Thôn Thanh Châu là tên cũ của một cụm dân cư ở Cù Lao Xanh, người phương Tây trong các luồng hàng hải qua phương Đông từ thế kỷ XVI, XVII gọi là Poulogambir. Cù Lao Xanh có diện tích 5 km2, chiều dài của đảo 4km, nơi rộng nhất 1,2km, xác định tọa độ địa lý Cù Lao Xanh ở vị trí 130 36’ vĩ Bắc; 1090 30’ kinh Đông.
|
Cù Lao Xanh cách bờ biển nội thành Quy Nhơn 24 km về phía tây bắc và cách bờ tỉnh Phú Yên 22 km về phía tây. Sách Đại Nam nhất thống chí có ghi rằng Hòn Thanh Chim thuộc thôn Chánh Thành ở phía nam huyện, tục gọi là Cù Lao, là trấn Sơn Nam của cửa biển Thị Nại. Đầu thời Gia Long thuộc huyện Đồng Xuân Đạo Phú Yên, đến giữa năm Minh Mệnh đổi lệ thuộc huyện Tuy Phước. Tư liệu thuộc địa lại xác nhận về sự chính xác của sách Đại Nam nhất thống chí.
Năm 1997 đoàn nghiên cứu lịch sử thành phố Quy Nhơn đã phát hiện một tấm bia gỗ ở Miếu Thanh minh (Miếu cô hồn) ở thôn Đông. Bia dài 1,27m, rộng 0,47m có ghi tên 39 người và tập thể bô lão cúng tiền xây dựng miếu là 388 tiền, bia được lập vào mùa hè năm Thành Thái thứ 8 tức là năm 1888. Như vậy, cách đây hơn một thế kỷ đã có dân Cù Lao Xanh, lúc đó là đơn vị hành chính có dấu riêng cấp cơ sở thuộc thôn Chánh Thành. Đến năm Bảo Đại thứ 10 năm 1935 đã là đơn vị hành chính độc lập như các thôn làng khác. Sắc phong ở Miếu Thành hoàng gọi là Đình làng tọa lạc tại thôn Trung vào năm 1935 ghi là thôn Thanh Châu, phủ Tuy Phước, tỉnh Bình Định. Văn tế ở thôn cũng ghi là Tuy Phước phủ, Chánh Thành xã, Thanh Châu thôn. Các họ Nguyễn, Trần, Đinh, Lê, Hồ, Phan, Phạm đến lập cư xóm ở Thanh Châu đến nay đã từ 5 – 6 đời đều có nguồn gốc từ Tuy Phước, Phù Mỹ theo nghề đánh cá rồi ở lại lập cư. Trong tấm bia lập năm 1896 họ nguyễn có 10 người, họ Trần có 10 người. Đây là hai họ có nhiều người đứng cúng xây dựng miếu thờ nhiều nhất, điều đó phản ánh đúng tình hình cư dân theo tộc họ hiện nay. Các tư liệu thuộc địa chỉ cho phép chúng ta nhận thức về sự tụ cư lập làng ở Nhơn Châu là vào giữa thế kỷ XIX trở về sau. Nhưng địa danh Bờlucambia đã được các nhà hàng hải phương tây ghi lại trên các tấm bản đồ đi về phương đông cách đây 4 – 5 thế kỷ.
Một bằng chứng khác là tại Nhơn Châu người ta phát hiện được khá nhiều gạch Chăm, các mảnh gốm Chăm, giếng Chăm lát đá ong hình vuông còn lại chứng minh từ xa xưa ở Cù Lao Xanh đã có người ở, ít ra cũng là một căn cứ tiền tiêu, án giữ kiểm soát lãnh hải, bảo vệ đất nước dưới các vương triều Chăm Pa, Đại Việt trong nhiều thế kỷ qua.
Có thể nói Cù lao Xanh là một trong những làng xã văn hóa biển điển hình của miền Trung nói riêng và cả nước nói chung. Nhơn Châu ngày nay được thành lập đơn vị hành chính là một xã đảo trực thuộc Thành phố Quy Nhơn và được chia làm 3 thôn: Thôn Tây, Thôn Trung và Thôn Nam. Ở đây có đầy đủ các di tích sinh hoạt tín ngưỡng đặc trưng của cư dân làng xã miền biển như: Thờ ngũ hành (có đầy đủ 5 miếu thờ Kim, Thủy, Mộc, Hỏa, Thổ). Có Lăng ông thờ Nam hải thần ngư (cá voi); có Đình làng để sinh hoạt hội họp và thờ Thần hoàng làng phù hộ cho dân làng an cư lạc nghiệp; có Miếu Thanh minh (Miếu cô hồn) để thờ những linh hồn phiêu tán không có người thờ cúng. Ngoài ra còn có Chùa (Chùa Thanh Phước), Tịnh xá (Tịnh Xá Ngọc Châu)… Đặc biệt, tại Lăng ông Nam hải và Đình làng còn lưu giữ được 4 tờ sắc phong dưới triều đại nhà Nguyễn.
Ở Nhơn Châu còn có một ngọn Hải Đăng trên 100 năm tuổi do Pháp xây năm 1890 (là ngọn Hải Đăng xuất hiện sớm nhất tại Việt Nam) hiện nay vẫn còn hoạt động cũng là một điểm nhấn thu hút du khách gần xa khi đến thăm quan nơi đây. Hầu hết các kiến trúc này đều có niên đại trên 100 năm hoặc được xây mới trên nền kiến trúc cũ có từ trước đó hàng trăm năm.
Giờ đây khi đến với Nhơn Châu chúng ta sẽ thấy sự thay đổi lớn lao trên hòn đảo này. Nhơn Châu hôm nay đã khang trang hơn với những ngôi nhà ngói mới, đường bê tông kiên cố chạy dọc bờ biền, những chiếc ghe, tàu đậu chi chít ngoài mặt biển chờ những chuyến ra khơi. Với những tiềm năng về danh lam thắng cảnh cũng như các di tích lịch sử văn hóa Nhơn Châu hứa hẹn sẽ là một điểm đến hấp dẫn khách thăm quan khi tới Bình Định nói chung và Quy Nhơn nói riêng.
-
BẢO ĐỊNH
(Bảo tàng Tổng hợp Bình Định)
Xứ Nẫu 
Cù Lao Xanh có ngọn hải đăng
Hải Minh có tượng Trần Hưng Đạo thắm tình nước non
Rồi đây có biến thành cù lao đỏ sao sao chăng
Giống như biển đảo ..Sa ..Sa lờ ngờ!
— RB —
Tượng Trần Hưng Đạo ở làng biển Hải Minh, thành phố Quy Nhơn, Bình Định. Hải Minh là một làng biển nhỏ nằm trên bán đảo Phương Mai. Được khởi công năm 1972 và hoàn thành năm 1973, tác giả thiết lập đồ án và điêu khắc tượng đài Trần Hưng Đạo là kiến trúc sư Đàm Quang Việt, với sự trợ giúp của ông Mai Trọng Truật – Giám đốc công trường. Kinh phí xây dựng do Hội Đức Thánh Trần Hưng Đạo tổ chức quyên góp.
…
Tượng đài Trần Hưng Đạo được tạc trong tư thế đứng trên thuyền rồng chỉ huy trận Bạch Đằng giang, với trang phục áo giáp, mũ sắt. Chân trái đứng trụ, chân phải gác lên mạn thuyền, Đức Thánh Trần không chỉ tay hướng ra biển, cũng không chỉ hướng vô Qui Nhơn, mà ông chỉ tay hướng về phía núi Bà, tức về hướng Bắc, tay trái nắm chuôi kiếm đeo ở thắt lưng trong tư thế chuẩn bị xung trận. Khuôn mặt toát lên thần sắc của một vị tướng dũng mãnh, đầy quyền lực và quyết đoán. Với chiều cao 16m (tính cả đài tượng), tượng đài Trần Hưng Đạo có thể nhìn thấy từ đường Xuân Diệu – Thành phố Quy Nhơn, như một biểu tượng của cửa khẩu.
Từ đây, giữa bốn bề lộng gió, bạn có thể thỏa thích phóng tầm mắt về bốn phương trời. Một hướng là đảo Cù Lao Xanh, một hướng khác thành phố Quy Nhơn như một dải lụa nằm vắt ngang giữa nước và trời, ngoài ra chúng ta cũng có thể thấy bên kia là đầm Thị Nại với một màu xanh đặc trưng. Ở đây còn có ngọn hải đăng Phước Mai hướng dẫn tàu bè ra vào cảng Quy Nhơn.
Nhân dân Bình Định tự hào có tượng đài Trần Hưng Đạo, di tích lưu niệm một anh hùng dân tộc được các nhà khoa học về lịch sử quân sự xếp vào 1 trong 10 tướng soái lừng danh thế giới từ thời cổ đại đến nay và ghi danh trong cuốn Từ điển Bách khoa toàn thư của Anh năm 1984. Danh nhân văn hóa Phan Huy Chú thế kỷ 19 có lời bình: ‘Danh tướng thời Trần như Hưng Đạo Vương không mấy đời có, kiêm cả văn võ, thừa trí dũng, dựng nên công lao sự nghiệp kỳ vĩ mà giữ vững trung nghĩa cùng một hàng với Quách Tử Nghi. Ông không những là anh hùng một thời đại mà cho đến những bậc tướng thần cổ kim cũng ít ai bì kịp”.
Nguồn: nto.vn
Ha ha ..!!!!!!!!
BIỂN
______Thơ: RB Nhạc: Nguyễn Chí Thắng & RB________
Có bao giờ anh hỏi
Có bao giờ em hỏi
Biển mặn biển ra sao
Tại sao ta yêu biển
Có bao giờ chị biết
Có bao giờ cháu biết
Mùi vị biển là gì
Hương sóng biển ra sao
Xin thưa là trăng sao là thanh tao cao quý
Là máu đỏ cha ông là máu đỏ cha ông
Nuôi ta lớn nên người
Giòng máu đỏ cha ông
Có bao giờ em biết
Có bao giờ anh biết
Biển động biển thế nào
Biển vọng biển ra sao
Xin thưa là trăng sao
Là thanh tao cao quý
Ru ta giấc ngủ nồng
Hát khi trời trong xanh
Có bao giờ cháu hỏi
Có bao giờ chị hỏi
Biển cả biển là gì
Đại dương có nghĩa chi
Cha ta là biển cả
Ông ta là đại dương
Nguồn nước mắt ông cha
Giòng máu đỏ cha ông
Biển biển là trăng sao là thanh tao cao quý
Biển biển màu xanh tao là giòng nước mặn nồng
Dạy ta biết khôn ngoan nuôi ta lớn nên người
Giòng nước mắt ông cha nguồn máu đỏ cha ông
Nếu có ai phá biển
Ta hãy cùng đứng lên
Đuổi bọn dám ngang tàng
Để gìn giữ nước non
Nếu có ai lấn biển
Ta hãy cùng tiến lên
Đánh bọn giặc ngông cuồng
Để giữ gìn non sông
Nếu có ai cướp biển nếu có ai giành biển
Ta hãy cùng đứng lên ta hãy cùng tiến lên
Theo giòng máu cha ông theo tiếng gọi non sông
Đánh bọn dám hung tàn đuổi bọn giặc xâm lăng
Đó là ta thương biển đó là ta yêu biển
Đền đáp công cha ông để bảo vệ non sông
Ôi biển của ta ơi
Biển quê hương muôn năm!
Ôi biển Việt ta ơi
Biển ngàn đời vẫn xanh……………………………………..!
Hoan hô!
Thực ra trước 75 Nhơn Châu đã là 1 đơn vị hành chánh gọi là xã Phước Châu ( với 3 thôn : Thôn Tây, Thôn Trung và Thôn Đông ) thuộc huyện Tuy Phước, Bình Định ( Cùng với 3 xã Phước Lý, Phước Hải, Phước Tấn), chứ không phải đến ngày nay :”Nhơn Châu ngày nay được thành lập đơn vị hành chính là một xã đảo trực thuộc Thành phố Quy Nhơn và được chia làm 3 thôn: Thôn Tây, Thôn Trung và Thôn Nam.” như tác giả viết (Thôn Đông chứ không có Thôn Nam). Giay “Thế vì khai sinh ” của tôi sinh 1956 đã là xã Phước Châu.
Theo tôi, trên bản đồ hàng hải quốc tế có tên hải đăng Poulogambir chỉ có khi 1 tàu hàng của Pháp bị chìm tại vùng san hô trước đảo nên người Pháp xây hải đăng chứ không thể có tên :” Nhưng địa danh Bờlucambia đã được các nhà hàng hải phương tây ghi lại trên các tấm bản đồ đi về phương đông cách đây 4 – 5 thế kỷ.” Chưa có hải đăng làm sao có tên trên bản đồ hàng hải ?
Thật ra Cù Lao Xanh cách thôn Hoà An, xã Xuân Cảnh huyện Sông Câu khoảng 15km về hướng đông-bắc, là nơi gần nhất.
Vì phục vụ lý do quân sự, nên đã xây 1 cầu cảng trước biển thôn Tây, đã làm thay đổi dòng chảy khi sóng vào bờ, hệ quả là làm sói mòn toàn bộ bải cát bờ biển Cù lao xanh, để chửa cháy người ta dùng những cục betong chắn dọc bờ biển và làm đường bê tông, mất đi bải cát trắng. Nếu các bạn nào đã từng đến Cù lao Xanh trước 75 sẽ biết bải cát trắng dọc biển, nay không còn nữa, đó là điều đáng tiếc quá , đó là sự bức tử cảnh quan của Cù lao xanh.
Cù lao Xanh từ khi còn của Chiêm Thành chắc chắn đã có cư dân rồi, bằng chứng trước 75 có giếng nước thôn Tây ( tục gọi giếng lầu) là hình vuông bên dưới kè 4 thanh gỗ, xây thành bằng đá ong lên. Nếu đến chùa cũ các tượng Phật bà Quan âm là ngồi và có khăn theo kiểu người chăm.
Bài viết của Bảo Định có lẻ là 1 cán bộ của Bảo Tàng Bình Định viết cho có để nộp cơ quan, chứ chưa phải là bài nghiên cứu lịch sử đúng đắn. Nhưng cũng cảm ơn tác giả có bài giới thiệu về quê tôi.
Chào ông bạn gốc Cù lao Xanh – H-culao. Có dịp mình xin theo bạn thăm đảo.
Tôi góp ý về vài từ:
– Poulo Gambir :phiên âm Pu-lô Găm-bia, chắc không đọc Bờ-lu Cam-bia như viết trong bài. Trong đó Poulo có nghĩa là đảo (Malay), như Poulo Condor ( Côn đảo).
– Thành hoàng chứ không phải “thần hoàng” ( thờ ở đình)
Thua anh Nẫu xóm nào cũng được, đúng là ‘ Thành hoàng bổn xứ”. Về Cù lao xanh hay nhất là mùa hè, đêm theo ghe ra biển chong đèn bắt mực nướng ăn tại chổ là hết sẩy. Nhà em còn ngoài đó mà, có dịp rủ anh em đi đông cho vui.
Nhớ rủ NỊ nữa đó nghen anh H-Cùlao .
Gọi cù lao xanh hay hơn nhiều,kêu Nhơn Châu không ai hiểu.
Tôi cũng thích cái tên cù lao Xanh hơn