Feeds:
Bài viết
Bình luận

Archive for Tháng Hai 18th, 2026

  Sơn Trần

.

Tết Nguyên Đán trở thành một truyền thống văn hóa thấm nhuần trong tâm hồn mỗi người dân Việt Nam

Dịu dàng từ đợt mưa xuân

Mùa xuân được gọi là mùa tái sinh của vạn vật sau hành trình dài đi qua tiết đông giá lạnh. Mùa xuân là mùa sinh sôi của cây lá sau ngày tháng âm thầm tích nhựa, sau khoảng thời gian chống chọi với từng cơn mưa dầm, từng đợt gió bấc. Và mùa xuân với từng làn mưa bụi giăng mờ, mỏng manh như một tín hiệu mơ hồ phả vào không gian cho đất trời thêm hương, thêm vị. Và tự bao giờ, thứ “mưa như rây bột” đã thành “đặc sản” của mùa xuân.

Mưa phùn! Đấy là thứ mưa không ầm ào trong chốc lát như mưa rào, không dai dẳng, rả rích như mưa dầm mà chỉ là làn mưa mỏng nhẹ, trông như hạt bụi, nhẹ như sương mai mà đằm dịu, vấn vương, neo chặt trong tâm hồn của những con người đa cảm, lãng mạn.

Mưa phùn từng đợt gieo vào lòng những kỷ niệm. Những điều đáng nhớ ấy cứ lặng lẽ theo tôi suốt cả quãng đời dài, có lúc khe khẽ, dịu dàng những cũng có khi da diết, nồng nàn. Tôi đi về phía ngày xưa cùng làn mưa phùn, gặp lại tuổi thơ đầu trần chân đất cùng lũ bạn chơi đùa mặc dấu mưa lành lạnh vương trên áo, đậu trên tóc, gương mặt đẫm nước. Cảm giác được hòa trong mưa, bình yên làm sao. Để rồi khi sống ở phố, giữa những ngôi nhà tầng san sát, nhìn mưa phùn giăng giăng ngoài ô cửa kính, tôi lại da diết nhớ về ngày tháng cũ khi chạm hờ kí ức ngọt ngào. Sau thời gian phải chịu đựng rét buốt bởi gió bấc và mưa dầm, tiết trời đã thay đổi, nắng non và mưa phùn đã đồng hành trong sứ mệnh nâng niu để từng nõn xanh, lộc biếc hân hoan thức giấc sau lớp vỏ sần sùi vết tích của thời gian.

Mưa phùn nhẹ nhàng khẽ gọi mùa xuân! Tôi đã yêu thiết tha cái thứ mưa thanh nhẹ, sẽ sàng giăng đầy kỉ niệm này. Cứ mỗi lần xuân đến, tiết trời se lạnh tôi lại nhớ đến nao lòng những cơn mưa phùn. Bởi đây chính là thời điểm tâm hồn được đánh thức, khơi gợi bởi vị mùa rõ rệt qua hương sắc của hoa, qua cái mùi ngai ngái, nồng nồng của đất. Vạn vật căng tràn sức sống, cựa mình thức giấc sau mùa đông dài. 

Bâng khuâng chợ Tết

Mỗi dịp xuân về, trong tiết trời giao mùa dịu ngọt, lòngngười bỗng thấy rộn ràng, nôn nao chuẩn bị đi chợ Tết. Phiên chợ ngày Tết, từ lâu đã là nơi lưu giữ những phong tục truyền thống, đặc trưng của làng xã, một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa, để rồi khi đi xa, những điều ngỡ bình thường, mộc mạc ấy luôn vọng về trong tâm thức. 

 Những ngày giáp Tết các phiên chợ đều trở nênđông đúc, nhộn nhịp. Đi giữa không gian ấy, cảm xúc của con người trở nên tươi mới, nhiều cung bậc bởi hương vị Tết, bởi sự vun đầy của những món hàng. Và trong không gian thân thuộc ấy, nhìn đâu, chạm đâucũng thấy kỷ niệm tràn về.

Náo nhiệt và tràn ngập không khí Tết nhất là những phiên chợ vào những ngày cuối tháng Chạp. Hầu như ai nấy đều chuẩn bị sẵn những món hàng từ chuồng trại, từruộng vườn để cho chợ quê ngày Tết thêm phong phú, đa dạng. Hàng hóa chợ Tết ở quê phần lớn là sản phẩm đặc trưng, mang đậm tính truyền thống của dân tộc như: dưa kiệu, lá dong, bánh chưng, bánh tét hay nhiều loại bánh mứt tự làm. Trông đẹp mắt và sang trọng nhất là gian hàng bày bán những giỏ quà xinh xắn đựng bánh mứt, rượu trà hay những bình hoa vải, hoa nhựa sặc sỡ, bắt mắt. Nhưng có lẽ, điều tạo nên linh hồn của một cái Tết cổ truyền thì không thể thiếu sự quyện hòa giữa mùi hương và sắc màu, nét riêng dễ nhận biết. Chính vì thế chợ quê ngày Tết có những gian hàng với mùi vị của hương trầm, với sắc màu của đèn, của thiếp vàng. Dạo ngang nơi ấy, bao người xa quê trở về dịp Tết đã đi trong cảm xúc ngập tràn.  

Đi chợ quê ngày Tết là đến với một không gian chanchứa niềm vui và kỉ niệm. Đó cũng là để trở về, về với kí ức, với những gì từng gắn bó. Đi để gặp lại, nghe lại những tiếng chào mời thân thiện, chân quê. Đi để nghe âm thanh của cuộc sống đời thường vang vọng. Chợ Tết dĩ nhiên là nơi trao đổi, mua bán nhưng cũng là nơi neo giữ hương vị của tuổi thơ, của ký ức quê nhà, của nét đẹp văn hóa trong mỗi con người, nhất là người xa quê.

Linh thiêng đêm giao thừa

Giao thừa là thời khắc thiêng liêng, thời điểmchuyển giao giữa năm cũ sang năm mới. Lúc này trời đất giao hòa, âm dương hợp quyện, vạn vật dường như trỗi dậy, bừng lên sức sống tươi mới và mãnh liệt nhất. Trong thời gian và không gian thật sự ý nghĩa của đêm giao thừa, người ta mong ước những khó khăn của năm cũ sẽ trôi đi như những cánh hoa tàn rơi rụng trong giá lạnh mùa đông và hân hoan chờ đợi khoảnh khắc trăm hoa đua nở của năm mới đang đến với tràn đầy ước mong và hy vọng

Thật vậy, được tận hưởng vẹn nguyên phút giây thiêng liêng ấy với cảm giác của sự trầm mặc, thanh tịnh trong bóng trầm hương quyện ngát, bảng lảng với tiếng chuông khuya vang vọng mà rưng rức, bồi hồi.

Boong … boong …Nhè nhàng, khoan thai tiếng chuông từ ngôi chùa lớn ngân lên. Tiếp theo sau là tia sáng hướng thiên của pháo hoa, sáng bừng không gian đêm trừ tịch.Đất trời náo nức, tâm hồn con người trở nên tĩnh tại, gần gũi, thân thương đến lạ kỳ. Một đêm giao thừa đầy ắp yêu thương, ấm cúng sẽ tiếp thêm động lực cho mỗi người sống và làm việc tốt hơn. Theo phong tục có từ lâu đời,thường khi giao thừa người ta đều sắm một mâm lễ để cúng ngoài trời ở khoảng sân trước nhà và để cúng trong nhà tại bàn thờ gia tiên vào thời điểm bắt đầu ngày mồng Một Tết. 

Đêm giao thừa là đêm thơm thảo nhất của con cháu đối với tiền nhân, dẫu chẳng phải là ngày giỗ chạp, chỉ là vọng nhớ, biết ơn, là mong được gần gũi thân tình với người đã khuất, biểu hiện của lòng yêu thương và niềm tôn kính. Đêm giao thừa thoang thoảng mùi trầm hương nhẹ bay, cái “mùi Tết”, mùi sum họp đoàn viên không lẫn vào đâu được! Ai đi xa không về kịp nhà đón giao thừa, chỉ cần thoảng trong làn gió mùi trầm hương thơm thoảng, nhẹ bay đã nặng nhớ, nặng thương, mùi trầm hương tuy nhẹ nhàng nhưng lắng sâu.

Giữa giờ khắc giao thừa, trong hương trầm bảng lảng, nhìn bao ánh mắt long lanh, chờ đợi, lòng người bỗng khơi sâu đến tận cùng cảm thức về sự linh thiêng đang ùavề mang tín hiệu của an lành và tin yêu. 

                                                                                   

Read Full Post »

.Lưu Ngọc Minh

.

Nay ở thành phố, mỗi lần đến Tết tôi ra siêu thị để mua bánh, mứt. Có đủ các loại, bình dân có, cao cấp có; miền Nam có, miền Bắc có, tùy chọn. Nhưng từ sâu thẳm, tôi vẫn luôn nhớ về một vùng quê của ấu thơ.

Khi ấy, mỗi khi Tết đến chị em tôi cùng mẹ làm bánh, mứt để cúng, để đãi khách. Và đó không chỉ là nhu cầu tiêu dùng mà còn là niềm vui ngày Tết.

1. Mỗi dịp Tết, tuy nhà không mấy dư dả nhưng mẹ cũng làm hàng chục loại bánh. Tôi nhớ nhất là bánh in vì dễ làm, làm nhiều và để được lâu. Mẹ cho đường và bột nếp đã rang xay mịn vào thau nhỏ, hai bàn tay gầy guộc vì công việc đồng áng nặng nhọc của mẹ lúc này lại thoăn thoắt nhào trộn đến khi bột ngấm hết vào nước đường.

Rồi mẹ lấy khuôn, đổ một lớp bột, rưới một ít nhân ở giữa (pha trộn từ đậu phộng, mè, đường và bột quế), đổ tiếp một lớp bột, dùng hai tay ịn mạnh thành ra bánh.

Những chiếc bánh in tròn nhẵn có chữ phúc phía trên trông bắt mắt. Nhưng bọn trẻ chúng tôi không thích ăn bánh in vì thấy không ngon và hay mắc nghẹn. Bởi vậy, bánh in là thứ còn lại nhiều nhất sau mỗi dịp Tết.

tet-truyen-thong-2.jpg
Một cụ bà chuyên làm và bán bánh in cùng các loại bánh truyền thống khác ở chợ Nhơn Lộc (nay thuộc xã An Nhơn Tây, tỉnh Gia Lai) năm 2024. Ảnh: Hoài Thu

Có một loại bánh khác cũng dễ làm nhưng bọn trẻ thích ăn hơn là bánh nổ. Gọi là bánh nổ vì khi rang, nếp sẽ nổ bung thành những hạt cốm trắng tinh, phát ra tiếng lách tách vui tai. Cách làm cũng tương tự bánh in, chỉ khác là nguyên liệu không phải bột mà là cốm.

Những hạt cốm mẩy tròn, mang hương đồng cỏ nội. Mẹ trộn cốm với nước đường, gừng rồi đưa vào khuôn ép thành bánh. Những cái bánh nổ hình thoi, giòn tan, quyện hương gừng thơm dìu dịu, nên trẻ con, người lớn đều thích.

Sang hơn là bánh thuẫn. Nguyên liệu chính của bánh thuẫn cũng là bột, đường nhưng có thêm trứng và các loại gia vị khác. Mẹ trộn bột, đường, trứng rồi đánh nhuyễn; xong đặt chiếc khuôn trên lò than, khi khuôn đã nóng cho bột vào và nướng.

Chiếc bánh thuẫn khi chín vàng ươm, nở bung như cánh hoa mai ngày Tết. Bánh tơi xốp, thơm ngon, ưu tiên để đãi khách nên bọn trẻ được mẹ phát có giới hạn.

Mứt mẹ làm cũng có nhiều loại: Mứt gừng, mứt dừa, mứt bí… Nhưng làm mứt gừng là công phu nhất. Mứt gừng tôi muốn nói ở đây là mứt gừng củ chứ không phải là gừng lát.

Làm mứt gừng lát thì đơn giản, lấy củ gừng thái lát mỏng, ướp với đường rồi sên trên lửa nhỏ, đảo đều tay đến khi đường kết tinh thì thành món mứt gừng thơm ngon, ấm bụng.

Nhưng làm mứt gừng củ thì công phu hơn nhiều. Mẹ ra vườn nhổ các bụi gừng, chọn những củ đẹp, thường có 5 nhánh để khi làm xong miếng mứt giống như bàn tay năm ngón.

Sau khi chọn được củ đẹp, mẹ đem ngâm nước rồi cạo vỏ, rửa sạch, ngâm nước muối qua đêm để củ gừng mềm và nhả bớt nhựa. Hôm sau chị em tôi ra sức xăm từng củ, phải xăm đều, xăm kỹ, đến khi củ mềm, dễ thấm đường và bớt cay.

Mỗi cây xăm có chừng mười cây kim nhọn, chị tôi có lần sơ ý bị đâm vào tay đau buốt đến phát khóc. Xăm xong, mẹ xả nước, luộc, thắng với đường đến khi chuyển sang màu trắng ngà, thì vớt ra phơi khô.

Mứt gừng nguyên củ tự làm mang hơi ấm của bàn tay người thân, tạo nên một bức tranh Tết đầy màu sắc và sống động.

Mỗi loại bánh, mứt làm xong mẹ cẩn thận xếp, cất vào các quả nhôm hoặc bình thủy tinh để dùng trong dịp Tết. Trong ba ngày Tết, ngày nào mẹ cũng sắp bánh, mứt ra đĩa mang lên bàn thờ để cúng ông bà, tổ tiên.

Khách đến thăm xuân, mẹ cũng sắp một đĩa bánh mứt, để nhâm nhi với tách trà nóng, nói chuyện đồng áng, chuyện làng trên, xóm dưới. Thấy khách bọn trẻ chúng tôi thường lẩn quẩn chờ được lì xì. Nhưng cha nhắc khéo: “Đi chơi, trẻ con không được hóng chuyện”.

2. Nhưng có lẽ không gì ấm cúng hơn việc nấu bánh tét. Để có nồi bánh tét ưng bụng, mẹ chọn nếp ngon đem ngâm trong nước sạch, vớt để ráo nước rồi ra vườn cắt những tàu lá chuối tươi, xanh mướt vào nhà gói bánh.

Trải lá trên nia, mẹ đổ một lớp gạo nếp, rồi một lớp nhân được làm bằng đậu xanh và thịt ba chỉ, đổ tiếp một lớp nếp nữa rồi gói. Mẹ cuộn chiếc bánh gọn gàng để lớp gạo nếp ôm lớp nhân vào giữa rồi dùng lạt tre để buộc.

Mẹ vừa buộc vừa chỉ bảo các chị tôi: “Buộc vừa phải thôi, lỏng quá hay chặt quá bánh đều không ngon”.

tet-truyen-thong-1.jpg
Trung tâm Văn hóa – Thông tin và Thể thao TP. Quy Nhơn (cũ) tổ chức Hội thi làm bánh chưng, bánh tét mừng Đảng mừng Xuân Giáp Thìn 2024. Ảnh: Nguyễn Dũng

Số gạo nếp còn lại không đủ để làm bánh tét, mẹ thường làm vài cái bánh ú nhỏ, là phần thưởng của bọn trẻ chúng tôi khi nồi bánh chín tới. Nấu bánh tét thường vào đêm giao thừa, lũ trẻ chúng tôi quây quần bên bếp lửa, nghe người lớn nói chuyện rôm rả cho đến khi ngủ lịm lúc nào không hay.

Cũng như các loại bánh mứt khác, trong 3 ngày Tết ngày nào mẹ cũng tét bánh mang ra bàn thờ để cúng. Mẹ dùng chính sợi lạt buộc bánh để tét bánh. Một đầu lạt giữ bằng hàm răng đen nhánh, chắc chắn của mẹ, đầu kia dùng tay để tét.

Vậy mà các lát bánh đều tăm tắp như đóng khuôn vậy. Khách thăm xuân, đến bữa mẹ không kịp nấu cơm nên tét bánh, mời khách ăn với dưa món thay cơm, ai nấy đều vui.

Ngày nay đến Tết, tôi lại đến các hiệu bánh Ngọc Nga, Bà Xê để mua bánh tét, bánh chưng về dùng. Đây là các loại bánh có thương hiệu, nhiều người khen ngon nhưng với tôi, nó vẫn thiêu thiếu một cái gì đó không nói ra lời.

Dường như nó thiếu cái chất thôn quê, cái mùi đồng ruộng, cái bếp lửa ấm áp đã đi theo tôi suốt những năm thơ trẻ.

Read Full Post »