Feeds:
Bài viết
Bình luận

Posts Tagged ‘Nguyễn Quang Quân’

Truyện ngắn của Nguyễn Quang Quân

Chiều hôm ấy vừa đi công tác xa về, mặc dù đã muộn, tôi vẫn ra bãi tắm quen thuộc của mình. Đây là một đoạn bờ biển vắng, nhưng rất sạch và đẹp, nằm ngay trước khu nhà tập thể của cơ quan, vì thế hàng ngay tôi vẫn ra đây tắm, đọc sách, và có khi ngồi vơ vẩn nhìn biển trời mây nước một mình. (more…)

Read Full Post »

Vết chàm


Truyện ngắn của Nguyễn Quang Quân

1. Ngôi biệt thự ba tầng nguy nga kiến trúc theo lối Châu Âu hiện đại, bên cạnh là một bể bơi nhỏ, nhưng sang trọng, tất cả tọa lạc trong một khuôn viên rộng lớn, mặt tiền khoảng 100m tiếp giáp với đại lộ phía nam thành phố. Phía sau là khu vườn rộng cả ngàn mvừa là những cây cao đã ra dáng cổ thụ, vừa là những chậu cây cảnh với đủ loại quý hiếm.

Nơi góc vườn, có một căn nhà nhỏ hai phòng, xây thô sơ, lợp tôn. Một phòng là kho chứa đồ phế thải,
một phòng làm nơi ở cho người làm vườn.Sáng nào cũng vậy, bốn giờ ông Phong thức dậy, cắm ấm điện nấu nước sôi pha trà, ngồi nhẩn nha uống một mình. Năm giờ, ông bắt đầu lấy chổi đi quét những lối đi trong vườn, sau đó là tưới cây. Công việc của ông là quét dọn, chăm sóc tỉa tót cây cảnh của khu vườn này.

Cách đây vài tháng, ông Phong rời quê hương, vào thành phố với ý định kiếm việc làm. Mượn chiếc xe đạp của người quen, ông đạp tà tà dạo quanh khu phố. Đi qua ngôi biệt thự hoành tráng này, ông để ý ngắm nhìn, trầm trồ khen ngợi, tình cờ thấy một tấm bảng nhỏ treo nơi cánh cửa cổng; Nơi đây cần một người làm vườn, ông nhíu mày suy nghĩ trong thoáng chốc, và quyết định vào nhà xin việc. Chủ nhà là một trung niên trạc khoảng 50, lạnh lùng chỉ ghế bảo ông ngồi nói chuyện. Ông trình bày rất thực về hoàn cảnh của mình, và đưa cả giấy tờ tùy thân cho người chủ xem. Thấy ông vốn là một viên chức hưu trí, còn sức khỏe, dáng vẻ sạch sẽ lanh lợi, có kiến thức về cây cảnh, người chủ quyết định nhận ông vào làm, với mức lương thử việc ban đầu là ba triệu đồng, cơm nước và chỗ ở, nhà chủ lo. Ông chủ dẫn ông Phong ra thăm vườn cây, chỉ phòng ở, nói rõ công việc và cung cách sinh hoạt. Nhìn khu vườn, ông Phong thấy thích quá! Ở quê, ông cũng có mảnh sân nhỏ, trồng chơi năm bảy chậu cây cảnh. Buồn tình với chuyện nhà, ông đã bày tỏ với vợ về chuyện vào Nam kiếm việc làm thêm. Bà ở nhà sống với vợ chồng thằng con, chúng chẳng hiếu đễ gì, nhưng cũng yên tâm. Lương hưu cả hai vợ chồng không nhiều nhặn gì, nhưng dồn lại chi tiêu cho một mình bà chắc đủ, còn dư chút ít, dành khi ốm đau. Ông còn sức, đi làm thêm, có chỗ ở, cơm ăn nước uống, công việc cũng nhẹ nhàng, cũng giống như chăm sóc khu vườn nhỏ ở nhà, lại có thu nhập hằng tháng để dành, cũng tốt.

Ông chủ là dân kinh doanh, hàng ngay tự lái xe con đi làm, không mấy khi về nhà ăn trưa, thường buổi tối, có khi gần khuya mới về. Bà chủ thường ở nhà, coi sóc gia đình, chuyện cơm nước dọn dẹp, có người ở gái lo. Con cái họ, nghe nói đang học ở nước ngoài. Thỉnh thoảng bà chủ đi dạo ngoài vườn hay tắm ở bể bơi, dáng người cân đối, có vẻ đẹp kiêu sa, lồ lộ bên ngoài. Vài lần gặp, ông thấy sao bà có vẻ quen quen! Bà có vẻ hách lắm, thể hiện trong lối nói, la mắng người làm. Ông cũng là người giúp việc, nhưng được cái sống riêng, với công việc và phạm vi trách nhiệm rõ ràng, không bị ràng buộc về giờ giấc. Cơm nước thì ngày hai bữa ông gửi chiếc gà mèn nơi bếp, cô ở để sẵn cơm và thức ăn vào đấy, đến giờ, ông đến lấy, đem về phòng ăn, dọn rửa một mình. Tra vấn ký ức, bỗng nhiên ông chợt nhớ lại một chuyện cách đây đã lâu lắm, dễ đến gần hai mươi năm rồi thì phải?

2. Ông vào thành phố thăm chơi mấy người bạn thân từ thời Trung học, rồi cùng vào Đại học. Học xong, họ ở lại làm việc ở thành phố và bây giờ rất thành đạt và gia đình khá giàu sang. Gặp nhau vui lắm, nhậu nhẹt lu bù. Hôm ấy, một người bạn được tiếng đại gia, có salon buôn bán ô tô, chiêu đãi tại khách sạn. Say rồi, họ bố trí cho ông một phòng nghỉ ở đó. Ông đang mơ màng lơ mơ sắp ngủ, thì có tiếng gõ cửa và một cô gái xin vào. Vừa bước vào phòng, cô gái đã bước đến ngồi ghế, nói có bạn anh bảo cô đến với anh đêm nay. Ông rất ngạc nhiên, dù mấy người bạn đã có những tín hiệu báo trước, nhưng ông chỉ tưởng họ nói đùa. Ông im lặng ngắm nhìn: Cô gái trạc tuổi đôi mươi, dáng dấp thanh mảnh, khuôn mặt xinh xắn. Cô nhìn ông mỉm cười, hỏi: “Anh đã tắm chưa? Em đi tắm đây!” Rất tự nhiên, cô  trút bỏ bộ đồ mặc trên người, bước vào phòng tắm. Khi bước ra, cô quấn nhẹ chiếc khăn tắm trên thân hình trẻ trung, cân đối. Cô đến ngồi bên ông. Nhìn khuôn mặt xinh xắn còn non trẻ của cô, tự nhiên ông thấy xót xa. Nó chỉ đáng tuổi con cháu của mình! Ông nhẹ nhàng bảo: “Tôi không có nhu cầu, cô mặc quần áo lại đi, chúng ta nói chuyện cho vui!” Qua câu chuyện, cô gái bảo là người ở quê, lên thành phố học, bị sa ngã một lần, khó khăn quá thỉnh thoảng phải làm thêm chuyện này, nhưng chỉ với các đại gia trả giá cao thôi. Không biết cô ấy nói thật, hay dựng chuyện, diễn vở đau thương như bao cô gái khác khi sa chân vào vũng lầy. Dù sao, nhìn vẻ mặt có chút thơ ngây, buồn buồn của cô, anh cố tin đó là sự thật và đã thành thực khuyên cô nên từ bỏ việc làm này, tìm một công việc gì lương thiện làm thêm, rán học đi để sau này có một tương lai tốt đẹp. Hôm đó họ nói chuyện thân mật với nhau như anh em. Cô gái có vẻ cảm động lắm. Nửa giờ sau cô ra về, sau khi nhận thêm vài trăm ngàn ông cho, ngoài số tiền cả triệu đồng bạn ông trả trước. Ông không biết những bước tiếp theo trong cuộc đời cô thế nào, nhưng dù sao ông cũng thấy hôm ấy mình làm thế là đúng, và tránh đụơc một hành vi có tội, nhất là đối với vợ. Đến nay ông vẫn nhớ thân hình khá đẹp ấy với một vết chàm hằn rõ trên ngực trái của cô. Phải rồi, bà chủ này có những nét gợi nhớ cô gái đã gặp năm xưa.

3. Một hôm, không biết cô bé người làm đã sai chuyện gì, bị bà chủ la hét, chửi mắng, cô gái chạy ra ngồi bệt ở gốc cây ngoài vườn, ôm mặt khóc. Ông lại gần hỏi chuyện. Cô gái chùi nước mắt, trả lời trong tiếng nấc: “Dạ, có gì đâu! Cháu đi chợ mua trúng con cá không được tươi, bà không ưng ý nên bị mắng vậy thôi! Nhưng bà nói ác khẩu quá! Nhiều lần như vậy! Nếu mẹ cháu không bị ốm đau kéo dài, chắc cháu đã nghỉ việc rồi, bác ạ!”

Ông định an ủi vài câu, nhưng bà chủ đã đi ra tận nơi, đứng chống nạnh hét bảo: “Còn không vào làm việc, dọn dẹp, chuẩn bị cơm nước đấy à? Khóc lóc cái gì? Ngữ mày đi ở cũng không xong, sảy nhà này, chỉ còn nước đứng đường, làm đĩ mà thôi!” Khi bà cúi xuống kéo tay cô gái, chiếc áo cổ rộng trệ xuống, rất tình cờ từ trên nhìn xuống, ông Phong thấy cả bộ ngực trần nây nẩy, với một vết chàm in dấu trên ngực trái. Ông sửng sốt, chuyển nhanh cái nhìn vào khuôn mặt quen thuộc của bà chủ đang rất gần và buột miệng  kêu nho nhỏ: Trời ơi!

22.10.11

Read Full Post »

Phận bạc


Truyện ngắn của Nguyễn Quang Quân

 

          Ở vùng Sông Tình, có người con gái họ Nguyễn xinh đẹp và nết na. Sinh ra trong một gia đình nho giáo, nàng cũng theo đòi đèn sách. Cha là một học sanh, học rất giỏi, lúc mười bảy tuổi đã vào trường Giáo phủ Tuy Viễn, mỗi năm hai kỳ sát hạch, văn tài của ông thường được các giáo thụ khoa bảng xếp hạng ưu. Nhưng học tài thi phận, dự hai khóa thi hương cũng chỉ vào được trường nhì. Tự nghĩ mình không có số khoa bảng, ông về nhà mở trường dạy học. Vì là người học rộng, tuy không đỗ đạt gì, nhưng được kẻ sĩ hàng phủ huyện nể vì, học trò thụ giáo rất đông. Người anh cả cũng được tiếng thông minh học giỏi, năm hai mươi tuổi trúng tuyển làm học sanh trường Đốc tỉnh, được các thầy ngợi khen và tin tưởng tương lai sẽ là ông Cống, ông Nghè của tỉnh, tiếc thay ông thất lộc sớm vì bạo bệnh, trong lúc tiền đồ đang rộng mở. Chỉ ba hôm sau, vợ ông cũng đi theo để lại trên đời một đứa con trai mà ngay lúc còn thơ ấu đã bộc lộ tư chất thông minh dĩnh ngộ.

          Tuy là thân con gái, nhưng từ nhỏ nàng lộ rõ vẻ thông minh, sáng láng, đã theo học chữ Nho từ cha, rồi anh cả mình trực tiếp chỉ dạy. Học đâu nhớ đó, tuy không đọ sức nơi trường thi, nhưng chữ nghĩa đủ hiểu sách vở thánh hiền, đối đáp văn chương linh lợi.

          Một hôm, nàng qua nhà anh cạnh đó để nghe lóm giảng sách. Thấy nhà còn đóng cửa, mà đám học trò thì đang bàn tán xôn xao. Nàng hỏi qua mới biết, học trò đến học, thấy nhà đóng cửa mà bên trong thì nghe có tiếng rúc rích và tiếng giường kêu ọt ẹt, các trò bấm nhau cười. Thầy nghe thế liền ra câu đối, bảo nếu đối được thì mới mở cửa cho vào học :
” Sĩ đáo ngoại gia, thầm bất thầm, thì bất thì, thầm thì thầm thì”.

          Các anh học trò trên tuổi nàng bí quá không biết đối sao. Nghe thế, nàng mỉm cười, hồn nhiên bảo: Thầy thương các anh nên chỉ ra một câu đối quen thuộc của dân gian. Thế thì các anh dùng câu này đối lại :

        ” Sư ngọa trung phòng, ọt bất ọt, ẹt bất ẹt, ọt ẹt ọt ẹt!”

          Quả nhiên, câu đối vừa đọc lên, đã nghe tiếng khen của thầy: “Được lắm!” và hai cánh cửa rộng mở, học trò mừng rỡ ùa vào phòng học.

          Đến tuổi cài trâm, nàng như một bông hoa đồng nội thơm nức sắc hương, bao nhiêu chàng trai nhìn ngó quanh nhà, bao đôi mắt dõi nhìn khi nàng bước chân ra khỏi cổng. Nhiều công tử nhà giàu trong phủ, ngoài huyện đánh tiếng mối mai, nhưng nàng vẫn thờ ơ, từ chối.

          Hôm đó, có công tử con nhà thế gia trong huyện, bạn học của anh nàng đến thăm. Hai người ngồi nhà trên luận bàn thi phú. Anh nàng muốn giới thiệu cô em gái giỏi giang của mình cho bạn, nên đã dặn trước vợ mình nhờ em lo trà nước tiếp khách. Nàng vừa bưng nước lên, rót trà mời anh và khách, thì khách đã sỗ sàng cất tiếng:

– Này, nghe tiếng cô em hay chữ, nhờ cô giải giúp chữ này nhé!

Nói xong, anh ngâm nga:     

Lưỡng Nhật, bình đầu nhật.
Tứ Sơn, điên đảo sơn.
Lưỡng Vương, tranh nhất quốc.
Tứ Khẩu, tung hoành gian.

          Đó là chữ gì vậy cô?

          Nàng lễ phép thưa:

         – Các anh là người tài cao, học rộng, hà cớ hỏi em chi? Nhưng thầy đã hỏi thì em xin đáp: Đó là chữ Điền.

         – Cô giải thích rõ xem sao!

         – Có gì khó hiểu đâu! Đó là chuyện cụ Trạng Mạc Đĩnh Chi đối đáp sứ Tàu. Câu đố có thể diễn giải như sau: Hai hình chữ nhất để bằng đầu, sóng hàng nhau – các cạnh của nó tạo ra chữ Điền. Bốn trái núi, điên đảo. Bốn chữ Sơn sắp ghép theo hai chiều, dọc – ngang, cũng tạo thành chữ Điền. Hai ông vua tranh nhau một nước. Hai chữ Vương ghép lại trên, dưới – cũng thành chữ Điền. Bốn cái miệng ở trong khoảng dọc, ngang – bốn chữ Khẩu ghép lại cũng tạo thành chữ Điền.

          Thì ra cô đọc sách nhiều, kiến văn rộng, biết được giai thoại này, nên có thể giải ngay một câu đố khó đã làm cả vua tôi nước Nam lúng túng.

          Chàng công tử ngẩn người ra nhìn cô gái, một mối xúc cảm dậy lên trong lòng: Cô ấy thật xinh đẹp và tài hoa, tiếng đồn quả chẳng sai! Sau lần gặp, chàng đã phải lòng cô gái, mấy tháng sau, chàng thưa chuyện với cha mẹ, xin hai thân hỏi cưới cô gái ấy cho mình. Hai nhà đều là thế gia trong huyện, môn đăng hộ đối, kết sui gia với nhau cũng tốt. Nhưng rồi….

          Lúc ấy gia đình nàng rơi vào cơn quẫn bách. Vợ chồng anh cả qua đời, để lại đứa con côi mà cha mẹ nàng phải nuôi dưỡng. Rồi cha buồn cảnh nhà cũng mất sớm. Gia đình trong cơn khủng hoảng, lâm vào hòan cảnh khó khăn, túng thiếu. Là thân con gái lớn, nàng phải trực tiếp săn sóc mẹ già, đứa cháu côi và đàn em bốn đứa sau mình.

          Bao nhiêu việc nhà, ruộng nương, vườn tược, một tay nàng quán xuyến. Thế là tuổi cập kê qua đi nhanh chóng. Quanh năm suốt tháng đầu tắt, mặt tối lo toan công việc gia đình, không làm dung nhan tàn phai, ngược lại nhan sắc nàng ngày càng ngời ngợi, rực rỡ như ánh trăng rằm, mười sáu sáng rỡ. Ba, bốn năm sau, nhờ đôi tay thu vén của nàng, cảnh nhà đã trở lại phong lưu, thóc lúa đầy kho, của ăn của để sung túc. Mẹ già nhìn đứa con gái lớn mỉm cười tự hào, nhưng lòng vẫn đau đáu niềm riêng. Sao con lại phải muộn chồng?

         Năm nàng mười chín tuổi, vâng lời mẹ và anh, nàng nhận lời kết duyên với một chàng thư sinh tân học, làm thư ký công sở, con ông Chánh làng bên. Ngày thành hôn, chú rể đau nặng phải võng đến nhà gái run rẩy làm lễ. Về nhà chồng, nàng một thân cáng đáng mọi việc, chăm sóc cha mẹ tuổi già và nuôi chồng đau yếu. Bệnh ông mỗi ngày một nặng, bao nhiêu thuốc thang cũng không chữa khỏi. Mấy tháng sau ông qua đời, chưa kịp động phòng với người vợ mới cưới!

         Cha mẹ chồng khóc thương con trai đầu xanh ra đi, thôi đành phận số. Nhìn đứa con dâu hiếu nghĩa đủ đường, lại càng áo não hơn. Ông bà vẫn khuyên nàng quên đi đau buồn, đi thêm bước nữa.

         Sau ba năm, nàng tái duyên với một ông học vấn tầm thường, nhưng tốt tính. Từ trước, ông vẫn mến mộ nàng, nhưng không dám hỏi. Lần này, trớ trêu thay, ngày cưới nàng đau liệt giường. Võng hoa cô dâu là võng đưa người bệnh, người nhà cố gắng dìu đỡ nàng làm lễ. Từ đó, ông chăm sóc người vợ đau yếu của mình hết lòng, cho đến ngày bà mất. Duyên số trêu phận má hồng đến cay nghiệt!

         Nghe đâu, đến phút lâm chung, nàng vẫn gượng cầm lấy tay ông, mắt nhòa lệ mà như mỉm cười, đọc câu thơ tuyệt mệnh:

                  Hai chồng, em vẫn còn trinh

          Phận sao bạc đến duyên tình trống không!

 

12.3.2011

 

 

 

 

 

 

Read Full Post »

Ngọc trong sách

Nguyễn Quang Quân

Nguyên Sinh người đất Tình, lớn lên trong cảnh mẹ góa con côi nơi ngôi nhà rách nát bên dòng sông Tình đẹp như một dải lụa. Mẹ lam lũ bòn đất, làm mướn, chịu khổ cực trăm bề cố nuôi con khôn lớn. Lúc nhỏ, Sinh tuy có vẻ đen đúa còi cọc, nhưng sáng láng, thông minh, học đâu nhớ đó, thường được thầy giáo ngợi khen. Học hết trường làng, Sinh lên tỉnh học. Ở đây, phố xá đông vui, nhiều nhà giàu có, con gái ăn mặc trang sức lộng lẫy, tuy có lạ, nhưng cũng chỉ là cái đẹp của son phấn. Lúc này Sinh đã trổ mã, nước da như bớt đen, thân hình dong dỏng cao, khỏe mạnh. Nhưng là thân học trò nhà quê mặc áo vá đi học, bữa no bữa đói, gặp con gái đẹp Sinh thường xấu hổ không dám nhìn thẳng mặt. Sinh chỉ biết cố công học tập, miệt mài đọc sách, mong có ngày bảng hổ đề danh, không phụ lòng mong ước của mẹ. Một hôm, đọc sách thấy câu “ Thư trung hữu ngọc”, rồi “ Thư trung hữu nữ nhan như ngọc”, Sinh thích lắm. Trong lòng phơi phới, Sinh xếp sách ngẫm ngợi. Ngọc ở trong sách, người con gái đẹp có trong sách. Tất cả ước mơ, thành tựu một đời là đây! Từ đó, Sinh càng chăm đọc sách. Tứ thư ngũ kinh, gần như thuộc làu. Đọc Tứ thư, Sinh học được cách cư xử ở đời, để lớn lên  gánh vác việc nước. Đạo quân tử, trước hết phải sửa cái đức của mình cho sáng, sao cho đến chỗ chí thiện. Sinh học được cái đạo trung dung, cách giữ cho ý nghĩ và việc làm luôn luôn ở mức trung hòa, và phải cố gắng ở đời theo nhân, nghĩa, lễ, trí, tín. Ngũ Kinh (Thi, Thư, Lễ, Dịch, Xuân Thu) cũng là sự bàn rộng, đào sâu những tư tưởng trên. Nghiền ngẫm sách, Sinh thấy được những lý tưởng cao siêu. Đó là sự học coi trọng  luân thường đạo lý, chủ trương biến hóa tùy thời, sự vụ thực tế, không bàn đến những cái viễn vông ngoài sinh hoạt của con người nơi trần thế.

Sinh đọc miết, chờ đợi hoài cũng chẳng thấy “ngọc”, “nữ nhan như ngọc” đâu. Thơ Kinh Thi có nhiều bài nói về tình yêu. Có những bài tả tình yêu trong sáng , hồn nhiên, chân thật. Có những bài dí dỏm nghịch ngợm, nhưng nhiều hơn vẫn là lời than thở của những mối tình éo le, đầy nước mắt. Sinh đọc, mơ tưởng cũng đâu thấy gì!

Hết Thư, Kinh, Sinh lại tìm trong sách truyện. Thủy Hử, rồi Kim Bình Mai. Ở lúa tuổi thanh niên, Sinh đọc truyện cũng thấy thích, nhưng đó chỉ là cuộc sống hưởng lạc, chuyện ăn chơi đồi trụy. Có nhiều người đẹp đó (Phan Kim Liên, Lý Bình NhiBàng Xuân Mai…), nhưng chỉ là những người lẳng lơ, mong chi chuyện họ từ trang sách bước ra cuộc đời với Sinh! Hồng lâu mộng rất hay, đó là sự thể hiện tinh thần dân chủ, đòi tự do yêu đương và mưu cầu hạnh phúc, khao khát tự do bình đẳng…. Tây sương kí, Mẫu đơn đình, Liêu trai chí dị,… là những tác phẩm miêu tả tình yêu, những số phận, những buồn vui cá nhân… Có lẽ thích nhất là Liêu trai chí dị. Đọc nhiều truyện trong đó, Sinh thích thú với những cuộc găp gỡ giữa những chàng trai thư sinh trạc tuổi Sinh và những cô gái đẹp là ma, hồ. Chuyện tình của họ khá bất ngờ và kỳ dị.

Đọc truyện Liên Tỏa, Sinh cảm khái với mối tình của nàng với Dương Vu Úy. Hôm ấy, đêm đã khuya, Sinh ngồi đọc sách, mệt quá gục đầu ngủ trên án thư, bỗng nghe có tiếng ngâm thơ và một người con gái đẹp hiện ra. “Thiếp là Liên Tỏa đây, chàng có yêu thiếp không?” Đọc xong Hương Ngọc, Sinh thẩn thờ bước ra vườn ngắm hoa trong canh tàn trăng lạnh, mơ màng trông thấy hai cô gái, một áo trắng, một xiêm hồng thấp thoáng trong bụi hoa, tới gần thì họ biến mất. Đó phải chăng là Hương Ngọc và Giáng Tuyết, những thần hoa trong truyện mà chàng mơ tưởng? Vài lần như vậy! Có khi chàng đi vào những giấc mơ ký thú. Những cô gái đẹp tuyệt trần đến với chàng, cùng chàng âu yếm, ái ân. Tỉnh dậy, mới biết mình đọc Liêu Trai, mơ tưởng quá, tạo ra những giấc mơ quái lạ vậy thôi. Đã là truyện, tất phải có hư cấu. Các ông viết truyện, là để nói chuyện đời đó thôi! Chuyện đời trước mắt, sao Sinh không nhìn đi, nghĩ đi! Người đẹp có thực vẫn đi lại và Sinh thường thấy hằng ngày sao không ngắm đi, tìm cách có họ, mà lại tơ tưởng không đâu, để rồi mộng mị thế này! Ngẫm nghĩ kỹ, Sinh thấy cứ thế này thì hại cho xác phàm quá. Những người đẹp dù là người, hay ma, hồ đi vào giấc mơ tình ái của chàng chỉ là điều huyễn hoặc. Xác định thế, Sinh cố đè nén dục tình, dứt bỏ mơ mộng, chăm chỉ học tập, cố công dùi mài kinh sử. Từ đó, chàng trở thành một thư sinh văn hay chữ tốt nức tiếng gần xa. Những nhà hào phú trong vùng ngấp nghé muốn gả con gái cho chàng, vì tin rằng chàng trai đó chắc chắn sẽ công thành danh toại và con gái mình sẽ có chỗ dựa vững chắc trong mai hậu.

Mùa xuân năm ấy, có kỳ thi hương, Sinh đậu cử nhân. Lúc này, chàng vừa hai mươi. Có vài nơi đánh tiếng gả con cho chàng, nhưng chàng chẳng chịu ai. Vả lại mấy cô con gái nhà giàu, cô thì đỏng đảnh, cô thì kiêu bạc, nhan sắc tầm thường. Lúc này mẹ yếu rồi, cũng muốn con mình có nơi có chốn, cho vui một đời lam lũ. Nhưng Sinh chưa chịu lập gia đình, chàng vẫn nghĩ đến một người con gái “nhan như ngọc”, mà chàng bao lần bắt gặp trong sách. Chàng quyết tâm tiếp tục học hành, chuẩn bị cho kỳ thi hội sắp tới. Và để đỡ đần cho mẹ, chàng tạm thời làm thầy đồ, kèm cặp cho các trẻ trong làng, cũng có lương ăn. Chuyện nam nữ, tuy cũng có vài cô nhòm ngó, nhưng Sinh vẫn dốc lòng đọc sách, chuẩn bị cho kỳ thi. Dù cố công học hành, văn tài nổi tiếng, nhưng vận số khó lường, kỳ thi hội năm ấy, Sinh hỏng tuột!

Vài năm đi qua, nhìn mẹ mỗi ngày một già yếu, nhìn mình với gia cảnh quẫn bách, Sinh bắt đầu thấy nản với mộng công danh. Hôm ấy, nhân tiết thanh minh, Sinh đi viếng mộ cha. Cũng chỉ là một ngôi mộ đất thấp lè tè, cây cỏ hoang dại mọc tràn xung quanh. Vừa thắp hương cho mộ cha xong, Sinh bần thần đứng nhìn những ngôi mộ lớn xa xa trong trời chiều mát dịu, rồi ngồi bệt xuống mở sách mang theo để đọc. Bỗng có tiếng nói thoảng đưa trong gió:

– Có người ngồi trên mộ đọc sách hay quá ta!

Chàng giật mình ngó lên và sửng sốt nhìn ra một cô gái đẹp rực rỡ đang đi tới. Cô ăn mặc giản dị, nhưng thân hình mảnh mai, cao ráo, khuôn mặt trái xoan rạng rỡ dưới chiếc nón che nghiêng. Đến bên chàng, cô gái e lệ cúi chào và nói:

– Xin lỗi đã vô ý, làm kinh động tới chàng!

Chàng lúng túng đáp lời:

– Không sao! Cô ở đâu tới vậy?

Nàng mỉm cười tinh nghịch:

– Em vừa từ trang sách của chàng bước ra đấy!

Sinh giật mình! Trang sách chàng đang đọc, đúng là đang nói về chuyện tình một cô gái đẹp. Chả lẽ cũng như những lần mộng mị khác đã làm khổ chàng bao đêm?

Nhìn dáng bối rối của chàng, cô gái nhẹ nhàng nói tiếp:

– Đùa chút vậy thôi, em đi thăm mộ mẹ đây!

Cũng vẫn nụ cười đấy, cô gái bước đến ngôi mộ không xa trước mặt. Đó là một ngôi mộ đã xây dựng khá kiên cố, vẻ bề thế hơn hẳn nhưng ngôi mộ ở đây. Cô thắp hương khấn vái và cũng săm soi quét dọn. Chàng thẫn thờ nhìn ngắm, tự nhiên trong lòng dâng lên một nỗi niềm cảm xúc khôn nguôi.

Hôm ấy, khi cô gái ra về, chàng âm thầm đi theo, và sau đó dò hỏi về gia cảnh của nàng. Té ra, nàng là con quan phủ về hưu ở làng bên, nức tiếng xinh đẹp và giỏi giang, cả về chữ nghĩa thi phú và quán xuyến việc nhà. Mẹ mất sớm, ông phủ nhớ vợ thương con cũng không tục huyền, nàng thay mẹ chăm sóc cha già và đứa em trai đang độ tuổi mười lăm. Cũng có vài lần hai người gặp nhau sau đó, nhưng cả hai đều giữ phép, có chăng là cái gật đầu nhẹ chào nhau. Lòng chàng từ đấy luôn nghĩ nhớ cô gái. Mấy tháng sau, Sinh thưa với mẹ nhờ mai mối đến hỏi nàng làm vợ. Cả ông phủ và nàng đều biết tiếng danh sĩ của chàng, nên đồng ý ngay. Đó là một giai sự nổi tiếng cả vùng.

Một năm sau, Sinh được bổ dụng làm giáo thụ ở ngay huyện nhà. Sinh thỏa lòng với cuộc sống êm đẹp nhỏ nhoi của mình.

Một đêm chàng đọc sách và ngâm nga câu thơ cũ: “Thư trung hữu ngọc”, “Thư trung hữu nữ nhan như ngọc”, rồi hỏi vợ:

– Em cũng là người biết chữ, vậy có hiểu câu này không?

Nàng mỉm cười âu yếm:

– Chữ  thì dễ hiểu, nhưng ý nghĩa thì có người phải chiêm nghiệm cả đời mới hiểu được đấy!

Chàng hồ hởi phụ họa:

– Đúng vậy! Đến giờ anh mới hiểu hết cái nghĩa thâm thúy của câu thơ! Nhờ học hành, đọc sách mà anh có được những thứ quý báu như ngọc: từ nhận thức, đến hành vi, cách sống ở đời. Nhờ học hành, mà anh có được cuộc sống êm đẹp hôm nay. Nhờ đọc sách mà anh có được cô vợ xinh đẹp và hiền thục như em. Đó là chất ngọc chiết ra từ sách chứ đâu!

Read Full Post »