi ở đây là món cá bống kho béo ngậy được chế biến qua bàn tay khéo léo của ngoại và canh chua lá me với ớt bột cay xè đặc trưng của vùng biển này. Không hiểu sao tôi luôn có cảm giác thèm món ăn sáng dân dã bánh căn, bánh hỏi, bánh bèo… được bán bởi những người dân hiền lành, thân thiện. Món ăn chơi ngon nhất mang đặc trưng của Sông Cầu là ốc quắn chấm nước mắm me gừng. Cảm giác sung sướng khi lể từng con ốc quắn nhỏ xíu chấm nước mắm cho vào miệng thưởng thức là không gì sánh được. Thâm niên nhất trong các hàng ốc có lẽ là cô Mau, cô đã hơn 20 năm bán ốc với nước chấm ngon có tiếng. Cho đến bây giờ, nụ cười rạng rỡ đón chào của cô mỗi khi tôi đến hàng ốc không phai mờ trong tôi. Cô là biểu tượng sống động về sự mộc mạc, chân chất và mến khách của người dân nơi xứ dừa.

Người Sông Cầu rất nặng chữ tình, chữ nghĩa. Đôi khi tôi tự hỏi có phải Sông Cầu đang đứng ngoài sự phát triển của xã hội hay không? Cho dù đường sá, nhà cửa ngày một đẹp hơn, khang trang hơn nhưng tình cảm xóm giềng, bằng hữu ở đây vẫn vậy. Hầu như mọi người đều biết nhau, lúc nào cũng có thể nghe mọi người cười nói, thăm hỏi, chia sẻ với nhau về gia đình, công việc ngay ngoài đường. Khi nhà nào có giỗ chạp, mọi người sum họp phụ giúp nhau. Người dân ở đây rất thọ, có lẽ một phần là vì họ sống rất lạc quan. Ông ngoại tôi dù đã gần 90 tuổi nhưng vẫn còn minh mẫn và có nhiều bạn. Những ngày hè, sáng nào tôi cũng bị đánh thức bởi những câu chuyện rôm rả của nhóm bạn già. Trùm mền giả đò ngủ để nghe lén những câu chuyện ấy là một trong những thú vui của tôi, tin tức thời sự trong nước, quốc tế và địa phương đã được tôi cập nhật ngay trên giường. Những lời bình luận cuối những bản tin bao giờ cũng chứa đựng sự tin tưởng, hy vọng về một ngày mai. Một phần khác có lẽ là do những người bạn già của ngoại có thói quen tập thể dục, buổi sáng người thì tắm biển, người chạy bộ, buổi chiều đi bộ quanh các công viên hay dọc bờ biển. Văn hóa tập thể dục cũng bao gồm luôn việc chia sẻ thông tin, tiếng cười nói lúc nào cũng rôm rả.

Thị trấn Sông Cầu ven biển xinh đẹp ngày nào đã để lại trong tôi nhiều kỷ niệm. Những ngày hè về quê ngoại là nguồn năng lượng luôn được dự trữ góc khuất trong tim tôi. Khi gặp thất bại trong công việc, đau đớn với nỗi mất cha… thì điều đầu tiên tôi làm là trở về đây, để được đứng trước biển chiêm nghiệm về cuộc sống, sẻ chia với sóng biển, nói chuyện với những hàng cây, để được người thân an ủi, vỗ về.

Mãi đến tận hôm nay tôi vẫn giữ thói quen ấy.

Dù cuộc sống có vật đổi sao dời, tình cảm của tôi đối với nơi này vẫn vậy.

Nhớ lắm, quê ngoại ơi!
Thương lắm, Sông Cầu ơi!

MINH VĂN

(*) là một ghế nhỏ cao khoảng 1 tấc bằng gỗ.

Cầm tay em

Võ Chân Cửu

Cầm tay em

Cầm tay em kẻo đứt
Cầm tay em kẻo xa
trời u minh tám cõi
Biết đâu chốn ta bà
Mây bình yên nơi ấy
Nơi này em vẫn xa
Cầm tay nhau em nhé
Hư hao sẽ đậm đà

Biết bàn tay

Biết bàn tay em đau
Nhưng anh không níu được
Phải phút giây nhiệm màu
Đợi chờ em phía trước
Giữa dòng đời xuôi ngược
In mãi dáng hình em
Cho dù ai đã quên
Cho dù ai không nhớ
Cho dù ai đã lỡ
Quên nụ hôn ban đầu

Dấu xưa nón ngựa

– Ông Đỗ Văn Lan ở thôn Phú Gia, Cát Tường, Phù Cát, Bình Định đem chiếc nón ngựa của mẹ ông đã dùng trong suốt hơn 45 năm cho khách xem.

Chiếc nón đặt trên bàn thờ chỉ cũ chứ không hề hư hỏng, lớp lá lợp nón bóng loáng, ánh màu thời gian. Ông Lan cho biết: “Dùng lá kè mỡ để lợp nón thì càng đi mưa, đi nắng lại càng thêm bền chắc, lạ kỳ là thế”.

Điểm độc đáo của quy trình làm nón ngựa là người thợ không dùng khuôn để dựng nón, do vậy mỗi chiếc nón được làm ra là một sản phẩm độc bản. Có hơn mười công đoạn để làm ra một chiếc nón ngựa trong đó phần dựng khung là công phu nhất.

Chiếc nón có đường kính 0,9m được ông Lan làm để trưng bày cho du khách đến tham quan.
Chiếc nón có đường kính 0,9m được ông Lan làm để trưng bày cho du khách đến tham quan.

Nón ngựa được đan bởi 3 lớp nang chồng lên nhau, bằng những sợi giang chuốt nhỏ như sợi chỉ. Đan lớp nang thứ nhất gọi là đan sườn mê, tạo thành những hình lục giác. Lớp nang thứ hai được đan theo chiều dọc, chạy thẳng từ chóp xuống vành. Lớp nang thứ ba được đan vòng tròn quanh nón. “Người thợ giỏi cũng phải mất hai ngày để dựng một khung nón”, ông Lan khẳng định.

Cả xã Cát Tường hiện có khoảng 400 hộ làm nón nhưng chỉ khoảng 1/3 số này là làm nón ngựa. Một chiếc nón ngựa làm mất một tuần công và mỗi công đoạn do một người đảm nhiệm. Người dựng khung, người thêu, người chằm nón… mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự khéo tay, tỉ mỉ và phải rất tài hoa. “Ngày xưa chỉ có người có chức tước hay nhà giàu, phong lưu cưỡi ngựa mới đội nón có chóp bịt bằng bạc chạm trổ công phu nên gọi là nón ngựa”, người già ở Phú Gia đều giải thích như thế.

a
Lá kè mỡ là loại lá đặc biệt để chằm trên nón ngựa.
a
Rất tỉ mỉ, người làm nón ngựa chằm lớp lá lên phần khung nón.
q
Mỗi chiếc nón ngựa có giá bán từ vài trăm đến hàng triệu đồng.
a
a
Chiếc nón ngựa do ông Lan làm theo đơn đặt hàng của khách đúng theo nguyên mẫu chiếc nón ngựa mà quan lại xưa vẫn đội.
a
a
a
Ông Đỗ Văn Lan vẽ lại những chi tiết chạm trên chóp nón bằng bạc cổ để giữ cho thế hệ tương lai.Lê Anh Tuấn