Lê Tâm
.
Ngay từ cuối tháng 11 âm lịch tôi đã đi các chợ đầu mối để tìm mua củ kiệu làm dưa món. Đi khắp các chợ đầu mối các chủ sạp hàng đều bảo rằng phải qua tháng chạp kiệu mới về.
Không nản lòng, tôi ngược lên chợ Hóc Môn, may thay trong một hàng bán rau nằm khuất nẽo, những bó kiệu nguyên lá xanh um dành cho các bà nội trợ đang muốn làm món dưa kiệu chua đầu mùa. Bà cụ bán hàng bảo mùa này dưa kiệu chưa già, làm dưa món chưa thật ngon. Nhưng không sao, miễn là có kiệu, nguyên liệu không thể thiếu được để làm món ăn đậm vị tết miền trung: dưa món.
Ngay từ tháng 10 dương lịch, con trai tôi từ Đức đã gọi điện thoại bảo tôi: Ba, Mẹ ơi nhớ gửi dưa món cho con. Sợ tôi quên, chỉ ít phút sau trên zalo cũng hiện ra dòng chữ ” Nhớ gửi dưa món nghen ba, nhiều nhiều kiệu một chút, con thích ăn kiệu” Lời nhắn trên messenger như bảo tôi rằng tết đã đến rất gần.
Như những gia đình miền trung khác, dưa món là món ăn không thể thiếu được trong những ngay tết cổ truyền của nhà tôi. Có lần mẹ tôi nói tết thiếu gì cũng được, không thể thiếu hoa vạn thọ và dưa món. Cũng lạ, không phải trân châu mỹ vị gì, chỉ một ít củ kiệu, đu đủ, cà rốt, dưa leo xắt mõng phơi khô, thêm ít quả ớt đỏ rừng rực kèm ít lát thơm sấy trộn đều, dằn thật kỹ trong lọ nước mắm đường là đã thành vị tết.
Vì sao dưa món lại là món ăn tiêu biểu cho tết miền trung mà không phải bánh chưng, bánh tét, bánh tổ, hay thịt kho trứng vịt….? Có lẽ ở vị kiệu thơm nồng của dưa món. Thứ nguyên liệu rất đặc trưng mà mỗi năm nông dân miền trung chỉ trồng và thu hoạch duy nhất một mùa vụ tết. Không có kiệu thì không còn là dưa món ngày tết. Và như một logic, không có dưa món thì món ăn ngày tết thiếu hẵn vị tết cổ truyền
Dưa món hình như là món ăn liên kết giữa quá khứ và hiện tại. Hình ảnh tôi còn bé, chỉ đâu sáu bảy tuổi đã xúm xít ngồi chung quanh xem mẹ cắt tỉa đu đủ, củ cải, cà rốt thành những lát mỏng, với vô số hình vuông chủ nhật, hoa, ngôi sao. Rồi phụ mẹ phơi kiệu, lột kiệu, kể cả đứng canh nồi nước mắm đường sôi liu riu đến khi dẽo lại. Ba mươi năm sau, khi tôi có gia đình vào lập nghiệp tít phương Nam, dịp tết, khung cảnh ấy vẫn hiển hiện như mới ngày hôm qua. Con trai tôi, con gái tôi chỉ mới năm bảy tuổi vẫn xúm xít xem và phụ tôi làm dưa món. Chúng bu quanh cái thau men to hau háu nhìn những củ kiệu trắng nõn lẫn trong màu đỏ màu xanh và màu vàng óng ả của đu đủ cà rốt dưa leo củ cải và màu cánh gián của nước mắm nhỉ. Tất cả khi trộn lẫn vào nhau, những thứ nguyên liệu rau củ bình thường hằng ngày ấy bỗng dậy hương và trở thành một mùi vị vô cùng đặc biệt, mùi tết.
Hồi tôi học đại học ở Tp Hồ Chí Minh, thời kỳ bao cấp vô cùng khó khăn. Hai bữa ăn ở căng tin chủ yếu là khoai sắn ghé vài hạt cơm gọi là, kèm thêm ít rau xào cộng tô canh “toàn quốc”. Một hôm gần tết đi bộ ngang qua chợ Trương Minh Giảng, thấy bán ít kiệu Huế, tôi nảy ra ý định làm món dưa món. Miền nam rau củ quả nhiều, tháng 12 nắng oi ả , kiệu chỉ hai ngày là khô hanh. Còn cà rốt củ cải đu đủ thì rẻ ê hề. Duy nước mắm thì không tìm đâu ra. Nghĩ mãi rồi tôi cũng tìm ra công thức muối pha với đường, loại đường vàng tiêu chuẩn nửa kí mỗi tháng dành cho sinh viên. Đường sao vàng trên chảo cháy sem sém rồi đổ nước vào đun thật sôi cũng ra một thứ nước cũng tạm gọi nước mắm. Vậy là thành món dưa món biến tấu. Lũ bạn miền Nam của tôi ăn thử đều khen nức nỡ.
Dưa món tôi làm xong hồi đầu tháng chạp. Đợi dưa ngấu, thơm lừng tôi chắt bớt nước mắm, đóng kỷ trong hộp nhựa, gói vô số lớp bao bì gửi đi Đức theo đường chuyển phát nhanh cho con. Cách vài ngày tôi lại nhắn xem hàng đã đến chưa. Mãi đến sát tết con tôi mới vui mừng báo tin rằng hủ dưa món đã đến Đức sau hơn 20 ngày kèm theo lời phụng phịu ” Ba ơi sao ba gửi ít kiệu vậy ba? “
Tết này đúng trưa 30 khi nhà tôi quay cảnh mâm cổ gia đình với món ăn không thể thiếu là dĩa dưa món thì con tôi cũng chụp cảnh nhà nó chuẩn bị mâm cổ tết cũng với món dưa món gửi từ Việt Nam sang kèm thêm câu nhắn ” Cảm ơn ba mẹ đã gửi dưa món cho con. Có dưa món tự nhiên mới thật sự thấy tết về “
Lê Tâm
Xứ Nẫu 