Trương Văn Dân
Truớc khi bạn đọc bước vào tập truyện, chúng tôi xin được kể một câu chuyện trong thần thoại Hy Lạp. Câu chuyện mà Apuleio mở đầu trong Biến Thể (Metamorfosi) đã cho rằng “Câu chuyện cổ tích đẹp nhất từng được viết”. Đó là Thiên tình sử của thần Cupido (“Tình yêu”) và nàng Psyche (“Tâm hồn”). Câu chuyện đại khái thì có nhiều người biết, nhưng ở đây nó sẽ được kể lại ở dạng ngắn gọn đầy đủ nhất có thể viết được để nói lên khát vọng của nhân loại luôn muốn có cuộc sống hài hòa trong đời sống tình cảm. Câu chuyện có cả yêu thương và oán giận, ngưỡng mộ và ganh ghét, âm mưu và trừng phạt, niềm tin và lừa dối… những va chạm không tránh khỏi trong mái gia đình.
Nhưng “Tình yêu” không thể là “Tình yêu” khi không có “Tâm hồn”, vì thế “Tình yêu” đã tha thứ và phải tìm lại “Tâm hồn” và đấu tranh cho “Tâm hồn” được vĩnh viễn gắn bó với “Tình yêu”!
Chúng ta hãy cùng dõi theo cuộc hành trình gian nan và vất vả của Tình yêu (Amore) tìm đến với Tâm hồn (Psyche) rồi Tâm hồn cũng lại phải đi tìm lại Tình yêu. Nhưng cuối cùng lòng tin trong sáng, sự trung thực, ý chí quyết tâm bảo vệ tình yêu nàng đã chiến thắng, hàn gắn lại được những rạn nứt nên các vị thần đã ban cho họ cuộc sống hạnh phúc trong thế giới vĩnh hằng.
Thiên tình sử của thần Cupido và nàng Psyche [1]
Ngày xưa ở xứ Hy Lạp cổ đại có một ông vua và hoàng hậu sống với nhau rất hạnh phúc. Họ có ba cô con gái xinh đẹp mà cô út – tên là Psyche (nghĩa là “Tâm hồn”) – có sắc đẹp không bút mực nào diễn tả. Ba chị em thường mơ về người chồng tương lai. Người chị cả nói: chồng chị sẽ là một vị tướng nổi tiếng và chị sẽ cho các em thấy những cuộc chinh phục lớn nhất của chàng. Người thứ hai nói chồng của tôi sẽ rất giàu có nên tôi sẽ ăn mặc với lụa tốt và đồ trang sức đẹp nhất. Còn em Psyche, chồng em sẽ như thế nào? Tất cả những gì em muốn là một người chồng biết cưng chiều và tình yêu của chàng mang lại cho em hạnh phúc.
Nhiều người từ các vương quốc xa đã phải đi một hành trình dài chỉ để được thấy Psyche và xem đây là tạo vật xinh đẹp nhất trần gian. Điều này làm hai bà chị đố kỵ và tức tối. Vì tôn sùng Psyche trẻ đẹp nên việc thờ phụng nữ thần Venus ( Vệ Nữ hay Aphrodite) bị sao nhãng. Các cống phẩm trước đây được dâng cho nữ thần bây giờ thưa thớt và ngôi đền của bà trống rỗng. Việc này làm bà tức giận nên quyết định trừng phạt cô gái người trần mắt thịt kia.
Thần Vệ Nữ liền gọi con trai của mình là thần tình yêu Cupido (hay các tên gọi khác là Amore, Eros, Tình yêu ) và bảo: “Con hãy làm sao cho Psyche yêu một kẻ hèn mạt nhất và suốt đời bất hạnh với hắn!”. “Dạ con sẽ nghe lời mẹ! ”
Thần Cupido là người bắn cung còn đáng sợ hơn cả thần mặt trời Apollo, bởi vì những mũi tên của Apollo chỉ lấy đi mạng sống của con người, còn mũi tên của thần Ái tình lại là những mũi tên vô hình, nhưng có thể mang đến niềm vui và khổ đau cho suốt cả đời người.
Thần Cupido bay đi thực hiện điều mẹ chàng ra lệnh nhưng kết quả không như mong muốn của thần Vệ Nữ. Khi đột nhâp vào hoàng cung và nhìn thấy Psyche đang ngủ, Cupido vô cùng kinh ngạc bởi vẻ đẹp của nàng nên đã bị mê hoặc đến mức mất tập trung và khi nàng trở mình thì anh bị một mũi tên… tự bắn trúng mình, khiến anh yêu nàng như điên dại. Tình yêu nàng đã bao trùm lấy trọn con tim của vị thần tình ái. Thần Cupido nhất quyết rằng người đẹp này phải là vợ mình và đã làm mọi cách để tất cả các chàng trai khác phải rời bỏ nàng.
Đã không thể hoàn thành nhiệm vụ của mẹ đã giao mà từ đó, Cupido lại vương bận mối tơ lòng. Chàng lẳng lặng trở về cõi thần tiên mà chẳng nói gì về những gì vừa xảy ra. Thần Venus chờ tin và khi bà biết Psyche đã may mắn thoát được mũi tên của Cupido, liền buông lời nguyền rủa.
Psyche không hay biết gì nên vẫn tiếp tục cuộc sống của mình nhưng có một điều lạ là dù xinh đẹp và được yêu nhưng vẫn chưa có ai cầu hôn trong khi hai cô chị có rất nhiều người theo đuổi. Hai chị bèn trêu cho hả giận “Này cô em, sao em được mọi người thích mà đến giờ em vẫn chưa lập gia đình vậy? Xem hai chị nè, đã kết hôn hạnh phúc với những người đàn ông cao quý”.
“Em không lo vì sẽ sớm xuất hiện người cầu hôn xứng đáng với trái tim của em”. Nhưng sau đó chẳng có một kẻ nào dám đến cầu hôn nàng. Nhà vua thực sự rất lo cho con gái út vì ngài không biết thiếu người cầu hôn là do Cupido đã làm cho tất cả đàn ông không được đánh thức tình yêu với Psyche. Thế là nàng Psyche phải sống trong cảnh cô đơn. Nàng chẳng yêu ai cũng không ai yêu được nàng. Bởi vì Cupidon đã giữ lại những mũi tên yêu.
Tình hình đó làm cho vua cha và hoàng hậu rất đỗi lo lắng. Họ chỉ còn cách đến đền thờ thần tiên tri xin ban cho một lời chỉ dẫn và thật ác nghiệt vì thần đã phán truyền như sau: “Psyche sẽ có một người chồng! Đó là một con mãng xà có cánh, sức mạnh còn hơn các vị thần. Chồng nàng sẽ đón nàng đi vào một đêm khuya. Hãy mặc cho nàng đồ cưới, đưa nàng lên đỉnh đồi cao và để nàng ở lại đó một mình. Nếu không làm đúng như vậy thì chưa biết những tai họa gì sẽ giáng xuống đầu thần dân xứ này.”
Đức vua trở về thuật lại lời phán truyền của thần tiên tri cho mọi người biết. Cả kinh thành vang lên tiếng khóc than thảm thiết.
Nhưng 2 cô chị của Psyche thuyết phục vua nên tuân theo lời của thần tiên tri là hy sinh Psyche để tránh cơn thịnh nộ của mãng xà và sự diệt vong của tất cả dân trong thành phố.
Người ta đành sắm sửa lễ vật tiễn đưa Psyche. Còn nàng, tuy cũng không cầm được nước mắt nhưng vẫn cố gắng trấn tĩnh để an ủi vua cha và hoàng hậu:
– Xin cha mẹ bớt đau buồn! Nếu con phải lấy một người chồng hung ác thì cũng để cứu đô thành ta thoát khỏi tai họa. Nhưng sẽ có ngày con về thăm lại cha mẹ.
Lễ tiễn đưa nàng, một cô dâu về nhà chồng mà cử hành như một lễ tang. Từ cô dâu cho đến những người đưa tiễn đều mặc tang phục.
Một đoàn người rất dài đã tiễn nàng lên núi để làm vợ mãng xà có cánh theo như lời phán truyền và bỏ nàng bơ vơ bên bờ vực.
Psyche ngồi chờ trên đỉnh đồi cao. Chút ánh sáng mờ nhạt cuối cùng của một ngày đang tắt. Bóng tối trùm lên cảnh vật làm nàng sợ hãi, hai tay ôm lấy mặt khóc. Đêm càng về khuya, nàng càng khiếp đảm. Chỉ một tiếng động nhỏ trong bóng đen cũng làm nàng giật mình run rẩy, lo âu.
Dĩ nhiên, Cupido luôn theo dõi mọi bước chân của nàng.
Rồi một làn gió nhẹ thổi làm Psyche cảm thấy khoan khoái. Làn gió như một bàn tay dịu hiền mơn man, ve vuốt trên người nàng.
Đó là hơi thở hiền hòa của thần Zéphyr, ngọn gió dịu dàng làm cho người nàng tỉnh táo trở lại. Tự dưng nàng cảm thấy thư thái và người nhẹ tênh, bay lâng lâng trong gió. “Vậy là con mãng xà đến đón ta ư?” Nàng tự hỏi và đưa mắt nhìn quanh nhưng không thấy gì hết. Rồi cảm giác là mình từ trên cao hạ xuống.
Psyche đặt chân xuống một cánh đồng cỏ mượt như nhung. Nàng mệt mỏi nên lăn ra thảm cỏ êm ngủ thiếp trong hương thơm ngào ngạt. Tỉnh dậy nàng thấy mình đang ở bên một con sông nước trong xanh, trước mặt là một tòa lâu đài uy nghi lộng lẫy. Những cột vàng, mái bạc, tường đồng và thềm đá hoa cương sáng lên ngời ngợi. Psyche đi đến trước tòa lâu đài. Nàng không thấy bóng một ai. Trong khi còn đang ngỡ ngàng thì nghe văng vẳng bên tai một giọng nói dịu dàng, ấm cúng: “Tòa nhà này là của nàng, xin hãy bước vào trong, đừng sợ hãi. Không một ai ở đây là người ác. Xin nàng cứ yên tâm nghỉ ngơi và tự nhiên như khi ở nhà, mọi việc đã có người lo liệu chu tất”.
Psyche nghe theo, mạnh dạn đi vào lâu đài. Mọi thứ đều sang trọng, quý giá và đẹp đẽ hết mức. Nàng chưa bao giờ được tắm trong một phòng tắm lộng lẫy như ở đây. Nàng cũng chưa từng bao giờ được dự một bữa tiệc với những món ăn ngon và mới lạ như ở đây. Trong khi nàng ăn, tiếng đàn ca từ đâu vẳng đến nghe như không cách bàn ăn của nàng bao xa, nhưng không tài nào nhìn thấy một ai. Cứ xem cung cách sống của chủ nhân và cách đối xử với nàng, Psyche đoán chắc không thể nào là một con quái vật. Trái lại chồng nàng chính là một người xinh đẹp, tài năng và lịch thiệp như nàng hằng mơ ước.
Nhưng nàng cũng không sao biết mặt người chồng. Chàng chỉ đến với nàng khi màn đêm đã buông và ra đi trước khi trời sáng. đã dặn đi dặn lại Psyche không được nghe theo ai mà tìm cách biết mặt chồng. “Ngày mà em biết mặt ta” chàng nói, “cũng là ngày chúng ta xa cách nhau vĩnh viễn”. Psyché hứa sẽ tuân theo lời căn dặn.
Khi nàng đã quen với hạnh phúc, nàng lại nghĩ nhiều về cha mẹ đang tưởng nàng mất tích và để tang, còn những người chị đang sống đời trần tục trong khi nàng sống như một nữ thần.
Điều đó khiến nàng cảm thấy không được an tâm. Một đêm, Psyche kể cho Cupido nghe những nỗi buồn trong lòng và cầu xin được gặp những người thân.
Cupido thương vợ nên bảo sáng hôm sau, Psyche sẽ được gặp lại các chị.
Trong khi Psyche mừng rỡ thì Cupido buồn rầu nghĩ đến chuyện không hay có thể sẽ xảy ra vì chuyện viếng thăm này.
Đêm hôm đó thần gió Zéphyr đưa hai người chị tới thảm cỏ bên bờ sông. Và sáng hôm sau hai người chị vào trong tòa lâu đài thăm em gái. Nói sao được hết nỗi vui mừng cảm động của ba chị em khi gặp lại nhau. Psyche ôm xiết hai chị trong vòng tay, nước mắt trào ra vì sung sướng. Nàng dẫn hai chị đi thăm tòa lâu đài, chỉ cho họ xem những đồ đạc sang trọng, quý giá. Nàng mời hai chị những bữa ăn thịnh soạn. Hai chị của Psyche được nghe tiếng đàn ca du dương trong khi ăn, được thưởng thức đủ thứ của ngon vật lạ, nhưng suốt từ lúc hai người chị tới không thấy mặt cậu em rể đâu. Lúc đón cũng không có, bữa ăn cũng không. Điều này khiến hai người thắc mắc. Psyche bịa ra chuyện chồng mình từ mấy hôm nay bận đi săn với bạn trong một khu rừng cách đây khá xa. Tiệc tàn, ngày hết, Psyche gửi quà về biếu cha mẹ và tặng hai chị nhiều báu vật. Hai người chị ra về và hoàn toàn vừa lòng với cách tiếp đãi của cô em. Tuy nhiên trong trái tim của họ nảy ra một sự so sánh và thèm muốn cuộc sống cao quý đó.
Trong trái tim họ bùng lên một âm mưu nham hiểm.
Đó là sự ghen tị xấu xa mà loài người đã mắc phải, khiến cho các vị thần giận dữ.
Tối hôm đó, Cupido nói rằng ba chị em đã gặp nhau như thế là đủ, rằng từ nay trở đi không nên mời hai chị tới viếng thăm lần nữa. Psyche vâng dạ nhưng chỉ ít lâu sau nàng lại nằn nì xin chồng cho phép để hai chị tới thăm mình nữa. Cupido dứt khoát không chấp thuận nhưng trước vẻ mặt âu sầu của vợ thì cuối cùng chàng đành phải chiều theo.
Đúng là cái sự khóc của đàn bà cũng là một sức mạnh, sức mạnh mang tai họa.
Ngọn gió Zéphyr lại đưa hai người chị tới thăm em. Trong câu chuyện hàn huyên lần này, hai người chị rất thắc mắc về sự vắng mặt của cậu em rể, Psyche lúng túng, không biết biện hộ thế nào. Một người chị bèn ghé vào tai nàng nói:
– Có lẽ đúng như lời truyền phán của thần tiên tri đấy! Chồng em là một con mãng xà, vì thế cậu ấy không dám ra mặt tiếp chúng tôi.
Người chị kia bèn chêm vào:
– Sớm muộn gì rồi cũng có ngày giống yêu quái ấy sẽ hiện nguyên hình nuốt em vào bụng. Người sao lại có thể sống chung với mãng xà đời đời kiếp kiếp được?
Những lời nói đó làm bùng lên trong trái tim Psyché một nỗi hồ nghi và một sự lo âu khôn tả. Bao nhiêu hy vọng về người chồng không chân dung, luôn hình dung ra chàng là một người xinh đẹp, tài năng và lịch thiệp… bỗng sụp đổ. “Hình như hai chị nói đúng. Nếu không, tại sao anh chỉ gặp mình vào lúc đêm khuya và ra đi trước khi trời sáng? Đúng là chàng sợ bị lộ cái hình thù gớm ghiếc?” Psyche ngồi thừ ra một hồi lâu rồi khóc nấc lên:
– Các chị ơi! Có lẽ đúng như thế. Các chị bảo em phải tính sao bây giờ?
Đây chính là lúc hai người chị chờ đợi. Họ làm ra vẻ đăm chiêu suy nghĩ một lối thoát cho em, nhưng thực ra câu trả lời đã được chuẩn bị từ lâu.
– Em cứ giấu ở trong phòng một cái đèn và một con dao thật sắc nhọn. Lừa cho lúc hắn ngủ say em thắp đèn và cầm dao thọc cho hắn một nhát. Nhớ thọc vào chỗ hiểm thì hắn mới chết ngay được. Chỉ có cách ấy thì mới cứu được mình và tất cả những của cải của hắn sẽ là của em, rồi các chị đến đón em về. Chị em ta sống chết có nhau.
Và các chị được thần gió Zéphyr đưa về, còn Psyche ở lại với biết bao giằng xé trong tim. “Giết chết chàng ư? Chàng đối xử với ta không có điều gì đáng chê trách, chàng là người chồng yêu quý, lẽ nào ta lại… Không, không, ta không thể giết chàng. Nhưng nếu chàng là một con quái vật thì sao? Không giết nó thì nó cũng giết mình. Nhưng nào ta đã trông thấy con quái ấy đâu? Lấy gì làm bằng cớ rằng một người yêu mến ta rất mực, tôn trọng ta, đối xử với ta không hề thô bạo lại là một con quái vật?”
Cứ thế những ý nghĩ vật lộn với nhau trong trái tim Psyche. Nàng không dám giết chồng, nhưng phải xem thử chàng là người hay quái vật? Nàng coi đó là quyết định khôn ngoan.
Đêm hôm ấy chờ cho chồng ngủ say, Psyche cố lấy hết can đảm tay cầm đèn đi nhìn chàng đang ngủ. Nàng suýt kêu trời. Không, đó là một chàng trai tuấn tú, xinh đẹp khác thường, đẹp đến nỗi trong cả những giấc mơ cũng chưa từng bao giờ tưởng tượng nổi ra một chàng trai đẹp đẽ và, cân đối đến thế. Psyche sững sờ trước vẻ đẹp của chồng. Mái tóc của chàng ánh vàng như tia nắng mặt trời và từ đôi vai mọc ra đôi cánh bảy sắc cầu vồng. Psyche hối hận về những gì đã nghĩ oan cho chồng. Nàng quỳ xuống bên giường, ghé sát đèn để nhìn cho rõ hơn. Hồi hộp lẫn nơm nớp lo âu khiến đôi tay nàng run rẩy. Và khi nàng cúi xuống thì những giọt dầu nóng từ chiếc đèn cũng nghiêng theo và rớt xuống vai chồng. Chàng giật mình tỉnh dậy. Và nhìn thấy ngọn đèn sáng trong tay vợ.
Psyche đã không giữ lời, không trung thực, không tin chàng. Không nói một lời, Cupido liền bay như một luồng gió, bỏ về đỉnh Olympus.
Ngay lập tức, Psyche vứt đèn cố đuổi theo, quên hết mọi nỗi hiểm nguy. Cuối cùng nàng ngã sóng xoài, bất tỉnh trên mặt đất. Nàng chỉ nghe như chàng nói lại là rất đau buồn phải ra đi vì “Tình yêu chẳng thể nào hiện hữu khi không có lòng tin và sự trung thực!” Chỉ mấy lời ngắn ngủi rồi Cupido biến mất.
Psyche bàng hoàng, suy nghĩ: “Chồng mình là vị thần Tình yêu! Trời! Chàng đã “trừng phạt” ta bằng sự xa cách, nhưng dù phải đi khắp cùng trời cuối đất ta cũng phải tìm chàng cho bằng được.
Khi tỉnh lại, nàng chỉ một mình. Cả khu vườn cùng với tòa lâu đài cũng đã biến mất.
Từ đó bắt đầu cuộc hành trình của Psyche đi tìm Cupido. Psyche đi, tìm ở đâu, nàng cũng không biết nhưng nàng nhất định là sẽ tìm được chàng.
Còn chàng Cupido bị vết bỏng ở vai nên phải bay về nhà để xin mẹ chữa. Lúc ấy nữ thần Vénus mới biết con trai mình đã chẳng thi hành lệnh mà lại còn yêu Psyché. Giận dữ, Vénus bỏ mặc cậu con trai đang đau đớn, khóa chặt cửa phòng nhốt Cupido và bay đi tìm Psyche để trừng phạt cho bõ ghét.
Nàng Psyche đau khổ trong bước đường phiêu bạt và không quên cầu xin các vị thần tha thứ cho tội lỗi của mình, giúp mình đi tìm lại được Cupido. Nhưng các vị thần đều lảng tránh vì sợ phiền phức với Vénus. “Chẳng được gì có khi còn mang vạ vào thân…”, nên Psyche không xin được sự trợ giúp nào. Cuối cùng nàng thấy chỉ còn cách là cầu xin nữ thần Vénus nguôi giận và nguyện làm tôi tớ cho bà. Thế là Psyche không đi tìm Cupido nữa mà quyết đi tìm Vénus.
Lại những ngày dầm mưa dãi nắng. Lại những ngày vượt núi xuyên rừng, đói cơm, khát nước, nhưng khó khăn chẳng làm cho Psyche nản lòng. Nàng tự nhủ: “Ta yêu chàng chân thành và tình yêu sẽ cho ta sức mạnh. Nếu chẳng may ta có chết trước khi gặp lại chàng thì điều đó cũng giúp chàng hiểu thấu tấm lòng trong sáng của ta”. Và Psyche tin sẽ được nữ thần Vénus tha thứ. Cuối cùng họ đã gặp nhau. Vénus cười một cách khinh thị và thách thức:
– Trời! Sao con dấn thân vào một công việc vô hy vọng như vậy? Con định đi tìm người chồng mà con đã chẳng tin yêu, người chồng đã bị con làm bỏng nặng, nó chẳng buồn gặp lại con nữa đâu. Dù sao thì con cũng phải biết mình biết người chứ. Ta nói thật, con xấu và vô duyên đến nỗi chẳng đứa nào dám yêu đâu!
Psyche đáp lại:
– Hỡi nữ thần Vénus có sắc đẹp không ai sánh nổi! Xin nữ thần hãy tha thứ cho kẻ hèn mọn này đã đem lòng kính yêu Cupido. Bởi một người phàm tục không thể kết duyên với một vị thần bất tử, trừ khi các vị thần gia ân cho phép. Đó là luật lệ của các vị thần đã ban xuống cho thế giới loài người đoản mệnh. Nhưng dù sao con cũng đã kính yêu chàng Cupido nên con sẵn sàng chịu đựng mọi nỗi gian truân, thử thách. Xin nữ thần hãy cho phép con được gặp chàng.
Nữ thần Vénus lạnh lùng nhìn cô:
– Được, ta sẽ xem ngươi có thể chịu đựng được gì để chuộc cái tội phạm thượng.
Nói rồi bà lấy một nắm hạt gạo, hạt mì, hạt đỗ, hạt ngô… trộn lại với nhau và bảo Psyche phải nhặt và tách riêng chúng ra. Công việc phải làm xong trước khi tắt nắng. Nói xong Vénus ra đi.
Psyche ngồi lại một mình với một đống hạt lẫn lộn. Dù nàng có mười mắt, mười tay thì cũng không thể hoàn thành công việc trước khi nắng tắt. Nàng cũng chẳng biết nên bắt đầu từ đâu. Nhưng khi nàng ngồi tuyệt vọng thì có vô số những con vật màu đen, bò ra từ những kẽ nứt của ngôi đền và tiến đến gần nàng. Nàng nhận ra một đội quân kiến khổng lồ. “Anh chị em ơi! Hãy đến giúp người thiếu nữ xinh đẹp và đau khổ này!”. Thế là tất cả cùng xúm lại tách các hạt với một sự chăm chỉ và kỷ luật nên khi nữ thần Aphrodite quay lại thì thấy công việc đã được làm xong.
Vénus thấy thế càng thêm căm tức. Nữ thần bảo Psyche: “Chưa hết!” Vénus bẻ cho Psyche một miếng bánh mì để ăn bữa chiều và lệnh cho nàng đêm đó phải ngủ dưới đất còn bà thì trở về ngủ trên đệm ấm. Nằm trên giường Vénus nghĩ cách bắt Psyche chịu đựng nhiều thử thách, sao cho cái sắc đẹp đáng ghét kia mau chóng tàn phai thì mới hả giận. Nữ thần còn phải nhốt chặt Cupido để con không thể ra ngoài gặp Psyche. Mà dẫu có gặp lại Psyche thì lúc đó cô đã không còn xinh đẹp nữa. Cuối cùng chỉ có Vénus mới là nữ thần có sắc đẹp lộng lẫy nhất không biết đến sự tàn phai của tuổi già.
Sáng hôm sau, nữ thần Venus đưa nàng đến bên bờ của một con sông và chỉ cho nàng thấy cánh rừng bên kia: “Hãy đến khu rừng đằng kia nơi đàn cừu có bộ lông vàng thường gặm cỏ và mang về cho ta một bộ lông vàng của con cừu nếu không thì ngươi đừng bao giờ quay lại đây nữa”. Ðiều này có vẻ không khó khăn và Psyche ngoan ngoãn vâng lệnh nữ thần và sẵn sàng lội qua sông.
Nhưng khi thần Venus biến mất thì những cây sậy rung lên xào xạc làm nổi bong bóng lên mặt nước và những vị thần sông thầm thì với nàng: “Ðừng chủ quan Psyche, phải cẩn thận. Lũ cừu này không hiền đâu. Khi mặt trời lên cao, chúng sẽ trở nên hung dữ như lửa nhưng khi chiều tối thì chúng sẽ nằm ngủ dưới những bóng cây. Lúc đó nàng có thể bơi qua sông mà không phải lo sợ để nhặt lấy những bộ lông vàng.”
Cám ơn những lời chỉ dạy của thần sông, Psyche ngồi nghỉ và sau đó bơi qua sông, làm theo lời chỉ dẫn. Tờ mờ sáng, nàng quay trở về đền thờ Venus trên tay ôm những bộ lông cừu lấp lánh.
Vénus nhận báu vật nhưng trong lòng lại nảy ra một ý đồ nham hiểm mới. Nữ thần bảo:
– Lại có ai giúp cô làm việc này chứ gì? Thôi được, ta sẽ giao cho cô một công việc nữa! Thế này nhé! Cô có nhìn thấy dòng nước đang đổ từ trên ngọn núi cao kia xuống không? Đó là đầu nguồn của con sông Styx, cô hãy đến đó múc về cho ta đầy một bình nước này.
Khi Psyche ôm chiếc bình pha lê đứng dưới chân núi nhìn lên đỉnh vách đá cao dựng đứng thì lòng vô cùng tuyệt vọng. Triền núi cao và đá tai mèo trùng trùng điệp điệp như những lưỡi cưa khổng lồ trải dài đến tận đầu nguồn. Lại còn những tảng đá rêu trơn và thác nước đổ xuống mạnh như sấm sét… Có thoát chết khi đi thì khi về cũng đến vỡ bình, què quặt. May thay vừa lúc ấy có một con đại bàng bay ngang qua. Đại bàng chộp lấy chiếc bình pha lê rồi bay lên đỉnh múc đầy nước xuống trao cho nàng.
Nhưng Vénus vẫn không buông tha người thiếu nữ. Nữ thần lại giao cho nàng phải thực hiện một công việc nữa, một công việc khó khăn và nguy hiểm gấp bội phần so với các công việc trước. Nữ thần giao cho Psyche một cái hộp bảo nàng xuống vương quốc của thần Pluton (Hadès) người cai quản âm phủ, gặp nàng Proserpine (Perséphone) cầu xin nàng ban cho một chút sắc đẹp để bỏ vào trong cái hộp nhỏ. Vénus dặn Psyche phải van xin tha thiết, phải nói sao cho Proserpine biết và thông cảm là hiện nay bà rất cần mà đang bận săn sóc đứa con bị ốm .
Psyche hiểu rằng chẳng có con người nào đi xuống âm phủ mà lại có thể sống sót để trở về. Nhưng nàng vẫn ra đi, tìm đường xuống thế giới của thần Pluton. Nàng đi hỏi mà chẳng ai biết đường. Chỉ có một chiếc tháp cổ hoang phế xót thương nên đã gọi và chỉ đường xuống âm phủ.
– Trước tiên nàng phải đi vào một lỗ hổng lớn và sâu để vào trong lòng đất. Cứ đi mãi cho đến khi gặp một con sông chắn ngang, nàng sẽ phải qua nó để đi tiếp. Ở bờ sông có người lái đò Charon lầm lì và nghiệt ngã. Nàng cứ bước xuống và đưa cho lão ta một đồng tiền là lão sẽ chở nàng sang bên kia sông. Từ đây có một con đường thẳng tắp dẫn đến cung điện của Proserpine. Gác cổng là con chó ngao Cerbère ba đầu dữ tợn, cổ chó là một lũ rắn độc lúc nào cũng ngóc đầu lên phun phì phì. Nàng cứ bình tâm đi đến gần và vứt cho nó một chiếc bánh ngọt. Thế là nó để cho nàng đi.
Psyche chân thành cảm ơn ngọn tháp già tốt bụng hiểu biết lắm chuyện của thế gian. Bây giờ chỉ còn việc lo liệu những thứ cần thiết cho cuộc hành trình vào thế giới của những linh hồn.
Nàng ngỡ rằng sẽ rất khó khăn, ai ngờ chỉ cần cầu xin là thần Proserpine đã vui lòng ban cho nàng chiếc hộp chứa sắc đẹp và gửi lời hỏi thăm đến nữ thần Venus. Bà còn chúc cậu con trai cưng của Vénus chóng bình phục.
Cầm chiếc hộp kín đựng sắc đẹp, nàng vô cùng sung sướng trở về với dương gian, nghĩ đến phút được Vénus cho gặp lại Cupido. Nàng chắc rằng đây là thử thách cuối cùng mà nàng phải chịu đựng.
Thế rồi nàng nghĩ đến cái hộp. “Sắc đẹp có hình thù như thế nào mà nữ thần Proserpine lại có thể bỏ vào trong cái hộp này? Psyche cầm hộp lắc lắc. Không thấy có tiếng động. “Nếu là bột hay là hạt thì thế nào cũng có tiếng động. Hay nó là sáp ong? Hay là ta cứ mở ra xem”. Psyche cũng muốn lấy một chút để bồi đắp cho sắc đẹp của mình. Cupido sẽ sung sướng khi gặp lại vợ đẹp hơn xưa. Psyche mở ra. Thật lạ lùng! Nàng thất vọng hoàn toàn! Một chiếc hộp không! Tuy nhiên có một thứ mà Psyche không thấy. Đó là một luồng hơi lạnh, thứ âm khí nặng nề của thế giới những người chết, bốc lên. Và chỉ một lát Psyche thấy trong người ngây ngất, đứng không vững nữa.
Nàng ngã gục xuống chìm vào trong một giấc ngủ triền miên. Đúng vào lúc tình cảnh nguy ngập này thì, may thay, thần Tình yêu-Cupido xuất hiện. Vết thương của chàng đã lành và chàng muốn gặp lại Psyche. Phòng bị khóa nên chàng đã phá cửa sổ để thoát ra. Sự thật là khó ai giam giữ được Tình yêu, vì Tình yêu ngay từ khi ra đời đã có cánh.
Cupido đã dùng đôi cánh bay đi tìm Psyche. Chàng tìm thấy nàng nằm ngủ say, chiếc hộp vứt ở bên, nên lập tức thu hồi giấc ngủ đang đè nặng lên mi mắt của Psyche nhốt vào trong hộp, tiếp đó dùng mũi tên nhọn của mình châm vào người Psyche để đánh thức nàng dậy.
Kể sao cho xiết nỗi vui mừng của Psyche! Nàng ôm lấy đầu chàng áp vào ngực và nước mắt tuôn trào. Nàng đưa hai tay vuốt lên khuôn mặt, vầng trán cao đẹp và mái tóc mềm mại của chàng. Cupido trách vợ đã tò mò để xảy ra tai họa. Và chàng giục Psyche đem ngay chiếc hộp về dâng cho nữ thần Vénus còn chàng phải ra đi ngay vì phải làm ngay một công việc quan trọng và khẩn cấp. Chàng nói với vợ:
– Chúng ta sẽ gặp lại nhau và chắc rằng lần này sẽ ở bên nhau mãi mãi, chẳng ai có thể chia lìa hai mình được nữa.
Cupido đi đâu? Chàng bay lên thế giới thiên đình để nhờ thần Jupiter (hay thần Zeus) can thiệp. Phải trình bày chuyện này đến thần Jupiter thì nữ thần Vénus mới không bày ra các thử thách để hành hạ Psyche và hai vợ chồng mới có thể đoàn tụ.
Cupido tường trình đầu đuôi câu chuyện và xin thần Jupiter rộng lượng cho phép Psyche được kết hôn với mình. Nghe xong câu chuyện thần Jupiter liền cười và bảo:
– Nhà ngươi đã gây cho ta biết bao chuyện lôi thôi, phiền hà hết chỗ nói vì những mũi tên vô hình của nhà ngươi. Nhưng dù sao thì nhà ngươi cũng đã chịu đau khổ thì cũng như chịu sự trừng phạt rồi. Ta sẽ giúp cho nhà ngươi được toại nguyện.
Ngay sau đó thần Jupiter cho mời toàn thể các vị thần đến họp kể cả nữ thần Vénus. Ngài lên tiếng trước:
– Ta được biết thần Cupido đã đem lòng yêu mến và ăn ở với một người con gái trần thế là Psyche nên nữ thần Vénus đã bắt cô gái phải chịu đựng cảnh chia ly, đày đọa. Ta muốn chấm dứt sự bất công đó và tác thành cho họ. Ta cũng muốn các thần ban cho nàng Psyche được hưởng đặc ân bất tử để được sánh ngang với các vị thần. Vậy ai có chủ kiến gì xin cứ tự nhiên bày tỏ.
Các vị thần đều đồng thanh tán thưởng thiện ý cao cả của đấng chí tôn Jupiter. Thần Mercure (Hermès) được lệnh xuống trần đưa nàng Psyche lên thiên đình. Đích thân thần Jupiter ban cho nàng rượu thánh, một loại phấn hoa (ambrosia) và thức ăn thần nên từ đôi vai của nàng mọc ra đôi cánh sáng rực rỡ giống thần Cupido và thế là nàng công chúa Psyche đã trở thành một nữ thần bất tử.
Một đám cưới vô cùng trọng thể kết thúc cho số phận gian truân của nàng Psyche. Nữ thần Vénus lúc này tỏ ra hài lòng vì đã có một vị nữ thần xinh đẹp làm dâu. Thật là một kết thúc tốt đẹp.
Người xưa kể… là từ đó trở đi, nữ thần Vénus cũng như Cupido đều bận việc gia đình nên ít xuống trần để gây ra những vụ “đau tim”, “điên đầu” cho những người trần thế.
Tuy nhiên có lúc họ vẫn xuống, nên còn khá nhiều người trần phải chịu đựng nỗi gian lao và đau khổ trong “tình trường”!
Một đám cưới hạnh phúc diễn ra và đứa con của Cupido và Psyche sau này chính là thần Voluptas – thần Gợi cảm.
Psyche et L’Amour, tranh của William-Adolphe Bouguereau
Amore (Cupido) và Psiche bức tượng nổi tiếng của Antonio Canova.
[1] Còn gọi là Eros e Psiche hay Amore e Psiche – https://www.youtube.com/watch?v=826j28mVZrw
Xứ Nẫu 